Βιβλιοκριτική: "Σχολικές ποιητικές διαδρομές" των Νίκης Μισαηλίδη και Πωλλέτας Ψυχογυιοπούλου | Γράφει η Ελένη Αγγελοπούλου

 

Σχολικές ποιητικές διαδρομές
Μια κυψέλη όλο μέλισσες και μέλι…
Συγγραφείς: Νίκη Μισαηλίδη Πωλλέτα Β. Ψυχογυιοπούλου
Ημερομηνία έκδοσης: 11/2024
ISBN: 978-618-201-940-5
Σελίδες: 86

Εκδόσεις: 24 γράμματα

Γράφει η Ελένη Αγγελοπούλου

        Η ποιητική συλλογή Σχολικές ποιητικές διαδρομές. Μια κυψέλη όλο μέλισσες και μέλι των Νίκης Μισαηλίδη και Πωλλέτας Ψυχογυιοπούλου (εκδ. 24 Γράμματα, 2024, ISBN: 978-618-201-940-5), αποτελεί ένα έργο γεμάτο συναισθηματική ένταση και δημιουργική έμπνευση, που συνδυάζει τη μαθητική ζωή και το σχολικό περιβάλλον με την τέχνη του ποιητικού λόγου, αξιοποιώντας την ιαπωνική σύντομη ποιητική μορφή του τάνκα (5-7-5 & 7-7).

Η συλλογή προσεγγίζει το σχολείο όχι απλώς ως χώρο μάθησης, αλλά ως ένα πολυεπίπεδο πεδίο κοινωνικής και συναισθηματικής διαμόρφωσης. Ο τίτλος Μια κυψέλη όλο μέλισσες και μέλι λειτουργεί ως κεντρική μεταφορά που παραπέμπει στη συλλογικότητα, τη συνεργασία, τον αγώνα, αλλά και την παραγωγή νοήματος και εμπειριών. Όπως οι μέλισσες εργάζονται συλλογικά για να υφάνουν το μέλι, έτσι και οι μαθητές/-τριες δημιουργούν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό βιωμάτων, συναισθημάτων και αναμνήσεων μέσα στον σχολικό μικρόκοσμο. Η ποιητική συλλογή κατορθώνει να αποδώσει τη μαθητική κοινότητα ως ζωντανό οργανισμό, όπου η γνώση, η φιλία, η χαρά, η αγωνία και ο στοχασμός συνυπάρχουν και συνδιαμορφώνουν τα πρόσωπα που μεγαλώνουν εντός της.

Οι δημιουργοί αξιοποιούν απλή και ζωντανή γλώσσα, με έντονες εικονιστικές και αισθητηριακές αποχρώσεις. Οι εικόνες λειτουργούν όχι μόνο περιγραφικά, αλλά και συμβολικά, αποκαλύπτοντας την εσωτερική εμπειρία του μαθητή και της μαθήτριας. Η επιλογή της φόρμας του τάνκα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, καθώς απαιτεί οικονομία λόγου, συμπύκνωση νοημάτων και καθαρότητα εικόνας — στοιχεία που συνάδουν με τη βιωμένη, άμεση και συχνά ευάλωτη εμπειρία της παιδικής και εφηβικής ηλικίας. Τα ποιήματα συχνά αναδεικνύουν συναισθηματικά ζητήματα ή προβλήματα που μπορεί να βιώνει ο μαθητής, όπως η αγωνία για την επίδοση στο σχολείο, η πίεση για επιτυχία, οι φόβοι και οι αμφιβολίες για το μέλλον. «Η αγωνία/θολώνει τη μέρα τους,/ Διαγωνίσματα! /Μελετούν και απαντούν,/οι σκέψεις τους φλέγονται» (σ. 29).  Εδώ η ποίηση λειτουργεί ως καθρέφτης και ταυτόχρονα ως διέξοδος, προσφέροντας χώρο αναγνώρισης και συναισθηματικής εκτόνωσης.

Η ποίηση, μέσω των εικόνων και των συμβολικών στοιχείων της, συμβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη της φαντασίας του μαθητή και της μαθήτριας. Οι αλληγορίες, οι μεταφορές και τα ποιητικά μοτίβα διεγείρουν τη δημιουργική σκέψη, ενισχύοντας την ικανότητά τους να σκέφτονται με νέους τρόπους και να δημιουργούν πρωτότυπες νοητικές συνδέσεις. Η καλλιέργεια αυτής της δημιουργικότητας έχει θετικό αντίκτυπο σε όλες τις πτυχές της μαθησιακής τους πορείας, καθώς η ικανότητα δημιουργικής σκέψης είναι θεμελιώδης για την επίλυση προβλημάτων και την πορεία προς την αυτογνωσία.

Παράλληλα, η επαφή με τον ποιητικό λόγο συντελεί στη διεύρυνση του λεξιλογίου, στην εμπλουτισμένη συναισθηματική έκφραση, στις εννοιολογικές διαφοροποιήσεις και στη βελτίωση της ικανότητας γραφής και έκφρασης. Η σύντομη ποιητική φόρμα του τάνκα ενθαρρύνει τον/την μαθητή/-τρια να πειραματιστεί με τη γλώσσα και να εκφραστεί ποιητικά, δίνοντας έμφαση στη συμπύκνωση νοημάτων και στην ακρίβεια της έκφρασης.

Ταυτόχρονα, η αξιοποίηση της ποιητικής συλλογής από τον/την εκπαιδευτικό προσφέρει τη δυνατότητα ενσωμάτωσης ποικίλων παιδαγωγικών προσεγγίσεων, όπως η ανάλυση ποιημάτων, η δημιουργική γραφή και η εκφραστική ανάγνωση. Τα ποιήματα λειτουργούν ως αφορμές για εποικοδομητικές συζητήσεις που ενθαρρύνουν τη διαδραστική μάθηση και καλλιεργούν το ομαδικό και συνεργατικό πνεύμα στην τάξη.

Οι δημιουργοί της ποιητικής συλλογής Σχολικές ποιητικές διαδρομές. Μια κυψέλη όλο μέλισσες και μέλι αξιοποιούν μια πλούσια γκάμα εκφραστικών μέσων, συνδυάζοντας ρεαλιστικά και φανταστικά στοιχεία, προκειμένου να δημιουργήσουν μια δυναμική και συναισθηματικά φορτισμένη ατμόσφαιρα. Τα εκφραστικά αυτά μέσα ενισχύουν την ένταση και το βάθος των εικόνων και των συναισθημάτων που αποτυπώνονται στους στίχους. Οι μεταφορές  χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν με εντονότερο και πιο ποιητικό τρόπο τις έννοιες και τα συναισθήματα σαν «Άγγιγμα ψυχής/παράθυρο στον κόσμο/είναι το σχολειό. /Αφήνομαι στα χέρια/εμψυχωτών δασκάλων» (σ. 14). Η δημιουργία ζωντανών και έντονων εικόνων είναι ένα σημαντικό εκφραστικό μέσο που χρησιμοποιείται για να αποδώσει τη σχολική ζωή και τα συναισθήματα των μαθητών/-τριών. «Κήποι κρεμαστοί/κάθε λογής λουλούδια/σπέρνουν μυρωδιές./Το σχολείο μας δάσος/για μικρούς ροβινσώνες.» (σ. 18). Η χρήση των χαρακτήρων — μαθητών και μαθητριών, δασκάλου και δασκάλας, διευθυντή και διευθύντριας — καθώς και η απόδοση καθημερινών σκηνών από τη σχολική ζωή, προσδίδουν αίσθηση ρεαλισμού και συναισθηματικής πληρότητας. Ταυτόχρονα, η ενσωμάτωση της φαντασίας ενεργοποιεί τον/την αναγνώστη/-στρια να αναγνωρίσει τις δικές του εμπειρίες και συναισθήματα, δημιουργώντας μια έντονα συμμετοχική και βιωματική αναγνωστική εμπειρία.

Η φύση, ως θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ποιητικής μορφής του τάνκα, αποτελεί επίσης κεντρικό στοιχείο των στίχων της Ν. Μισαηλίδη και της Π. Ψυχογυιοπούλου. Το φυσικό στοιχείο λειτουργεί μεταμορφωτικά, καθώς προσδίδει στα απλά, καθημερινά αντικείμενα της σχολικής ζωής μια νέα διάσταση, καθιστώντας τα οικεία αλλά και ταυτόχρονα μαγικά. Έτσι, τα γράμματα γίνονται «πολύχρωμα πουλιά με πράσινα φτερά» που αναζητούν «ρόδινο ουρανό» (σ. 24), οι «λιλά λεβάντες» στολίζουν τα θρανία και μετατρέπουν την αίθουσα σε χώρο «αρώματος γνώσης», όπου το παιχνίδι και η δημιουργία συνυπάρχουν αρμονικά με την αγάπη για τα βιβλία (σ. 38), ενώ το «μπλε στυλό» αποκτά κίνηση και ζωντάνια, «γλιστρώντας στη σελίδα σαν ψάρι στο νερό», προσφέροντας στην πράξη της γραφής τον χαρακτήρα μιας ελεύθερης, ζωντανής εξερεύνησης, όπου «φυτρώνουν γνώσης λέπια» (σ. 59).

Τελικά, το βιβλίο προσφέρει μια υπέροχη, τρυφερή και βαθιά ουσιαστική αναδρομή στη σχολική εμπειρία, αναδεικνύοντας τόσο τη μοναδικότητα της παιδικής ηλικίας, όσο και την αξία της ποίησης ως μέσου έκφρασης, σκέψης και συναισθηματικής ωρίμανσης.

Βιβλιογραφία 

Abrams, M. H. (2011). A glossary of literary terms. Cengage Learning.

Καλογήρου, Ε. (2021). Η ποίηση στο σχολείο: Δημιουργικές πρακτικές και εφαρμογές. Αθήνα: Gutenberg.

Keene, D. (1999). Seeds in the heart: Japanese literature from earliest times to the late sixteenth century. Columbia University Press.

Μάρκου, Θ. (2017). Παιδική λογοτεχνία και σχολείο: Θεωρία και διδακτικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Μισαηλίδη, N., & Ψυχογυιοπούλου, Π. (2024). Σχολικές ποιητικές διαδρομές: Μια κυψέλη όλο μέλισσες και μέλι. Αθήνα: 24 Γράμματα.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ