Πώς να χωρέσουν διακόσια τόσα χρόνια μέσα σε λίγες γραμμές; Δεν είναι ότι έχει περάσει ολόκληρη ζωή, όπως λέμε συχνά, έχουν περάσει πολλές ζωές, έχουν μεσολαβήσει πολλές γενιές. Και η ‘’δάδα’’ μεταλαμπαδεύεται διαρκώς, αλλά ξέρετε, από όσο περισσότερα χέρια περνάει μια δάδα, τόσο πιο εύκολα η φλόγα τρεμοσβήνει. Στην περίπτωσή μας, βέβαια, η φλόγα δεν θα σβήσει ποτέ, τέτοιος κίνδυνος δεν υφίσταται, χρειάζονται όμως επικαιροποιήσεις και νέες ‘’ματιές’’.
Το κεφάλαιο ‘’Επανάσταση του 1821’’ είναι πάντα ανοιχτό σε ερμηνείες, παρά τη μεγάλη χρονική απόσταση που μας χωρίζει από τότε. Και με έναν εντελώς δικό του τρόπο το ΄21 προκαλεί μια περίεργη αμφίσημη αίσθηση, ότι όσο μακριά κι αν είναι από χρονική άποψη, άλλο τόσο κοντά μας είναι, βρίσκεται και μακριά και κοντά. Από τη μία γιατί η Ιστορία συχνά επαναλαμβάνεται, όπως έχει ειπωθεί. Αλλάζει το εξωτερικό περίβλημα, αλλάζουν ονόματα και ‘’διευθύνσεις’’, ενδυμασίες και καλούπια, από τη φουστανέλα στο τζιν, από τα καριοφίλια στα υπερσύγχρονα όπλα κι από τις χειρόγραφες επιστολές και τα φιρμάνια στα mail έχει κυλήσει τόσο νερό στο αυλάκι της Ιστορίας, κι όμως οι εποχές «συνομιλούν» μεταξύ τους! Τα Βαλκάνια παραμένουν «λημέρι του φονιά», οι «Σουλτάνοι» είναι ακόμη εδώ, εδώ και οι «Ιερές»-ανίερες συμμαχίες, εδώ τριγύρω και πόλεμοι κάθε λογής! Και πάντα κάποιοι αφέντες και κάποιοι "ραγιάδες", κάποιοι κατακτητές και κάποιοι κατακτημένοι, κάποιοι καταπιεστές και κάποιοι καταπιεσμένοι.
Από την άλλη η περίοδος του ΄21 έχει μέσα του εγκιβωτισμένα πολλά από τα χρόνια γνωρίσματα της φυλής μας, και προτερήματα, μα και παθογένειες. Λεβεντιές, παλληκαροσύνες, μα και διχόνοια, αρχομανία, έριδες. Και ίσως περισσότερο από κάθε άλλη ιστορική περίοδο -της καθ΄ ημάς Ιστορίας- η εθνεγερσία του 1821 είναι περιβεβλημένη με μυθοπλασίες, ενστάσεις, διαφωνίες ακόμα και ειδικών, αντιπαραθέσεις…
Το έπος του 1940 είναι πιο κρυστάλλινο, πιο διαυγές, ως προς το αποτύπωμα της μνήμης που έχει αφήσει, κι ας έχει κι αυτό τις δικές του ‘’γκρίζες ζώνες’’. Το 1821 όμως ‘’αναπνέει’’ αλλιώς: Ποιοι ήταν με ποιους, ποιοι ήταν εναντίον ποιων, ποιοι είχαν αποκηρύξει την επανάσταση, ποιοι αναγκάστηκαν να μπουν στον αγώνα εκ των υστέρων, ποιων πρωταγωνιστών το ηθικό ποιόν ήταν αντιστρόφως ανάλογο με την προσφορά τους. Και το ταξίδι στον χρόνο συνεχίζεται, έχει αναλάβει δράση και η υπέροχη λαϊκή μας μούσα, «Να ΄τανε το ΄21», «Δέκα παλληκάρια στήσανε χορό στου Καραϊσκάκη το κονάκι», τραγούδια με αναφορές στο 1821.
Όλα λοιπόν με έναν τρόπο είναι εδώ, αντιστεκόμενα στη μουσιακή προσέγγιση των πραγμάτων. Εδώ κι εμείς, «απ΄ τα κόκκαλα βγαλμένοι», αλλά και τόσο συχνά… γελασμένοι, αιώνιοι ταξιδιώτες με βάρκα την ελπίδα, ενίοτε και την απελπισία! Και μπορεί να μη μένει πια εδώ ο Κολοκοτρώνης και ο Μακρυγιάννης, μπορεί τα καριοφίλια να βρίσκονται στα μουσεία, όμως το «κρασί» του ΄21 δεν παλιώνει ποτέ, έχει μια γεύση αθανασίας. Αιωρείται βέβαια, όπως και για κάθε παρόμοιο ιστορικό γεγονός, το ερώτημα αν ο αγώνας δικαιώθηκε.
Απάντηση εύκολη δεν υπάρχει, ποτέ δεν δικαιώνονται όλοι στον ίδιο βαθμό. Από τους πρωταγωνιστές του 1821 άλλοι στρογγυλοκάθισαν σε καρέκλες και εξαργύρωσαν ανδραγαθήματα, άλλοι έδιναν εντολές από τα γραφεία, χωρίς ποτέ να μπουν στη ‘’φωτιά’’, άλλοι υπέστησαν ατιμωτικές τιμωρίες, όπως ο αρχιστράτηγος Κολοκοτρώνης, άλλοι πέθαναν στην ‘’ψάθα’’, ξεχασμένοι και εγκαταλελειμμένοι από την Πολιτεία (η ‘’πατρίδα’’ είναι άλλη βαθύτερη έννοια), όπως ο Νικηταράς, που πέθανε πάμπτωχος και τυφλός. Σε αυτή την τελευταία κατηγορία αγωνιστών, των αδικημένων ή λησμονημένων, θαρρώ ταιριάζουν οι υπέροχοι στίχοι του Μάνου Ελευθερίου:
«Τ΄ αηδόνια πια δε θα ΄ρθουν στην Ιθάκη, μα πέρασμα θα έχει η ζωή,
ο κόσμος όλος είναι μια γιορτή απ' την Τριπολιτσά στο Δερβενάκι.
Χωρίς ψωμί και δίχως καριοφίλι μονάχος θα μιλήσεις στον Θεό,
μια Κυριακή ξημέρωμα Βαγιών, εσύ φωτιά κι ο κόσμος το φιτίλι»
(από το τραγούδι ‘’Ιθάκη’’, σε μουσική Ηλία Ανδριόπουλου, πρώτη εκτέλεση Άλκηστις Πρωτοψάλτη)
0 Σχόλια