Βιβλιοκριτική: "Η Ιλιάδα όπως την αφηγούνται οι θεές" της Marilù Oliva

Η Ιλιάδα όπως την αφηγούνται οι θεές
L’Iliade cantata dalle dee
Συγγραφέας: Marilù Oliva
Μετάφραση: Βασιλική Πατίκα
Ημερομηνία έκδοσης: 09/2026
ISBN: 978-960-04-5569-4
Σελίδες: 176

Εκδόσεις: Κέδρος

Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Οι ποιητές θα απαθανατίσουν ό,τι μείνει από τις ιστορίες και η Μούσα θα εμφυσήσει το ιερό ταλέντο της έμπνευσης. Για να το λάβει κανείς, θα αρκεί μια επίκληση:

«Την οργή τραγούδα, θεά, την οργή του Αχιλλέα, του γιου του Πηλέα, την ολέθρια οργή που προξένησε ατέλειωτους πόνους στους Αχαιούς, που τόσες δυνατές ψυχές έστειλε στον Άδη, τόσα κορμιά ηρώων έδωσε βορά στα σκυλιά και στα πουλιά…»

Η Μούσα Καλλιόπη θα στραφεί στους άντρες, και όχι επειδή το επέλεξε, επειδή αυτοί τριγυρνούν από πόλη σε πόλη ως αοιδοί, αυτοί τραγουδούν τα κατορθώματα, κατορθώματα που επιτυγχάνουν μόνο οι ήρωες, ενώ οι γυναίκες μένουνε στο περιθώριο.

Και οι γυναίκες;

Κλαίνε, ζεσταίνουνε την κλίνη, σαν ένα δεδομένο αντικείμενο, σαν ένα χαρτί για διαπραγμάτευση, μερικές φορές τρελές. Με τα μαύρα ρούχα της χηρείας, χωρίς παιδιά, με τη ζωή τους σε αναστολή, απογοητευμένες από την αγάπη που τις ξεγέλασε, διασυρμένες στο σώμα που ανταλλάσσεται, πεισματικοί φύλακες των μυστικών τους.

Τι θα απομείνει από αυτές τώρα που έγδαραν το δέρμα τους και ο ουρανός άνοιξε από τα ουρλιαχτά τους;

Στο πρωτότυπο έργο οι γυναίκες δεν έχουν ενεργή δράση, με εξαίρεση τις θεές οι οποίες ωστόσο παραμένουν υποταγμένες στη βούληση του Δία και τις λίγες φορές που επαναστατούν, διακινδυνεύουν πολύ. Έτσι η συγγραφέας Μαριλού Ολίβα σκέφτηκε να τις αναζητήσει, να ανακαλύψει τα όνειρά τους και να αποκαλύψει αυτό που -στα πλαίσια του φανταστικού- ίσως αποσιωπήθηκε. Έπρεπε να καταφύγει στη φαντασία της, γιατί ο Όμηρος δεν μας αποκαλύπτει σχεδόν τίποτα γι΄ αυτές τις γυναίκες. Βασίλισσες, πριγκίπισσες, σκλάβες, υπομένουν έναν πόλεμο που κάνουν οι άντρες, τις αποφάσεις που παίρνουν εκείνοι, τις επιβολές που πηγάζουν από μια τυφλή, εντελώς αντρική, εχθρότητα, όπου η αγωνία για υπεροχή και η θέληση για κυριαρχία παίζουν βασικό ρόλο.

Πώς γίνεται οι γυναίκες να είναι όλες τόσο όμορφες; Δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη Βρισηίδα και στη Χρυσηίδα. Στο έπος μάλιστα η μία αντικαθιστά την άλλη, όπως φαίνεται να εναλλάσσονται και η Ανδρομάχη, που ικετεύει τον Έκτορα να μην πάει να πολεμήσει, με την πεθερά της την Εκάβη, που παρακαλά τον Πρίαμο να μην πάει στη σκηνή του Αχιλλέα, και οι δύο ενσαρκώνουν τον ρόλο της αφοσιωμένης συζύγου, που εκμηδενίζεται έξω από αυτό το ρόλο και καμία από τις δύο δεν θα εισακουστεί.

Οι ανυπάκουες γυναίκες όπως η μάντισσα κακών, η Κασσάνδρα - μία από τις λίγες που καταφέρνουν να αποκρούσουν τον πόθο του Απολλώνα - τιμωρούνται όχι μόνο από τη θεϊκή οργή αλλά και από την κοινή γνώμη, που τις χαρακτηρίζει διαφορετικές και μετά τις αποβάλλει ασκώντας ένα είδος έντονου εκφοβισμού. Το ίδιο ισχύει και για την Ελένη, μια γυναίκα - αντικείμενο, αρχέτυπο της ομορφιάς αλλά και της αναξιοπιστίας του θηλυκού (ένα διαχρονικό στίγμα), η οποία πέρασε από τον ένα άντρα στον άλλο ξεκινώντας από την πρώτη της απαγωγή, μην ξεχνάμε ότι όταν ο Θησέα την απήγαγε και την κακοποίησε, εκείνη ήταν μόλις δώδεκα χρονών. Κανείς δεν έχει αντίρρηση όταν οι άντρες διαχειρίζονται τη μεταβίβαση της σκυτάλης, αλλά όλοι και όλες την καταδικάζουν τη μοναδική φορά που, φαινομενικά, αναλαμβάνει την ευθύνη της επιλογής, όταν αποφασίζει να φύγει με τον Πάρη εγκαταλείποντας τον σύζυγό της και την κόρη της στη Σπάρτη. Ωστόσο, ούτε αυτή τη φορά όρισε η ίδια τη μοίρα της, η οποία ήταν ήδη προδιαγεγραμμένη. Αρκούσε όμως απλώς και μόνο η υποψία ότι το είχε αποφασίσει εκείνη για να τη σταυρώσουν οριστικά.

Στην Ιλιάδα οι γυναίκες ήταν αλυσοδεμένες. Οι σύζυγοι και οι κόρες περιορίζονταν στον αργαλειό, στην αναπαραγωγή και στην συζυγική κλίνη, οι θεές ήταν οι μόνες που θα μπορούσαν να διηγηθούν το γυναικείο κομμάτι του μύθου, το οποίο οι άντρες είχαν αποβάλει από την αρχαία γραμματεία. Οι θεές ,αλλά και οι θνητές που τις είχε αγγίξει η θεία χάρη, όπως η Ελένη και η Κασσάνδρα. Υπάρχει μια ιδιαίτερη ένταση - ακόμη και ερωτική - ανάμεσα σε δύο πλάσματα που θεωρούνται «διαφορετικά», δύο αποκηρυγμένες, όπως η Κασσάνδρα και η Ελένη. Ίσως υπήρχε περίπτωση λεσβιακής αγάπης, καθώς ο ελληνικός μύθος δεν περιλαμβάνει σχεδόν ποτέ το πάθος μεταξύ γυναικών. Αντίθετα, υπάρχουν πολυάριθμα παραδείγματα αντρικής αγάπης / ομοφυλοφιλικής έλξης. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο δεσμός ανάμεσα στον Πάτροκλο και στον φίλο του τον Αχιλλέα.

Η Αθηνά στο έπος μας μιλάει για την οργή του Αχιλλέα και για τον ρόλο της μητέρας του, της Θέτιδας. Η Αφροδίτη έχει στραμμένη την προσοχή της στον Πάρη και στην Ελένη, την ώρα που η Ήρα προσπαθεί να εξασφαλίσει τη νίκη στους Έλληνες.

Έπειτα, η συγγραφέας παρουσιάζει την Εκάβη σχεδόν τρελή, πιστεύοντας ότι δεν θα μπορούσε να αντέξει τους τόσους θανάτους που έζησε, προσπάθησε να διερευνήσει τη μεγαλοσύνη αλλά και την άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής, χωρίς καμία επίφαση ιστορικής ακρίβειας, η δική της δεν ήταν παρά μία από τις αναρίθμητες διηγήσεις του μύθου, άλλωστε και οι αοιδοί διηγούνταν την ιστορία πριν από 3.000 χρόνια καταφεύγοντας συχνά στη φαντασία τους.

Σε ποια ανήκει όμως η φωνή που ουρλιάζει με απόγνωση την ώρα που η πόλη καίγεται; Στην Κρέουσα τη σύζυγο του Αινεία, μια ηρωίδα που η Ιστορία άφησε στο περιθώριο. Η Κρέουσα τώρα που η Τροία αφανίζεται παύει να υπάρχει. Αυτή είναι η θυσία της στους θεούς, που τόσο λαχταρούν το αίμα. Τώρα προσφέρει το τέλος της στους θεούς.

Απαρνιέται τα πάντα: τον πολυαγαπημένο της γιο, τον ένδοξο σύζυγό της και το μέλλον. Αλλά, όπως επιβάλλει η ιεροτελεστία, ζητάει κάτι ως αντάλλαγμα κι αυτή τη φορά απευθύνεται μόνο στις θεές.

-Τραγουδήστε, σας εκλιπαρώ, αυτό που συμβαίνει πραγματικά. Αυτό που μόνο εσείς ξέρετε. Είδατε αυτό που δεν επιτρέπεται να δείτε και τώρα δεν μπορείτε πια να σωπαίνετε. Αυτό που συμβαίνει στη μάχη, στα ανάκτορα, στα δωμάτια με τους ψιθύρους, στις σκηνές του εχθρού, στους γαλήνιους ναούς, αλλά και στις καρδιές των γυναικών. Ως αντάλλαγμα σας χαρίζω πρόθυμα τη ζωή μου, αλλά εσείς πάρτε βαρύ όρκο στο όνομα της Εκάτης και των θεών του Κάτω Κόσμου ότι θα τηρήσετε τη συμφωνία. Γιατί αν σε αυτό τον πόλεμο σωπάσαμε, εσείς που μπορείτε να διασχίζετε τις τάφρους του χρόνου, σας εκλιπαρώ: Διηγηθείτε τις αλήθειες μας. Σώστε την Ιστορία από τη νοσηρή τάση της λήθης που έχουμε εμείς οι θνητοί. Κι εγώ θα αφεθώ να με καταβροχθίσει η νύχτα…

Μια εξιστόρηση της Ιλιάδας που γίνεται από την πλευρά των γυναικών που ηττήθηκαν, εξευτελίστηκαν, κακοποιήθηκαν, αλλά και εκείνων που φαινομενικά νίκησαν όταν πέτυχαν μια εφήμερη εκδίκηση.

Ένα πολύ καλό μυθιστόρημα.

Διαβάστε το.

Η Μαριλού Ολίβα είναι Ιταλίδα συγγραφέας, δοκιμιογράφος και φιλόλογος. Διδάσκει σε λύκειο στην Μπολόνια. Ασχολείται με θέματα φύλου. Στο βιβλίο της L’Eineide di Didone διασκευάζει την Αινειάδα του Βιργίλιου και δίνει φωνή στη Διδώ, την τραγική ηρωίδα του έργου. Έχει γράψει επίσης πολλά αστυνομικά μυθιστορήματα. Aπό τις εκδόσεις Κέδρος κυκλοφορούν τα βιβλία της «Η Οδύσσεια όπως την αφηγούνται η Πηνελόπη, η Κίρκη, η Καλυψώ και άλλες ηρωίδες του ομηρικού έπους »(2023) και «Η Ιλιάδα όπως την αφηγούνται οι θεές »(2026).

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ