Είδαμε την παράσταση «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» στο θέατρο Εν Αθήναις

Γράφει η Πολυξένη Ζαρκαδούλα

Είδαμε τη θεατρική παράσταση: “Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν”, μια νουβέλα του Horace McCoy, στο θέατρο Εν Αθήναις. Πρόκειται για ένα έργο αλληγορικό που πρώτη φορά ανέβηκε στη σκηνή το 1969 από τον Sydney Pollack. Αυτή τη φορά το συναντάμε στην Ελλάδα σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καρατζιά και διασκευή Δημήτρη Καρατζιά και Μάνου Αντωνιάδη με έναν θίασο 17 εξαιρετικών ηθοποιών. Αν και γραμμένο πριν από πολλά χρόνια και με επίκεντρο την Αμερική του 1929 όπου οι άνθρωποι εξαθλιωμένοι από την οικονομική κρίση του Κραχ έψαχναν να βρουν μια ελπίδα να πιαστούν η συγκεκριμένη παράσταση προσελκύει το ενδιαφέρον και στη σημερινή εποχή, καθώς τα θέματα που θίγονται συνεχίζουν και είναι επίκαιρα και διαχρονικά. Θέματα που θίγονται είναι τα εξής: η ελπίδα και το άπιαστο όνειρο, η ανέχεια και η εξαθλίωση, οι ηθικές αξίες και τα χρήματα, ο βιοπορισμός και οι ευκαιρίες ανέλιξης.

Άνθρωποι, καλλιτέχνες και μη, ψάχνουν να βρουν τρόπους να επιβιώσουν, να κυνηγήσουν τα όνειρά τους για μια καλύτερη ζωή έτσι αποφασίζουν να πάρουν μέρος σε έναν διαγωνισμό χορού μέχρι τελικής πτώσεως στην κυριολεξία, καθώς στην πορεία βλέπουμε ανθρώπους να καταρρέουν ψυχολογικά, ηθικά και σωματικά με μόνο έπαθλο 750 δολάρια.

Γι’ άλλους είναι ένας τρόπος να γυρίσουν στις οικογένειές τους γι’ άλλους ένα σπίτι ή μια εγχείρηση που θα τους δώσει ζωή γι’ άλλους η μοναδική ευκαιρία να κυνηγήσουν το όνειρό τους και γι’ άλλους ένας τρόπος να ξεφύγουν από τη μέχρι τώρα ζωή τους, σε κάθε περίπτωση μόνο ο χορός θα τους σώσει, ή όχι; Μπαίνουν μέσα σε αυτό το “πανηγύρι” και γίνονται οι ίδιοι οι διασκεδαστές των θεατών, αυτό που καταλαβαίνουμε είναι, όπως είπε ο παρουσιαστής: “Την κατάντια σας θέλουν να ζήσουν, την ξεφτίλα σας, για να νιώσουν λίγο καλύτερα”. Εκεί καταλαβαίνουμε πως σκοπός δεν είναι η τέχνη, και για μία ακόμη φορά η τέχνη θυσιάζεται στον βωμό του κέρδους, του θεάματος αλλά ενός διαφορετικού θεάματος.

Το κοινό στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι αιμοδιψές θέλει να νιώσει το ίδιο καλά και πληρώνει πολλά για να δει έναν άλλον άνθρωπο να φτάνει στα όριά του, να χάνει την ψυχραιμία του και να κατρακυλάει. Έτσι καταλαβαίνουμε πως πρόκειται για ένα σενάριο ρεαλιστικό και ωμό (βρισιές, σκηνές βίας και σεξ), μας δείχνει το σκοτάδι πίσω από το φως, καταδεικνύει την κάλπικη λάμψη, αποκαλύπτει την κτηνωδία του ανθρώπου, βγάζει το θηρίο από μέσα του. Όλα αυτά γίνονται αντιληπτά μέσα από το σενάριο αλλά και μέσα από τους διαλόγους. Σκηνοθετικά έχεις την αίσθηση πως όλα συμβαίνουν μπροστά σου κι ύστερα αναρωτιέσαι: “Εγώ τι ρόλο παίζω εδώ;” Είναι όλα τόσο αληθινά που νιώθεις να τα βιώνεις, να τα ζεις δίπλα στους ανθρώπους αυτούς. Γίνονται μέρος του θεάματος και το ίδιο το κοινό, καθώς στις καρέκλες που υπάρχουν ονόματα χορηγών, παίζουν και οι ίδιοι.

Άκρως ευρηματική η ιδέα του σκηνοθέτη το φουαγιέ και όλος ο χώρος του θεάτρου μαζί με τα καθίσματα των θεατών να αποτελεί μέρος του έργου, επειδή με αυτόν τον τρόπο σε έβαζε κατευθείαν στη δράση του έργου, σε έκανε ένα με τους ηθοποιούς, τους έβλεπες να χορεύουν και να πέφτουν κάτω τόσο κοντά που δεν γινόταν να μην έρθεις αντιμέτωπος με όλο αυτό, να μην τρομάξεις και νευριάσεις με την κτηνωδία. Μια κτηνωδία, που άποψη κειμένου κι ερμηνείας, σε κάνει να διερωτάσαι για τη σημερινή κοινωνία, γιατί η κατάπτωση ηθικών αξιών σήμερα γίνεται ακόμα πιο εμφανής και τη συγκρίνεις με την εποχή εκείνη που αναρωτιέσαι αν έχει πάτο το βαρέλι τελικά.

Η ερμηνεία των ηθοποιών συγκλονιστική κι αληθοφανής. Κι εδώ έρχονται τρομερές αντιθέσεις για την ανθρώπινη φύση: κορμιά όμορφα, δυνατά κι ακμαία πριν και μετά εξαθλιωμένα και κουρασμένα, άνθρωποι νέοι, ωραίοι με όνειρα πριν και μετά γερασμένοι, ταλαιπωρημένοι και άσχημοι (κατάπτωση ηθικών αξιών), αισιοδοξία, όνειρα, χαμόγελα πριν και μετά λύπη και χάσιμο κάθε ελπίδας. Μπαίνοντας στο παιχνίδι βλέπουμε τους ήρωές μας και μαθαίνουμε πράγματα για τις ζωές τους, στην πορεία ανακαλύπτουμε τις ελπίδες, τους φόβους τους και ερχόμαστε αντιμέτωποι με το ψυχικό σθένος τους. Οι πρωταγωνιστές παίζουν με το βλέμμα τους, τη φωνή τους ερμηνευτικά και κινησιολογικά μας δείχνουν λίγο λίγο την κατάρρευσή τους σε όλα τα επίπεδα. Βλέμμα από εκεί που έδειχνε ζωηράδα γίνεται αφηρημένο, να κοιτάζει στο κενό, από εκεί που η φωνή είχε ένταση, ίσα που βγαίνει, από εκεί που το βήμα είχε νεύρο και ένταση σέρνεται, τα πόδια λυγίζουν, οι ώμοι κυρτώνουν και τα κεφάλια από εκεί που φωνάζουν πως είναι έτοιμα για όλα και με υψηλό φρόνιμα, χαμηλώνουν. Οι ηθοποιοί βάζουν όλο το είναι τους για την παράσταση αυτή δείχνοντας πόσο έχουν μελετήσει τους ρόλους τους. Άλλοι στη διάρκεια του έργου τρελαίνονται άλλοι δεν αντέχουν και αρρωσταίνουν ή ξεψυχάνε και η ζωή συνεχίζεται με όσους ή το ζευγάρι που θα τα καταφέρει, γιατί ο νικητής πρέπει να είναι ζευγάρι, ένας άνδρας και μια γυναίκα, απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή τους.

Στη διάρκεια της παράστασης είναι σαν να θες να τους πιάσεις και να τους δώσεις λίγο κουράγιο, λίγη δύναμη, να τους πεις ένα: “Εγώ είμαι εδώ”. Η ανταλλαγή ενέργειας που εισπράττει ο θεατής είναι ανάλογη με την εξέλιξη του έργου και αυτό χάρη στους ίδιους τους ερμηνευτές που βάζουν κομμάτι από την ψυχή τους σε αυτή την παράσταση, ακόμα και σωματικά μιας και η παράσταση κρατάει πάνω από δύο ώρες με ένα μικρό διάλειμμα.

Ανατριχιαστική είναι η στιγμή της δολοφονίας, που στην πραγματικότητα κρύβει μέσα της πολύ πόνο και οδύνη. Εκεί σβήνουν τα φώτα και απλά ακούμε τον πυροβολισμό αλλά ο τρόπος που συμβαίνει και το πώς εξαναγκάζεται ο δολοφόνος να το κάνει είναι πράγματι λυπηρό και χωρίς ο θεατής να νιώθει ότι μπορεί να τον κατηγορήσει. Στη διάρκεια της παράστασης το κοινό έρχεται αντιμέτωπο με πικρές αλήθειες και ψυχικές δοκιμασίες με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι και οι ίδιοι οι ηθοποιοί, έτσι το δικό τους βίωμα γίνεται και δικό του. Κάποια από τα ερωτήματα που θέτει το έργο είναι: α) ως πού φτάνει στην κοινωνία μας η ψυχική και ηθική παρακμή; β) τι είναι ικανός να κάνει ο άνθρωπος για το κέρδος και τη φήμη; γ) πόσο άγριος μπορεί να γίνει για να απομυζήσει λίγη χαρά από τον άλλο για να νιώσει καλά ο ίδιος; δ) τι κάνει η κοινωνία γι’ αυτό; ε) τι γίνεται όταν τα όνειρα καταρρέουν και ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με την αδυσώπητη αλήθεια; και στ) πόσο μπορεί να αντέξει την πραγματικότητα ο νους και το κορμί; Μια μικρογραφία οι άνθρωποι που μετέχουν στην παράσταση με την κοινωνία, κάτι που δεν μπορεί να σε αφήσει ανεπηρέαστο και ασυγκίνητο, όταν αντιλαμβάνεσαι την ωμή αλήθεια πίσω από τα φώτα και τη λάμψη.

Εν κατακλείδι πρόκειται για μια παράσταση που αξίζει να τη δει ο θεατής, καθώς τα μηνύματα πολλά και σε διαφορετικά επίπεδα, μιας και προς το τέλος μπλέκονται και κρατικοί φορείς και θεσμοί της κοινωνίας.

Περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση και κρατήσεις θέσεων: εδώ