Βιβλιοκριτική: "Στον ψυχίατρο" του Νίκου Μπιλανάκη | Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Στον ψυχίατρο
Συγγραφέας: Νίκος Μπιλανάκης
Ημερομηνία έκδοσης: 10/2025
ISBN: 978-960-9446-71-6
Σελίδες: 150

Εκδόσεις: Ισνάφι

Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Οι πόρτες των βιβλίων μοιάζουν άκακες, αλλά αν τις ανοίξεις δεν ξέρεις που θα οδηγηθείς…

Το βιβλίο αυτό μας οδηγεί στα άδυτα της ψυχικής νόσου.

Το βιβλίο αυτό περιέχει 15 μικρά κείμενα.

Μικρό βιβλίο μεγάλο καλό.

Παρότι τα διηγήματα είναι μικρά, δεν πρέπει να διαβαστούν μονορούφι. Είναι χτισμένο έτσι ώστε να παίρνεις τον χρόνο σου, να το πίνεις γουλιά γουλιά, να προβληματίζεσαι και  να αναλύεις κάθε του διήγημα μετά την ανάγνωσή του. Γιατί είναι ένα βιβλίο βαθιά εσωτερικό. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λεπτομέρειες που μένουν απέξω είναι οι περιττές. Γιατί αυτές που δεν μένουν απέξω είναι τα συναισθήματα. Δεν έχει περιγραφή εικόνων, αλλά συναισθημάτων.

Το βιβλίο  αυτό περιλαμβάνει ιστορίες ανθρώπων με «τσακισμένο» μυαλό. Ιστορίες για την τρέλα. Ιστορίες αλλόκοτες. Ιστορίες με σχιζοφρένεια. Ιστορίες με άνοια και Αλτσχάιμερ. Ιστορίες με βαριά νοητική υστέρηση. Ιστορίες με παράφρονες.  Ιστορίες με ψυχικές διαταραχές. Ιστορίες ανθρώπων που κάποια στιγμή άρχισαν να νιώθουν, να σκέφτονται και να συμπεριφέρονται παράδοξα, ακατανόητα. Ιστορίες με ναρκισσιστικά ευάλωτα άτομα. Ιστορίες ανθρώπων που ζούσαν ολομόναχοι στο τίποτα και το πουθενά. Ιστορίες ανθρώπων που κουβαλούσαν  μέσα τους δράκους και σπηλιές, μνήμες που στάζουν αίμα, φωνές που ουρλιάζουν την αυγή και ψιθυρίζουν τη νύχτα. Ιστορίες οικογενειών όπου τα ελαττωματικά γονίδια «έκαναν πάρτι». Ιστορίες ανθρώπων χαμένοι στις δικές τους βεβαιότητες. Ιστορίες ανθρώπων που καταδιωκόταν από τους δαίμονές τους. Ιστορίες ανθρώπων που μέσα στη σιωπή πορεύονται στα χρόνια σαν να είναι ζωντανοί, γερνάνε στο τέλος και πεθαίνουν το θάνατο των ζωντανών, αφού θα ΄χουν ζήσει τόσα χρόνια τη ζωή των ήδη πεθαμένων!!

Η «τρέλα» δεν είναι ατομική εκτροπή, αλλά συχνά κοινωνικός καθρέφτης… 

Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι οι πιο δημιουργικοί καλλιτέχνες και στοχαστές εμπνέονταν από τις Μούσες, οι οποίες και ευθύνονταν για τη δημιουργική μανία και τα πιο μεγάλα αισθητικά πάθη των ανθρώπων. Ο Πλάτων στον «Φαίδρο» βάζει τον Σωκράτη να λέει: «τα μεγαλύτερα αγαθά μας έρχονται δια της μανίας».  Μια απρόσμενη και αναμφίβολα πολύ προκλητική άποψη για τον μεγάλο προπαγανδιστή και δάσκαλο του ορθού λόγου.

Πράγματι, ως το ουσιαστικό του ρήματος μαίνομαι η έννοια της «μανίας» για τους αρχαίους Έλληνες ταυτιζόταν με την παραφροσύνη ή την αλλοφροσύνη, δηλαδή την ανεξήγητη παραληρηματική και φαινομενικά άλογη συμπεριφορά των «τρελών».

Είναι γνωστό ότι πολλοί διάσημοι δημιουργοί, τόσο στις καλές τέχνες όσο και στις επιστήμες, έπασχαν από σοβαρές νευροψυχιατρικές παθήσεις όπως π.χ. ασθένειες στο φάσμα του αυτισμού, ήπιες μορφές σχιζοφρένειας, άνοιας και διπολικής διαταραχής (μανιοκατάθλιψη). Για παράδειγμα, οι μεγάλοι εξπρεσιονιστές ζωγράφοι Βίνσεντ βαν Γκογκ και Έντβαρτ Μουνκ έπασχαν σε όλη τους τη ζωή από σοβαρή διπολική διαταραχή και το ίδιο ισχύει για τον ποιητή Λόρδο Μπάιρον, τον Έντγκαρ Αλαν Πόε, τη μυθιστοριογράφο Βιρτζίνια Γουλφ και πολλούς άλλους σπουδαίους δημιουργούς, επιστήμονες και στοχαστές που έπασχαν από σοβαρές νευροψυχιατρικές παθήσεις και ψυχικές διαταραχές.

Τις χαραμάδες των διηγημάτων τις γεμίζει ο αναγνώστης…

Είναι πολλοί-ές αυτοί που γράφοντας προσπαθούν να βάλουν σε τάξη τον ψυχισμό τους. Να ισορροπήσουν πάνω από το κενό ενός κόσμου που μας δοκιμάζει διαρκώς. Να βρουν νερό στην έρημο του παραλόγου. Μα πόσων τα κείμενα μπορούν να κεντρίσουν την προσοχή του άγνωστου αναγνώστη;

Οικείο και ανοίκειο. Συνειδητό και ασυνείδητο. Ψυχιατρικές αρρώστιες. Παιδοκτονία και σχιζοφρένεια. Μυθομανείς και αλλοπρόσαλοι. Διεστραμμένοι και τέρατα. Βιαστές και  Επινεμόμενη Ψύχωση. Ο άνθρωπος, σύμφωνα με την υπαρξιακή φιλοσοφία, σε όλη την πορεία της ζωής του αναζητάει την ουσία τού είναι του και τον οικείο, γνωστό στο συνειδητό, χώρο όπου θα αισθανθεί ασφάλεια, αποφεύγοντας ταυτόχρονα το ανοίκειο, το μύχιο, το άβολο, το αλλόκοτο, το ασυνείδητο, το παράλογο, το παράδοξο, το ακατανόητο.

Το βιβλίο είναι «ποτισμένο» ολόκληρο στη θάλασσα του απόκοσμου, του υπερφυσικού, που έχουν ανάγκη να πιστεύουν οι απελπισμένοι του κόσμου τούτου για να πιαστούν από κάπου.

Πρόσωπα μοναχικά, πρόσωπα αποδιοργανωμένα, πρόσωπα που βρίσκονται αλλού, αποσυνάγωγα και τραυματισμένα από τη ζωή, γυναίκες που έχασαν τη μνήμη τους, γυναίκες που έχουν τελέσει το αδίκημα της παιδοκτονίας, πρόσωπα με Παραληρητική Διαταραχή, γυναίκα που χάθηκε στους ψεύτικους κόσμους της ψευδολογίας της, γυναίκα που «κολλάει» την τρέλα της στην κόρη της, πρόσωπα με το Σύνδρομο του Σωσία, πρόσωπα που κάνουν χρήση κανναβινοειδών και ανέπτυξαν το «οργανικό ψυχοσύνδρομο», αλλοπαρμένες γυναίκες, γυναίκες που φοβούνται τους γύφτους, πρόσωπα που η ζήλια γρήγορα παίρνει τη μορφή ζηλοτυπικών παραληρητικών ιδεών, πρόσωπα  τρομακτικά στη μοίρα που κουβαλούν, αναζητούν κάπου να ακουμπήσουν.

Ιστορίες δυσβάσταχτες. Πονεμένες. Για τσακισμένες ζωές ή ανελέητες πράξεις.

Τι είμαστε γιατρέ μου; Μια δροσιά μόνο είμαστε… Μια ανάσα πρωινή που εξατμίζεται πριν το μεσημέρι. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη φευγαλέα δροσιά χωρούν σύμπαντα. 

Παράξενες που ΄ναι οι ψυχές των ανθρώπων!

«Στον Ψυχίατρο» είναι ένα ταξίδι με αλληγορίες, άσχημα όνειρα, εφιάλτες, φόβος του σκοταδιού, ψευδαισθήσεις,  παραισθήσεις, υστερία, κηρώδης ευκαμψία, κατάθλιψη πένθους, ελαφρότητα και βάθους, τρόμους του οικείου κόσμου, ελευθερίες της παράξενης φαντασίας, παράλογα πράγματα, απωθημένα ανοίκειων εικόνων του ασυνείδητου, αλήθειες, μύθους, που πείθει τον αναγνώστη ότι το ταξίδι αυτό δεν μπορεί να έχει το αποτέλεσμα που του αξίζει αν αυτός που το επιχειρεί μένει στην επιφάνεια. Αν όμως προχωρήσει πέρα από αυτή την επιφάνεια, ίσως μπορέσει να καταλάβει καλύτερα και -γιατί όχι- να βελτιώσει τον εαυτό του και εκείνα που τον συγκροτούν και τον καθορίζουν. 

Οι ήρωες των διηγημάτων κινούνται διαρκώς ανάμεσα στο φως και στην άβυσσο. Εκεί που η πτώση είναι πιθανή, αλλά και η λύτρωση επιδιωκόμενη.

Η συλλογή αυτή των διηγημάτων προσφέρει στον αναγνώστη ερεθίσματα για εσωτερικές περιδιαβάσεις και αναστοχασμό.

Ρέουσα γραφή, με συγκλονιστικά στοιχεία, ποιητικότητα και πυκνό λόγο πλούσιο σε μεταφορές και παρομοιώσεις ξαφνιάζει ευχάριστα με την ευαισθησία και κυρίως με τη φρεσκάδα και την αλήθεια της, απελευθερωμένη από προκαταλήψεις και σεμνοτυφίες.

Η τέχνη του συγγραφέα παίρνει τον αναγνώστη από το χέρι αγαπητικά και τον ανυψώνει συναισθηματικά σε ένα σύμπαν αθέατο, νέο, θαυμαστό, μεταμορφώνει τον εσωτερικό του κόσμο φυτεύοντας στην ψυχή του βολβούς ομορφιάς, αγάπης, αθωότητας, περίσκεψης και αναζήτησης, ξεσηκώνει μέσα του τις πιο επαναστατικές δυνάμεις, με λέξεις, ήχους, χρώματα, εικόνες, συνθέσεις, σιωπές.

Το βιβλίο δεν είναι αισιόδοξο με την επιφανειακή έννοια. Όμως επιμένει σε κάτι βαθύτερο: ότι ακόμη και μέσα στη ρωγμή υπάρχει σπίθα. Ότι η μνήμη μπορεί να ματώνει, αλλά δεν παύει να μαρτυρά ύπαρξη.

Δεν τον ενδιαφέρει τον συγγραφέα να εντυπωσιάσει το αναγνωστικό κοινό αλλά να το βοηθήσει να κατανοήσει τον ανθρώπινο πόνο που προκαλεί η ψυχική νόσος. Και παράλληλα να την απενοχοποιήσει από όλες τις προκαταλήψεις και τις δοξασίες που κουβαλά από τα βάθη των αιώνων. Γιατί η ψυχική νόσος είναι εδώ, δηλώνει διαρκώς την παρουσία της και μόνον εφόσον την κοιτάξουμε κατάματα μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε. 

Ο ψυχίατρος Νίκος Μπιλανάκης μας λέει ότι κανένας δεν γεννιέται κακός ή ελαττωματικός, αλλά εύκολα γίνεται αν δεν υπάρχει μια κοινωνία φροντίδας για τον διπλανό του…

Ο Νίκος Μπιλανάκης ξέρει πώς να φτιάξει μια λογοτεχνία αξιώσεων, εσωστρεφή και εξωστρεφή συνάμα, μια λογοτεχνία που διαθέτει συγχρόνως και τη μύχια στόφα της ποίησης.

Διαβάζοντας τον Νίκο Μπιλανάκη ο αναγνώστης κατανοεί πως δεν υπάρχουν απλές ιστορίες και πως η τέχνη είναι απαραίτητη στη ζωή.

Συναρπαστική, συγκλονιστική και πολύ ιδιαίτερη  συλλογή κειμένων.

Διαβάστε το.

Ο Νίκος Μπιλανάκης είναι γιατρός-ψυχίατρος, εκπαιδευμένος στην ψυχαναλυτική θεραπεία. Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, δίδαξε σε ΑΕΙ και ήταν Συντονιστής Διευθυντής στο ΕΣΥ Άρτας. Σήμερα είναι συνταξιούχος. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με θέματα κοινωνικής ψυχιατρικής, διοίκησης υπηρεσιών υγείας, ανθρώπινων δικαιωμάτων και ηθικής. Έχει συγγράψει πολλές επιστημονικές εργασίες και βιβλία: «Ψυχιατρική περίθαλψη και ανθρώπινα δικαιώματα στην Ελλάδα», εκδ. Οδυσσέας, 2004. «Μη κυβερνητικές οργανώσεις και υπηρεσίες ψυχικής υγείας», εκδ. Αρχιπέλαγος, 2006. «Ακούσια νοσηλεία ψυχικά ασθενών», εκδ. ΒΗΤΑ, 2011. «Το θρόισμα των πεύκων, Μια προδιαγεγραμμένη ιστορία τοξικομανίας», εκδ. Οσελότος, 2018. «1830-2020, Ιστορία της Ψυχιατρικής στη νεότερη Ελλάδα», εκδ. ΒΗΤΑ, 2020. Τον τελευταίο καιρό αρθρογραφεί σε έντυπα και διαδικτυακά περιοδικά και εφημερίδες.