Βιβλιοκριτική: «Χρονολυσία» της Μαρίας Βίτσα-Σουλιώτη | Γράφει η Εύα Αρβανίτη-Μιχαλοπούλου

 

Χρονολυσία
Συγγραφέας: Μαρία Βίτσα-Σουλιώτη
ISBN: 978-960-694-665-3
Κατηγορία: Ελληνική Ποίηση
Σελίδες: 62
Ημερομηνία έκδοσης: 01/07/2025
Εκδόσεις: Δρόμων

 

Γράφει η Εύα Αρβανίτη-Μιχαλοπούλου

Η ποιητική συλλογή «Χρονολυσία» της φιλολόγου και ποιήτριας Μαρίας Βίτσα–Σουλιώτη, των εκδόσεων «Δρόμων», ένα ξεχωριστό και άριστα επιμελημένο βιβλίο στο σύνολό του, εμπνέει σεβασμό και βαθιά εκτίμηση για τη δημιουργό και το έργο της.

 

Η φινετσάτη αυτή έκδοση των εκδόσεων «Δρόμων», φροντισμένη και καλοσχεδιασμένη, μέσα στις εξήντα δύο (62) σελίδες της περικλείει  πενήντα ένα (51) ποιήματα με ύφος λιτό και δωρικό αλλά με πύκνωση υψηλών νοημάτων και με εμφανές το μορφολογικό χαρακτηριστικό και το συγκριτικό πλεονέκτημα πως κανένα ποίημα δεν ξεπερνάει σε έκταση τη μία σελίδα.

 

Ο ευφάνταστος τίτλος «Χρονολυσία» εξηγείται σαφώς στο οπισθόφυλλο, όπου αναγράφεται επί λέξει: « Ο τίτλος Χρονολυσία είναι μία λεκτική σύνθεση της δημιουργού, που θέτει εν αμφιβόλω την παντοδυναμία του χρόνου και τον ανατέμνει. Η αποπληρωμή μιας αρχέγονης οφειλής μέσα από εσωτερικές διαδρομές, μνήμες, απώλειες και υπερβάσεις. Κάθε λέξη κυλά σαν κόκκος άμμου στην κλεψύδρα της λύτρωσης. Κάθε στίχος πάλλεται σαν δείκτης ρολογιού που μετρά την αντοχή και την ευθύνη».

 

Προς επίρρωση των γραφομένων και σε απόλυτη αρμονία και δέσιμο με την ανάλυση του τίτλου στο οπισθόφυλλο, είναι τα ωραία εικαστικά του εξωφύλλου, μία κλεψύδρα από τη ζωγράφο, Βικτωρία Σαρακινιώτη και ένα ρολόϊ από την επίσης ζωγράφο, Σέβη Δρακωνάκη.

 

Συνεπώς η έκδοση, καλαίσθητη εξωτερικά, προϊδεάζει τον αναγνώστη για τα εξαιρετικά ποιήματα στο εσωτερικό της, καθώς τα περιεχόμενα της  συλλογής προσλαμβάνουν αισθητική αξία από τα σύμβολα του εξωφύλλου, δηλαδή της κλεψύδρας και του ρολογιού, ενδεικτικά της χωρίς επιστροφή ροής του χρόνου.

 

Χαρακτηριστικό του έργου είναι πως η κομψότητα και το απέριττο της γραφής ξεκινά από τους τίτλους, διότι από τους πενήντα έναν (51) τίτλους οι μισοί σχεδόν είναι μονολεκτικοί (25), δηλαδή αποδίδονται με ένα και μόνο ουσιαστικό, βαρυσήμαντο, όπως ο ήχος του δευτερολέπτου από ένα δυνατό ρολόι. Δεκαεννέα τίτλοι εκφέρονται με δύο λέξεις, έξι τίτλοι με τρεις λέξεις και ένας μόνο με τέσσερις λέξεις.

 

Αρχίζοντας από το πρώτο ποίημα «Χρονολυσία», με μονολεκτικό τίτλο, προϊόν γλωσσοπλασίας μάλιστα, ακολουθούν μερικοί ενδεικτικοί μονολεκτικοί τίτλοι, όπως: «Ενθύμια, Βροχή, Παλίρροια, Κιβωτός, Αθανασία, Τέμπη, Εάλω, Πηνελόπεια, Υπεράσπιση, Λόγια, Φως».

 

Λέξεις επιλεγμένες και προσεκτικά τοποθετημένες στο ψηφιδωτό της ποίησης, συνθέτουν ένα συγκροτημένο και πολυδιάστατο λογοτεχνικό έργο. Το λεξιλόγιο είναι εμπλουτισμένο και διανθισμένο με λόγιους ή αρχαιοπρεπείς όρους, όπως: «Ἱπταμαι, αμαχητί, απνευστί, ασκαρδαμυκτί, κατακλυσμιαία, αιδήμων, χαίνουσα, λυσιμελή, εκηβόλα».

 

Πειθαρχημένη ποιητική γραφή, όπου τίποτα δεν περισσεύει. Όλα στη θέση τους, κάθε λέξη, κάθε τίτλος, κάθε σημείο στίξης -από τα ελάχιστα που χρησιμοποιεί- με απόλυτη τάξη και φροντίδα ενσωματωμένα στο ποιητικό παζλ της «Χρονολυσίας». Μία δυνατή ποιητική συλλογή, που περιμένει με αξιοπρέπεια κι επίγνωση της αξίας της, την ανάδειξή της στο λογοτεχνικό στερέωμα και τη δίκαιη καταξίωση, που πραγματικά της αξίζει.

 

Με γλώσσα πλούσια, απόλυτα εκφραστική και κεντρικό θεματικό άξονα αξιακό, υγιούς κοινωνικού προβληματισμού και ανθρωπισμού, αγγίζει με μαεστρία, συγκρατημένη και ισορροπημένη έκφραση, χωρίς υπερβολές και κορώνες, μία ευρεία γκάμα από ανθρώπινα καθημερινά υπαρξιακά  θέματα, όπως ο έρωτας, η ποίηση, η μοναξιά, η ειρήνη, η υποκρισία, η φύση, η απώλεια, η ψυχή, ο θάνατος.

 

Γράφει η Mαρία Βίτσα Σουλιώτη, στο ποίημά της με τίτλο:

«Σόλες», σελ. 28:

 

«Κάθε μέρα, διασχίζετε βιαστικά

πλατείες-καταφύγια μεταναστών

Σοκάκια με άστεγους

που περιμένουν

τη γόπα του περαστικού

Λεωφόρους με ακριβά μαγαζιά

που ψαρεύουν

τη ματαιοδοξία των τυχερών […].

 

Για να το κλείσει με τους στίχους:

 

«Σκουπίζετε στο χαλάκι της εξώπορτας

κάτι πατημένα όνειρα

και με επιστρέφετε πάντα αμετανόητο

στο δυαράκι της υπομονής

 

Τι κι αν όλοι οι αγώνες

περπατήθηκαν με τρύπιες σόλες…».

 

Φειδωλή η ποιήτρια στα σημεία στίξης με μόνη επιλογή τις τελείες στο τέλος του κάθε ποιήματος και ποτέ ενδιάμεσα και με μοναδική εξαίρεση έξι φορές τα αποσιωπητικά στο τέλος κάποιων ποιημάτων και μερικά ερωτηματικά στο όλον.

 

Αξιοπρόσεκτο είναι πως δεν συναντάμε κανένα κόμμα πουθενά ούτε και θαυμαστικό ή άλλο σημείο στίξης,  εφόσον η επάρκεια και πληρότητα των νοημάτων υπερκαλύπτουν την περαιτέρω ανάγκη στίξης. Στα χνάρια της μορφολογίας, που συναντάμε στη γραφή του Ελύτη και πλειάδας σύγχρονων ποιητών το εγχείρημα αυτό της ποιήτριας δεν ξενίζει αλλά σε κερδίζει με την ανάσα που χαρίζουν οι στίχοι, απελευθερωμένοι από οτιδήποτε θα επισκίαζε την ποιητική αξία τους.

 

Η θεματολογία της ποιήτριας, πλούσια, βιωματική, εικονοπλαστική, χωρίς να έχει ιδιαίτερη ανάγκη παρομοιώσεων και κοσμητικών επιθέτων, για να μεταδώσει τον πλούτο των ποιητικών συλλήψεων, υιοθετεί την πλούσια χρήση ουσιαστικών και πολλών επιτυχών μεταφορικών σχημάτων.

 

Η ποίηση της Μαρίας Βίτσα Σολιώτη, διεγείρει συναισθήματα, εγείρει προβληματισμούς, εκλεπτύνει τη διάνοια, εξευγενίζει χαρακτήρες, ανυψώνει το πνεύμα.

 

Σταχυολογώ τρία αποσπάσματα από επιλεγμένα ποιήματα με ειδικό βάρος:

1.  1. «Εις μνήμην», σελ. 35.

«Δεν μας εγκαταλείπουν ποτέ
όσοι φεύγουν
Δεν χάνονται

[....]

Τις μέρες κρύβονται στις φυλλωσιές των δέντρων

και μας καμαρώνουν

Και τις νύχτες

ανεβαίνουν κρυφά κι

ανάβουν το φεγγάρι

να μη χάνουν το δρόμο

οι προσευχές μας

 

Άραγε σε ποιο άστρο

αποκοιμήθηκες απόψε

πατέρα;».


2. «Λίγο γαλάζιο»: σελ. 30

[…] «Σε προδώσαμε θάλασσα
Μαύρες σημαίες κρεμάσαμε
στα κατάρτια
να πενθήσουμε τον ήλιο
Τους φάρους σβήσαμε
να κοιμηθούν τα όνειρα» […]

3.   «Ομολογία Πρωτομαγιάς», σελ. 16

[…] «Κάθε Μάη
στο φτερό της πεταλούδας
το σκίρτημα του κόσμου…».

 

Θεωρώ, πως είναι θέμα χρόνου και μόνο το βιβλίο αυτό να αναζητήσει και να πάρει δικαιωματικά τη θέση του στις καρδιές και τις βιβλιοθήκες των φίλων της ποίησης. Το συστήνω και το προτείνω ανεπιφύλακτα. Eκτός από άριστο λογοτέχνημα θα μπορούσε κατά τρόπο υποδειγματικό να αποτελέσει ένα εύχρηστο, πρότυπο, ευανάγνωστο, εύληπτο εγχειρίδιο, οδηγό και σύμβουλο, εμπνευστή και βοηθό για τους ενασχολούμενους με την ποίηση, όπου μπορεί να καταφύγει ο ποιητής και να διδαχτεί πολλά από τη φόρμα, το ύφος, το λεξιλόγιο, την τεχνική, τη γλώσσα, τα μηνύματα.  Απάνθισμα ποίησης σοβαρό λοιπόν, κατάλληλο εκτός των άλλων για σχολεία και μαθητές.

 

Η ποιήτρια Μαρία Βίτσα-Σουλιώτη και το σημαντικό έργο της αξίζουν θερμά συγχαρητήρια. Εύχομαι ολόψυχα η «Χρονολυσία» να διαβαστεί, να αγαπηθεί, να καλοταξιδέψει στο φιλαναγνωστικό κοινό, να έχει μια θαυμάσια πορεία, όπως της αξίζει, ανταμείβοντας την άξια δημιουργό της, και όσους ασχολήθηκαν για την άψογη αυτή έκδοση.