ΤΡΙΟΛΕΤΑ γένους θηλυκού
Συγγραφέας: Στέλλα Πετρίδου
Ημερομηνία έκδοσης: 12/2021
Τόπος έκδοσης: Χίος
ISBN: 978-960-632-111-5
Σελίδες: 68
Θέμα: Ποιητική συλλογή
Εκδόσεις: Άλφα Πι
Γράφει η Μεταξούλα Μανικάρου
Ι. Η ποιητική αρχιτεκτονική του τριολέτου
Το τριολέτο ή τριολέ είναι παραδοσιακή γαλλική στιχουργική φόρμα της οποίας η αρχή ανάγεται στον 13ο αιώνα. Η ποιητική αυτή μορφή αποτελείται από οκτώ στίχους με συγκεκριμένη δομή επαναλήψεων στίχων και ομοιοκαταληξίας. Η ονομασία του τριολέτου οφείλεται στο γεγονός ότι τρεις μόνο στίχοι του είναι μοναδικοί, δηλαδή δεν επαναλαμβάνονται. Από τους οκτώ στίχους, ο πρώτος επαναλαμβάνεται και ως τέταρτος και έβδομος, ενώ ο δεύτερος και ως όγδοος. Εμφανίζει δύο τύπους ομοιοκαταληξιών. Στον πρώτο τύπο ομοιοκαταληκτεί ο πρώτος στίχος με τον τέταρτο, τον πέμπτο και τον έβδομο, ενώ ο δεύτερος με τον τρίτο, τον έκτο και τον όγδοο (α β β α α β α β). Στον δεύτερο τύπο ομοιοκαταληκτεί ο πρώτος στίχος με τον τρίτο, τον τέταρτο, τον πέμπτο και τον έβδομο, ενώ ο δεύτερος με τον έκτο και τον όγδοο (α β α α α β α β).
Οι παράλληλες διαδρομές της ρίμας σε καθορισμένες θέσεις δίνουν στην τεχνική του τριολέτου μια μελωδική και ονειρική αίσθηση, ανακυκλώνοντας με μουσικό τρόπο λέξεις και νοήματα. Ως εκ τούτου, το τριολέτο γίνεται εργαλείο για την ενίσχυση των συναισθημάτων, υπογραμμίζει την εμμονή της σκέψης και την πιο έντονη ανάμνηση των στίχων και δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα και παλμό στις λέξεις. Η ανάγνωση του τριολέτου δημιουργεί έναν στροβιλισμό συναισθημάτων, μουσικότητας και σκέψεων. Τελικά, το τριολέτο λειτουργεί ως ψυχική επωδός ή μάντρα, δηλαδή μια «ιερή» έκφραση και ένας μυστηριακός ήχος με ψυχολογικές, πνευματικές, συναισθηματικές δυνάμεις.
ΙΙ. Ο τίτλος: η δισημία και το παιχνίδι του γένους ως θηλυκή «κατοίκηση»
Το ποιητικό σχήμα λέγεται τριολέτο, είναι ουδετέρου γένους και αποτελεί δάνειο από το γαλλικό triolet. Στα ελληνικά: το τριολέτο (ενικός αριθμός), τα τριολέτα (πληθυντικός αριθμός). Και γεννιέται η εξής απορία: Άραγε, η Στέλλα Πετρίδου, χρησιμοποίησε τον πληθυντικό του ονόματος του είδους, ως μια συνειδητή προσαρμογή ξένων ποιητικών ειδών, για παράδειγμα τα σονέτα του Σαίξπηρ. Με δεδομένο, μάλιστα, ότι η ποιητική συλλογή αποτελείται από 60 τέτοια ποιητικά μορφώματα.
Από την άλλη, η κατάληξη -α στα ελληνικά παραπέμπει στο θηλυκό γένος. Οπότε η φράση που ακολουθεί «γένους θηλυκού» μετατοπίζει το βάρος από τη γραμματική μορφή στο θεματικό περιεχόμενο. Και εδώ βρίσκεται το παιχνίδι με τις λέξεις, αποκαλυπτικό της ποιητικής ευφυίας. Η φωνή που γεμίζει τις σελίδες είναι θηλυκή. Είναι ματιά θηλυκή, θηλυκή ευαισθησία, θηλυκές σκέψεις, θηλυκές διαθέσεις. Συνεπώς, η δισημία του όρου επιτυγχάνει ώστε το τριολέτο να επανανοηματοδοτείται και να επανεγγράφεται μέσω της θηλυκής εστίασης, υπογραμμίζοντας τη γυναικεία φεμινιστική χροιά, χωρίς ο λόγος να γίνεται διδακτικός και κηρυκτικός. Η θηλυκή εμπειρία, τα μικρά στροβιλιζόμενα κομμάτια της γυναικείας ψυχής, ως πράξη συμβολικής διεκδίκησης.
ΙΙΙ. Το μότο ως ερμηνευτικό κλειδί μιας λυτρωτικής περιδίνησης
Το μότο της ποιητικής συλλογής «Τριολέτα γένους θηλυκού»: «Στις σκέψεις που ποτέ δεν σταματούν να στροβιλίζουν το μυαλό μας» είναι βαθιά συνδεδεμένο τόσο με τη θεματική όσο και με τη μορφή του τριολέτου και λειτουργεί ως «ποιητικό κλειδί» ερμηνείας και καθρέφτης για τη βαθύτερη κατανόηση του έργου. Αποτελεί την καρδιά της συλλογής.
Ο «στροβιλισμός» ως κεντρική μεταφορική έννοια: Το τριολέτο είναι από μόνο του μια μορφή που «στροβιλίζεται», λόγω του αδιάκοπου γυρίσματος της επαναληπτικής και ρυθμικής δομής του. Είναι μια κίνηση χωρίς έξοδο, χωρίς παύση, που γυρνά στην αρχή της και δεν προχωρά γραμμικά. Μήπως και οι φιγούρες στο εξώφυλλο δεν μοιάζουν να στροβιλίζονται σε έναν αέναο χορό;
Και οι σκέψεις είναι αυτές που δεν ησυχάζουν ποτέ, που αδιάκοπα γυρνούν, όπως και οι στίχοι στο ποίημα. Αυτή η αδιάκοπη εμμονή της σκέψης γεννιέται από μια εσωτερική πίεση και δραστηριότητα, από ένα συναίσθημα που μένει ανοικτό. Σκέψεις που μπορεί να είναι αναμνήσεις, επιθυμίες, πάθη, φόβοι, αδυναμίες, ανησυχίες, έρωτες, απωθημένα… Και είναι σκέψεις που ταλαιπωρούν «το μυαλό μας», που προσδίδουν καθολικότητα και κοινότητα εμπειρίας, μετατρέποντας το ατομικό σε συλλογικό. Σαν να ακούμε τη φωνή της ποιήτριας να μας λέει: «Αυτά τα 60 τριολέτα γράφτηκαν για σένα που το μυαλό σου δεν σταματά, που το μυαλό σου διαρκώς στροβιλίζεται. Αυτά τα ποιήματα είναι για σένα, για μας».
Και αν αυτό το «ποτέ δεν σταματούν» ακούγεται βασανιστικό, αγχωτικό και καταδικαστικό, γίνεται, παρά ταύτα, μέσα από το καλάμι της γραφής, δημιουργική δύναμη για αναγέννηση, κρατώντας ανοικτή την ανθρώπινη συνάντηση. Και μέσα από αυτό το αδιάκοπο κυνήγι των σκέψεων, την αταξία, τη δίνη και το χάος του μυαλού, η Πετρίδου στέλνει ένα κάλεσμα στον αναγνώστη να μπει και αυτός σε αυτόν τον ατέρμονα στρόβιλο και ίσως βγει πιο ανάλαφρος, πιο ολοκληρωμένος, πιο συνειδητοποιημένος.
Σε αυτές τις σκέψεις, που τυλίγουν, που παρασύρουν, που δεν λένε να κοπάσουν και όχι σε πρόσωπο αφιερώνεται το βιβλίο. Μια επιλογή από μόνη της ασυνήθιστη, αλλά πολύ εύστοχη και συνειδητή.
ΙV. Η εικαστική ματιά ως καθρέφτης του «γένους θηλυκού»
Στο εξώφυλλο κυριαρχούν δύο γυναικείες φιγούρες, με σώματα επιμηκυμένα και χωρίς συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Η αφαιρετικότητα, η έλλειψη αυστηρών περιγραμμάτων αντιπροσωπεύουν την κάθε γυναίκα και ενισχύουν τη συλλογικότητα, το «γένος θηλυκό». Η ανωνυμία λειτουργεί και ως απελευθέρωση της γυναίκας η οποία στην πατριαρχική κοινωνία κρίνεται και αξιολογείται από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της. Οι μορφές κινούνται ρευστά, σαν σε χορό, πράγμα που συνδέεται άμεσα με τη μουσικότητα του τριολέτου.
Τα φορέματα των γυναικών έχουν έντονες αποχρώσεις του βιολετί και του μωβ, χρώματα που συμβολίζουν τη δημιουργικότητα, την πνευματικότητα, τη μυστικότητα, την ευαισθησία και το βάθος του συναισθήματος. Οι γήινες αποχρώσεις στο φόντο δημιουργούν μια ζεστή ατμόσφαιρα. Ο τίτλος διαπερνά την εικόνα και η κλασική γραμματοσειρά υποδηλώνει σεβασμό στην ποιητική παραδοσιακή φόρμα του τριολέτου. Τελικά, το εξώφυλλο, με μια αίσθηση ισορροπίας και μοντερνισμού, προδιαθέτει τον αναγνώστη για έναν πνευματικό χορό που σέρνουν δυο γυναικείες μορφές. Δυο γυναικείες μορφές που εκφράζονται χωρίς περιορισμό, που χορεύουν στον ρυθμό της ποιητικής μορφής και της θηλυκής εμπειρίας.
ΙV. Η αρχιτεκτονική της ποιητικής συλλογής
Η ποιητική συλλογή «ΤΡΙΟΛΕΤΑ γένους θηλυκού» της Στέλλας Πετρίδου συγκροτείται από εξήντα ποιήματα, εξήντα τριολέτα, τα οποία φέρουν όλα μονολεκτικούς, θηλυκού γένους, τίτλους. Οι τίτλοι αυτοί, στην πλειονότητά τους αφηρημένα ουσιαστικά, δεν παραπέμπουν σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ιστορικά περιστατικά ή αφηγήσεις, αλλά λειτουργούν ως εννοιολογικοί πυρήνες.
Ιδιαίτερη περίπτωση και μοναδική εξαίρεση συνιστά το τριολέτο «Λέσβος». Πρόκειται για μια σαφή και συγκεκριμένη γεωγραφική αναφορά. Η μνεία του νησιού καταγωγής της ποιήτριας αποκτά συμβολικό βάθος. Η Λέσβος προβάλλεται ως τόπος ρίζας, πυρήνας μνήμης και συγκρότησης της ταυτότητας. Είναι ο σταθερός εκείνος άξονας στον οποίο επιστρέφει το ποιητικό υποκείμενο μετά την περιπλάνηση, στην ανάγκη του «ανήκειν», νοητικά και συναισθηματικά, δίνοντας στη συλλογή μια αυτοβιογραφική διάσταση.
Οι κυρίαρχοι θεματικοί άξονες της συλλογής εστιάζουν στον έρωτα και στις πολλαπλές του μεταμορφώσεις, στη μοναξιά και την εμπειρία της ξενιτιάς, στη μνήμη και στη διαρκή, συχνά επιβαρυντική, παρουσία του παρελθόντος, στη φύση που καθρεφτίζει τις εναλλαγές της ψυχής. Ταυτόχρονα, αποτυπώνονται οι ποικίλες εκφάνσεις και διαβαθμίσεις του γυναικείου ψυχισμού -η ευαλωτότητα, η ανθεκτικότητα, η επιθυμία, η ευαισθησία, η επιθυμία. Η συλλογή μπορεί να ιδωθεί ως ένα ιδιότυπο ημερολόγιο εσωτερικής διαδρομής, όπου κάθε τριολέτο καταγράφει μια αυτόνομη ψυχική εμπειρία. Είναι μια αλληλουχία έντονων εκφράσεων και αναπνοών ως μικρή εστία φωτός για αυτοσυνείδηση και αυτογνωσία. Μέσα από το σώμα της συλλογής των εξήντα τριολέτων αναδύεται μια γυναικεία φωνή που στροβιλίζεται στην εσωτερική της θύελλα. Μια φωνή που δεν χάνεται στο χάος, αλλά βγαίνει στην επιφάνεια, φωτεινή και κατασταλαγμένη στους στίχους της το «λιμάνι».
Τελικά, τα θέματα που διατρέχουν το έργο συνθέτουν ένα ευρύ συναισθηματικό φάσμα που αντέχει σε πολλές αναγνώσεις. Κάθε αναγνώστης μπορεί να τα επανερμηνεύσει και να τα επαναπροσδιορίσει μέσα από τη δική του προσωπική διαδρομή.
Σημαντική είναι και η συμβολή των συνοδευτικών σκίτσων του Γιώργη Διλμπόη, τα οποία ενισχύουν την αισθητική ταυτότητα του βιβλίου. Δημιουργούν έναν διάλογο ανάμεσα στην εικόνα και τη λέξη, συμπληρώνοντας τον ποιητικό λόγο σε μια ολοκληρωμένη καλλιτεχνική υπόσταση.
VI. Ένα τριολέτο για τη Στέλλα
Δεν ανήκω στον χώρο της ποίησης,ž η γραφή μου συνηθίζει να κινείται στον στοχασμό και το δοκίμιο. Και ως δοκιμιογράφος, που έχω μάθει να αναλύω τη μορφή, σχολίασα την ποιητική συλλογή με ένα δοκίμιο. Παρά ταύτα, παραβιάζοντας και υπερβαίνοντας τα όρια του δοκιμίου και ακολουθώντας το ένστικτό μου, επέλεξα και ένιωσα την ανάγκη να κλείσω το κείμενό μου, απαντώντας στην ποιήτρια στη γλώσσα της, όχι, βέβαια, για να τη συναγωνιστώ. Αφήνοντας τον αναλυτικό και τεκμηριωμένο λόγο και μη μένοντας μόνο στο επίπεδο του σχολιασμού, δοκιμάζω την πειθαρχία του τριολέτου. Και αντί επιλόγου, αφέθηκα στην κυκλική κίνηση και σκέφτηκα να μπω για λίγο στον στροβιλισμό της μορφής που η Στέλλα Πετρίδου υπηρετεί με τόση συνέπεια. Ας είναι, λοιπόν, το τριολέτο μου αυτό, η δική μου απόπειρα και απάντηση στον στροβιλισμό των σκέψεων που μου προκάλεσε η ανάγνωση ως ευχαριστία και ως μικρό αντίδωρο στον ποιητικό της ρυθμό.
Το ακόλουθο τριολέτο ακολουθεί αφενός μεν την τυπική δομή της επανάληψης των εξής στίχων: 1ος, 4ος, 7ος και 2ος, 8ος και αφετέρου την ομοιοκαταληξία των εξής στίχων 1ος, 4ος, 5ος, 7ος και 2ος, 3ος, 6ος, 8ος. Αποτελεί μια τρυφερή και λυρική αφιέρωση στην ποιητική φωνή της Στέλλας Πετρίδου, που μεταμορφώνει τον αναγνώστη οδηγώντας τον σε μια εσωτερική αφύπνιση και ανάταση, σε έναν χώρο πιο φωτεινό, πιο αληθινό, πιο ελεύθερο από το βάρος της πραγματικότητας.
Ίσως, τελικά, να αποτελεί έναν λυρικό καθρέφτη του ποιητικού έργου της Στέλλας Πετρίδου και της θηλυκής της ευαισθησίας, μετατρέποντάς την σε μια παγκόσμια εμπειρία φωτός και ελευθερίας. Παράλληλα, συνιστά και έναν φόρο τιμής στη λυτρωτική δύναμη της τέχνης, αποδεικνύοντας ότι η δημιουργία είναι ο μόνος δρόμος για να δαμάσει κανείς τις εσωτερικές του θύελλες και συγκρούσεις, για να ανασυγκροτηθεί πιο ελεύθερος, πιο κατασταλαγμένος, πιο εσωτερικά διαυγής και ώριμος.
«Φωνή που ξυπνάει όνειρα στο φως»
Στο στίχο σου η σκέψη φτερουγίζει.
Η φωνή σου όνειρα ξυπνάει.
Ο χρόνος αμέσως σταματάει.
Στο στίχο σου η σκέψη φτερουγίζει.
Η καρδιά με φως πλημμυρίζει.
Η ψυχή σιωπηλά πετάει.
Στο στίχο σου η σκέψη φτερουγίζει.
Η φωνή σου όνειρα ξυπνάει.
0 Σχόλια