Βιβλιοκριτική: "Αναμνήσεις από τη Σοβιετική Μόσχα 1980-1986" της Ελευθερίας Παναγιωτοπούλου

Αναμνήσεις από τη Σοβιετική Μόσχα 1980-1986
Συγγραφέας: Ελευθερία Παναγιωτοπούλου

ISBN: 9786185656980
Σελίδες: 84
Ημερομηνία έκδοσης: 01/01/2026
Εκδόσεις: ΕΥΜΑΡΟΣ

Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Μια ιδιαίτερη και αρκετά ξεχωριστή χρονική περίοδος στη ζωή του ανθρώπου αποτελούν τα φοιτητικά του χρόνια. Είτε όμορφα είτε άσχημα υπήρξαν αυτά, είτε δύσκολα είτε εύκολα, παραμένουν αναλλοίωτα στη μνήμη του καθενός για να συντροφεύουν την ψυχή και τον νου του κάθε φορά που το έχει ανάγκη. Άλλωστε, πολύ συχνά, αυθόρμητα ή και εντελώς συνειδητά, ανατρέχει σε αυτά για να αναπολήσει το παρελθόν του και για να αισθανθεί τις διαφορές που από τότε μέχρι σήμερα συντελέστηκαν γύρω του και εντός του, αλλάζοντας θεαματικά το τοπίο που τον περιβάλει αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό. Αναμφισβήτητα λοιπόν, πρόκειται για μια περίοδο αρκετά κρίσιμη και στρεσογόνα, αγχωτική και καταπιεστική. Παράλληλα όμως, είναι και μια αρκετά ανέμελη και τρυφερή περίοδος για τον άνθρωπο, η οποία επιτρέπει ελεύθερα να ευδοκιμήσουν για λογαριασμό του ο έρωτας, οι δυνατές φιλίες, οι ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις και γενικότερα η ανθρώπινη επαφή.

Στα φοιτητικά χρόνια, το όνειρο της εξέλιξης τρέπεται σε ανάγκη για μια μεγάλη αλλαγή. Η ελπίδα μεγαλώνει αποφασιστικά και η τόλμη για το άπιαστο ξεκινά. Τα ταξίδια του νου πλέον γίνονται πραγματικότητα, κυρίως όταν η διάθεση για γνώση επιβληθεί στον άνθρωπο, όταν η προσπάθεια για την κατάκτησή της δε μείνει μονάχα στα λόγια του. Τότε ακριβώς, ο άνθρωπος ανακαλύπτει τον εαυτό του και τις δυνατότητές του, τα ταλέντα, τις αντοχές ή τις αδυναμίες του. Υπομένει την πίεση, τις άσχημες, δύσκολες και στερητικές καταστάσεις επιβίωσης και διαβίωσης μόνο και μόνο για την επίτευξη των στόχων του. Δε συμβιβάζεται εύκολα, γι' αυτό και υπομένει τα πάντα, ακόμα και την ταπείνωση, καθώς πίσω από οποιαδήποτε απαξίωσή του, η πρωταρχική φιλοδοξία και ο αρχικός σκοπός του τον προστατεύουν, τον συντροφεύουν γλυκά και τον καθοδηγούν.

Αυτή η περίοδος, ωστόσο, για κάποιους ανθρώπους δεν είναι υποφερτή. Χαράζει μια κόκκινη γραμμή εντός τους, που σημαίνει αποτυχία, το τέλος της νέας αρχής, την παύση της ελπίδας, του πόθου, της λαχτάρας για κάτι καλύτερο. Είναι η περίοδος της δοκιμασίας που πονά και λυγίζει όποιον παραδοθεί είτε από αδυναμία είτε από ψυχική κατάρρευση. Για όλους τους υπόλοιπους είναι μια περίοδος πρόκλησης κατά την οποία η φροντίδα του εαυτού, η συντήρησή του και η εξέλιξή του γίνονται καθημερινή πάλη και αυτοσκοπός.

Ο εγκλεισμός που επιβάλει η συνθήκη του προσωπικού φοιτητικού αγώνα κονταροχτυπιέται με τη φαινομενική ελευθερία που προσφέρει σ’ εκείνον που την επιλέγει είτε ηθελημένα είτε αθέλητα. Γι’ αυτό και είναι μια περίοδος κρίσιμη κατά την οποία ο αδύναμος γίνεται ακόμα πιο αδύναμος και ο δυνατός ακόμα πιο δυνατός.

Στην περίοδο της δικής της φοιτητικής ζωής εστιάζει η συγγραφέας και Κλινική Ψυχολόγος Ελευθερία Παναγιωτοπούλου επιχειρώντας να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της για όλα όσα έζησε και που πλέον πίσω δε γυρνούν. Κι όλα αυτά τα καταγράφει στο νέο της βιβλίο, που κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 2026 από τις εκδόσεις «Εύμαρος», με τίτλο «Αναμνήσεις από τη Σοβιετική Μόσχα 1980-1986». Είναι η δική της προσωπική μαρτυρία, ένα αφήγημα σε απλή και κατανοητή γραφή, καλογραμμένο, ευκολοδιάβαστο και αρκετά ενδιαφέρον, το οποίο επιχειρεί να συνδυάσει την προσωπική μνήμη με την ιστορική, φέρνοντας στο φως όλα όσα η ίδια αποκόμισε ζώντας στη Μόσχα ως φοιτήτρια Ψυχολογίας.

Η αναπόληση για τα χρόνια που έφυγαν προκαλεί μελαγχολία όχι μόνο στην ίδια τη συγγραφέα, αλλά και στον αναγνώστη που ταξιδεύει μαζί της πίσω στον χρόνο, για να επαναλάβουν μαζί όλη τη διαδικασία του κοπιαστικού προσωπικού αγώνα για σπουδές και για απόκτηση του πολυπόθητου πτυχίου. Οι προσωπικές ανησυχίες, η απότομη απομάκρυνση από τους οικείους, ο φόβος για το άγνωστο, η βίαιη προσαρμογή στα νέα δεδομένα, η επαφή με μια νέα κουλτούρα με την ταυτόχρονη μετάβαση σε μια νέα και άγνωστη χώρα όχι και τόσο φιλόξενη, όχι και τόσο φιλελεύθερη, η δυσκολία της επικοινωνίας των φοιτητών μεταξύ τους λόγω της διαφορετικής γλώσσας αλλά και λόγω της διαφορετικής κουλτούρας και νοοτροπίας τους, οι οικονομικές δυσχέρειες της πλειοψηφίας, οι απόκοσμες συνθήκες διαβίωσης, οι αυστηροί κανόνες συμβίωσης και επιβίωσης και οι πολλές απαγορεύσεις ακόμα και στα πιο απλά και καθημερινά, η αναγκαστική συνύπαρξη με αγνώστους άλλης εθνικότητας και άλλου τρόπου ζωής και η υποταγή σε ένα πολιτικό και κοινωνικό σύστημα ψυχρό και πολλές φορές απάνθρωπο και απόκοσμο είναι θέματα τα οποία θα φέρει ξανά στην επιφάνεια η συγγραφέας όχι μόνο για να τα θυμηθεί η ίδια, αλλά και για να τα συστήσει στον αναγνώστη της που για πρώτη φορά θα τα βιώσει έστω και νοητά ως εμπειρία ζωής. Τα μηνύματα και τα ηθικά διδάγματα μιας τέτοιας απόπειρας είναι πολλά και οπωσδήποτε βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για βαθύτερη σκέψη και προβληματισμό.

Με χρονολογική σειρά η Ελευθερία Παναγιωτοπούλου καταγράφει όλα όσα έζησε στα φοιτητικά της χρόνια, τις παρέες της, τους φίλους και τους καθηγητές της, τους ανθρώπους που είτε έμμεσα είτε άμεσα χάραξαν τον συναισθηματικό της κόσμο και κατά κάποιον τρόπο τον στιγμάτισαν. Η σύντομη αλλά περιεκτική περιήγησή της στο χθες συμπυκνώνει όλες τις σημαντικές στιγμές που έχουν κάτι να δώσουν και να πουν στον αναγνώστη, τις εικόνες, τις σκέψεις, τις εμπειρίες, τις αγωνίες, τις επιθυμίες και τις φιλοδοξίες ενός ανθρώπου που βίωσε πολλά και που πλέον τα βλέπει όλα από απόσταση, επιδιώκοντας κατά κάποιον τρόπο να τα αναλύσει και να τα ερμηνεύσει εκ των υστέρων συνδυάζοντάς τα με το όλο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό κλίμα της εποχής εκείνης, αλλά κυρίως της χώρας στην οποία έζησε για πέντε ολόκληρα χρόνια.

Δίνεται η εντύπωση ότι οι περισσότερες αναφορές της συγγραφέα, κυρίως αυτές που τίθενται σε πλάγια γράμματα, είναι δανεισμένες από το προσωπικό της ημερολόγιο, το οποίο ενδεχομένως διατηρούσε τότε ως φοιτήτρια για να αποθανατίζει τα όσα θεωρούσε άξια προσοχής, καταγραφής και μελέτης. Το γεγονός ότι αναφέρεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα του παρελθόντος, σε μεμονωμένα λυπηρά ή ευχάριστα περιστατικά, με ακριβή λεπτομέρεια και σαφήνεια, επιβεβαιώνει αυτό ακριβώς.

Εν ολίγοις, στο βιβλίο αυτό ο αναγνώστης θα περιηγηθεί όχι μόνο στον προσωπικό κόσμο της γράφουσας, αλλά και στις ομορφιές μιας χώρας μακρινής, πολύ ξεχωριστής, όμορφης, επιβλητικής και ταυτόχρονα πολύ ιδιαίτερης, τραυματισμένης βαριά από δικά της λάθη και πολύ σκοτεινής. Η ιστορική μνήμη συμβαδίζει αρμονικά με την προσωπική για να προκύψει αβίαστα η ανάμνηση για όσους ήδη γνωρίζουν αρκετά για τα τελευταία χρόνια του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού και τις συνέπειές του, αλλά και η γνώση για όσους έρχονται σε επαφή για πρώτη φορά με την ιστορία και την κουλτούρα ενός τόπου διαφορετικού μιας περιόδου που, όπως γράφει και η ίδια η συγγραφέας, έμελλε να γίνει υποσημείωση στην ιστορία του.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ