Βιβλιοκριτική: "Μικρές θάλασσες" του Χρήστου Αντωνιάδη

Μικρές θάλασσες
Λέρος. Όταν μια τυχαία ανακάλυψη ραγίζει την Ιστορία
Συγγραφέας: Χρήστος Αντωνιάδης
Ημερομηνία έκδοσης: 01/2026
ISBN: 978-960-626-892-2
Σελίδες: 100

Εκδόσεις: Πηγή

Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Λέρος. Όταν μια τυχαία ανακάλυψη ραγίζει την Ιστορία…

1969. Παρθένι Λέρου, στρατόπεδο κρατουμένων της δικτατορίας.

2011. Ένα σεντούκι με βότσαλα και σκισμένα κομμάτια χαρτιού, στην παραλία της Αγίας Κιουράς στη Λέρο.

Ο Νικόλας ένας ξερακιανός νησιώτης, κρατούμενος.

Μια γυναίκα της Λέρου.

Η ωραιότερη γυναίκα του κόσμου.

Μια «καλημέρα» πίσω από τα συρματοπλέγματα του στρατοπέδου.

Η γυναίκα της Λέρου, έτσι όπως την έβλεπε ο Νικόλας τα πρωινά έξω από το στρατόπεδο, ξύπνησε το ερωτικό του ενδιαφέρον και δημιούργησε έντονα συναισθήματα στην ψυχή του. Η μορφή της αποτυπώθηκε στη σκέψη και την καρδιά του, ενώ η προσπάθειά του να τη συναντήσει ή έστω να μάθει πληροφορίες για εκείνη απάλυνε την ολοένα και πιο δυσβάσταχτη καθημερινότητα. Ήταν πλέον ένα αποκούμπι στα βάσανα και στα βασανιστήρια, στο ξύλο και στις ανακρίσεις.

Από τη μια η θεσπέσια ομορφιά της γυναίκα της Λέρου, με τα μελαχρινά χρώματα και την αυστηρή έκφραση, και από την άλλη η αγάπη για τη ζωή που ένιωσε βλέποντάς την. Τώρα πια γεννήθηκε μέσα του η ελπίδα, η προσμονή, η αισιοδοξία. Είχε ένα λόγο να αγωνίζεται για ένα καλύτερο αύριο, για μια καλύτερη κοινωνία.

Οι μέρες κυλούσαν βασανιστικά στο Παρθένι.

Το ασυνήθιστο κρύο, με τους θυελλώδεις ανέμους, σε συνάρτηση με την αγριότητα και τη βαναυσότητα των χουντικών, έκαναν αβάσταχτη τη ζωή στο Παρθένι. Η ψυχολογική κατάσταση των έγκλειστων ήταν άθλια.

Ένα ανέλπιστο νέο φέρει μια νότα αισιοδοξίας στους κρατούμενους: κάποιοι σύντροφοι θέλαν να χτίσουν μια εκκλησία λίγο έξω από το στρατόπεδο κοντά στην παραλία. Πάνω στα θεμέλια μια παλιάς εκκλησίας, της Αγίας Ματρώνας- Κιουράς.

Ο Νικόλας θα πήγαινε σαν χτίστης. Η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτιόταν από τρεις ζωγράφους του στρατοπέδου. Η ηγεσία του στρατοπέδου ζήτησε από τη χούντα την άδεια αναστήλωσης της εκκλησίας από τους κρατούμενους. Η άδεια δόθηκε.

Οι κρατούμενοι θα έβγαιναν καθημερινά από το στρατόπεδο και θα περπατούσε ως την εκκλησία, με τη συνοδεία βέβαια των φυλάκων. Για τον Νικόλα ήταν μια καλή ευκαιρία να συναντήσει τη γυναίκα της Λέρου και να της μιλήσει. Ο Νικόλας πίστευε πως θα κατόρθωνε να περάσει τα σύρματα, πως θα ξανάβλεπε τη μελαχρινή γυναίκα -όμοια με την Παναγιά- και πως θα του δινόταν η δυνατότητα να εκφράσει τα συναισθήματά του.

Στόχος του Νικόλα ήταν η συνάντηση με τη γυναίκα της Λέρου, η προσπάθεια γνωριμίας μαζί της και η ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων.

Πράγματι έγινε η συνάντηση, όταν μια μέρα η γυναίκα του έφερε λίγο φαγητό και του είπε ότι το παιδάκι που είχε παρέα ήταν γιος της αδελφής της, που δούλευε. Ο Νικόλας της είπε ότι πολλά βράδια φανταζόταν τη στιγμή της συνάντησης τους, αλλά και τη ζωή τους μετά τη λύτρωση. Μόλις βγω από το στρατόπεδο, μόλις αποτινάξω τα δεσμά, θα έρθω να σε βρω.

Είχε πλέον μια προοπτική για το «μετά»…

Το 1970 η εκκλησία τελείωνε το χτίσιμό της και έπρεπε να αναλάβουν οι ζωγράφοι-κρατούμενοι την αγιογράφησή της. Το σπουδαιότερο ήταν πως δεν διέθεταν ένα μοντέλο, ένα καλούπι με βάση το οποίο θα απεικόνιζαν τις παραστάσεις από τη θρησκευτική παράδοση. Έμφαση θα δίνανε στη μορφή της Παναγίας και του Ιησού Χριστού.

Η αντικειμενική δυσκολία αφορούσε στην απεικόνιση των γυναικείων μορφών και σχεδόν αποκλειστικά στη μορφή της Παναγίας. Οι ζωγράφοι, μην έχοντας άλλη δυνατότητα, προσανατολίζονταν στις γυναίκες του νησιού που τύχαινε να ζουν στην περιοχή και, σε όλο το διάστημα του έργου, ήρθαν σε οπτική επαφή μαζί τους, εμπνεύστηκαν και φαντάστηκαν στο πρόσωπό τους την Παντάνασσα. Προς το παρόν, όμως, θα προχωρούσαν στην επιλογή των ανδρών από τη μεγάλη δεξαμενή των συντρόφων τους. Ο μικρότερος κρατούμενος του Παρθενίου, ο Σπύρος, ένα αμούστακο παιδάκι, θα αναπαριστούσε τον Χριστό.

Υπολειπόταν, όμως, η αποτύπωση των γυναικείων μορφών, με εξέχουσα της Παναγίας…

Ο Νικόλας, έχοντας πάντα στο μυαλό του τη γυναίκα της Λέρου, θεώρησε την ευκαιρία μοναδική, με απόφαση των ζωγράφων να χρησιμοποιήσουν ως μοντέλα τις ντόπιες, ότι ήταν αυτονόητο ότι θα πόζαρε και η αγαπημένη του, εξαιτίας της σπάνιας ομορφιάς της, αλλά και ταύτισής της με τη σπουδαιότερη γυναικεία μορφή στην ιστορία του κόσμου…

Τις τελευταίες ανοιξιάτικες μέρες του 1970, οι καλλιτέχνες ολοκλήρωναν το έργο τους. Η Αγία Ματρώνα-Κιουρά της Λέρου, βαμμένη και στολισμένη, δέσποζε στην κορυφή του λόφου. Αποτελούσε κατόρθωμα των εξόριστων του νησιού, ένα τέχνασμα επικοινωνίας.

Μία από τις γνωστές Παναγίες, σαν γυναίκα της Λέρου, με φωτοστέφανο, η οποία κρατούσε στην αγκαλιά της τον Υιό της σε νηπιακή ηλικία. Και πιο δίπλα… Μάλλον δεν είδε ο Νικόλας καλά. Έσπρωξε απότομα όσους βρίσκονταν μπροστά του και βρέθηκε δίπλα της. Ήταν η δική του Παναγία, η γυναίκα των συρμάτων, η αγαπημένη του. Ήταν εκείνη. Την αναγνώρισε αμέσως…

Αγαπημένη μου,

…να φτιάξουμε το δικό μας σπιτικό σε έναν τόπο που θα ονειρευτούμε κι εσύ, κυρά κι αρχόντισσα, να κάθεσαι και να κεντάς στου ονείρου τα μπαλκόνια καράβια και κοχύλια και χελιδόνια…

Αγαπημένη μου,

Θα βάλω το γράμμα στο σεντούκι και θα προσπαθήσω να το αφήσω στην παραλία, κάτω από την εκκλησία. Είναι για σένα. Μόλις το βρεις και το διαβάσεις, αν θέλεις, θα τα ξαναπούμε. Αν στο μεταξύ λευτερωθούμε, θα ΄ρθω αμέσως να σε βρω.

Καλή αντάμωση Νικόλας

Ο Γενάρης του 1971 βαρύς κι ασήκωτος.

Η γυναίκα της Λέρου πουθενά…

Ο Χρήστος Αντωνιάδης γράφει με έντονο συναίσθημα και άμεση γλώσσα.

Δεν σε κρατά σε απόσταση — σε τραβά μέσα.

Οι ήρωές του είναι άνθρωποι της ζωής, φτωχοί, κυνηγημένοι, εξόριστοι, ευάλωτοι.

Μια ατμοσφαιρική νουβέλα, όπου η μνήμη, ο χρόνος και η ιστορία πλέκονται αξεδιάλυτα, φωτίζοντας όσα αρνούμαστε να ξεχάσουμε. Ένα τόσο μικρό βιβλίο με τέτοια μεγάλη επίδραση. Πραγματικό διαμάντι. Αριστούργημα.

Ο Χρήστος Αντωνιάδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1975. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως δάσκαλος της ελληνικής ως δεύτερης/ ξένης γλώσσας. Τα λογοτεχνικά ενδιαφέροντά του αφορούν ιστορίες που διαδραματίζονται σε περιοχές με έντονη επιρροή της θάλασσας, όπως τα νησιά του ελλαδικού χώρου. Μια τέτοια ιστορία, καθώς και τις ιστορικές λεπτομέρειες που τη συνοδεύουν, άκουσε κατά την παραμονή του στη Λέρο, στο πλαίσιο της διδασκαλίας των ελληνικών. Η Γλωσσολογία και η Παιδαγωγική παραμένουν επιστήμες που τον απασχολούν, όταν δεν γράφει. Άλλα βιβλία του: Από τις αναμνήσεις στα όνειρα (μυθιστόρημα), 2008, εκδ. Αστάρτη, Ξημέρωσε ξανά (διηγήματα), 2013, εκδ. Αστάρτη.