Βιβλιοκριτική: "Παντούμ" της Στέλλας Πετρίδου

Παντούμ

Συγγραφέας: Στέλλα Πετρίδου

Ημερομηνία έκδοσης: 9/2025

ISBN: 978-618-5748-90-6,

Σελίδες: 50,

Εκδόσεις: Μετρονόμος

Γράφει η Μαίρη Μαργαρίτη

Η νέα συλλογή ποιημάτων της Στέλλας Πετρίδου τιτλοφορείται «Παντούμ». Έχει δηλαδή πάρει το όνομά της από το είδος των ποιημάτων, στο οποίο ασκείται αυτή τη φορά η ποιήτρια, έχοντας περάσει, όπως η ίδια δηλώνει στον πρόλογο της συλλογής, από την ποιητική φόρμα των χαϊκού, των τάνκα, των ροντέλων, των τριολετών, των σονέτων και των λίμερικ. Έχουμε να κάνουμε, επομένως, με μια ποιήτρια που δεν επαναπαύεται σε ένα οικείο είδος ποίησης αλλά συνεχώς αλλάζει ποιητική φόρμα δοκιμάζοντας τις δυνάμεις της.

Το Παντούμ ως ποίημα αποτελείται από τετράστιχες στροφές με πλεκτή ομοιοκαταληξία. Άλλο χαρακτηριστικό του είδους είναι η επανάληψη στίχων της προηγούμενης στροφής στην επόμενη. Επίσης, ο πρώτος στίχος κάθε ποιήματος είναι ο ίδιος με τον τελευταίο.

Παραθέτω από το ποίημα «Οι στιγμές» στη σελίδα 15:

«Ναυαγούν οι στιγμές που αφήνονται μόνες

στο πηγάδι της λήθης ορφανές ξεψυχούνε

δίχως δόξα και νίκη, ποιοι του πόθου αγώνες

ιστορία να γράψουν καρδιάς ευτυχούνε;».

Ίσως οι επαναλήψεις σχετίζονται με την προφορική διάδοση των ποιημάτων και τον αυτοσχεδιασμό με σκοπό την καλύτερη απομνημόνευση των στίχων. Το σίγουρο πάντως είναι πως η επανάληψη στα παντούμ προσδίδει στο ποίημα ρυθμό. Μοιάζει σαν ένα χορευτικό βηματισμό: τέσσερα βήματα μπρος, δυο πίσω.

Παραθέτω από το ποίημα «Γηραιές αλήθειες» στη σελίδα 17:

«Σωπαίνουν οι μπόρες και η γη ανασαίνει,

για πόσο ακόμα κανείς δε γνωρίζει,

σαν πρώτα και πάλι η Άνοιξη βγαίνει

με χρώμα ν’ ανθίσει, χαρά να μυρίζει»

Τα παντούμ έχουν κυρίως περιεχόμενο ερωτικό ή γνωμικό και απαγγέλλονται στις παρέες και τις γιορτές. Δεν εκφράζουν όμως πάντα αισιοδοξία αλλά πολλές φορές επισημαίνουν τη φθορά του χρόνου, την απώλεια ενός έρωτα ή μιας ανθρώπινης ύπαρξης, τη ματαιότητα της ύπαρξης κτλ.

Παραθέτω από το ποίημα «Κατάπτωση» στη σελίδα 39:

«Με μάχες και βία κυλά η ιστορία

Γεννιέται η ζωή μα την πνίγει το δάκρυ

Και ο φόβος πανί για εφιάλτες θηρία

Και ο πόνος ρωγμή στης ελπίδας την άκρη»

Τα παντούμ (κατόπιν αλλοίωσης της λέξης «παντούν» που είναι η αρχική του ονομασία) γίνονται γνωστά στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα (η λέξη υπάρχει σε σημειώσεις του Βίκτωρ Ουγκώ στα 1829). Τον 20ο αιώνα το είδος κάνει δειλά δειλά την εμφάνισή του στην Ελλάδα. Υπάρχει μια διαφωνία σχετικά με τον εισηγητή του είδους στη χώρα μας. Άλλοι υποστηρίζουν πως είναι ο Κωστής Παλαμάς το 1912, άλλοι λένε πως είναι ο Μάρκος Τσιριμώκος το 1927. Ευρέως αποδεκτή είναι η άποψη πως ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε το πιο γνωστό παντούμ που έχει συμπεριληφθεί στη συλλογή του Σεφέρη με τίτλο «Τετράδιο Γυμνασμάτων» του 1940 και τιτλοφορείται «Παντούμ».

Εγώ θα δανειστώ τον τίτλο της συλλογής του Σεφέρη «Τετράδιο Γυμνασμάτων» για να χαρακτηρίσω τη συλλογή της Στέλλας Πετρίδου. Γιατί είναι στην πραγματικότητα ένα τετράδιο όπου η ποιήτρια ασκείται στο είδος.

Παραθέτω από το ποίημα «Πρόσφυγας» στη σελίδα 40:

«Στου κόσμου τον χάρτη τα σύνορα αλλάζουν

Κι εγώ μια κουκίδα αφήνομαι πάλι

το ψέμα του ατμός μα οι ριπές του μου μοιάζουν

ανοίγω τα μάτια και η πλάση μεγάλη»

Η συλλογή περιλαμβάνει 30 εκτενή ποιήματα που η ποιήτρια αφιερώνει στα τρία της παιδιά. Ένα από τα ποιήματα απευθύνεται στην κόρης της.

Παραθέτω από το ποίημα «Νέα πλεύση» στη σελίδα 30:

«Ο χρόνος δικός σου και ο χάρτης σου κύμα,

Τις μέρες που θα’ρθουν με πείσμα ν΄αδράξεις,

Σαν βγεις πια μπροστά να σου παν΄όλα πρίμα,

Παιδί μου, που ανοίγεις φτερά να πετάξεις»

Εντούτοις, υπάρχουν και πολλά ερωτικά παντούμ στη συλλογή ή άλλα όπου το ποιητικό υποκείμενο αγωνιά μπροστά στη φθορά του χρόνου, προβληματίζεται για την ευτυχία, νοσταλγεί το παρελθόν ή φοβάται το μέλλον.Τηρώντας πιστά τους κανόνες του παντούμ η Στέλλα Πετρίδου μοιάζει να θίγει ζητήματα που άπτονται της ανθρώπινης φύσης, με μουσικό ρυθμό και ομοιοκαταληξία.

Παραθέτω από το ποίημα «Τα μάτια» στη σελίδα 23:

«Τα μάτια λένε πάντα την αλήθεια,

Στο διάφανο η ψυχή χαμογελάει

Κρυφές παρεμβολές, σαν παραμύθια

Τον φόβο δυναμώνουν και ξεσπάει»

Εν ολίγοις, η ποιητική συλλογή «Παντούμ» της Στέλλας Πετρίδου είναι ένα έργο που αξίζει να διαβαστεί. Ο αναγνώστης θα γοητευτεί από τις ποιητικές εικόνες και τη μελωδικότητα.

Παραθέτω από το ποίημα «Κάθε μέρα που φεύγει μια νύχτα γεννάει (σελ.18). Φως και σκοτάδι, μνήμη και λήθη, χαρά και οδύνη, ένας ατέρμονος κύκλος ζωής με εναλλαγές και επαναλήψεις. Παντούμ είναι η ίδια η ζωή μας.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ