Συνέντευξη στη Στέλλα Πετρίδου
Σήμερα στις Τέχνες φιλοξενούμε την παιδαγωγό και συγγραφέα έργων παιδικής λογοτεχνίας Μυρσίνη Καρναβά. Το νέο της βιβλίο κυκλοφόρησε αρκετά πρόσφατα από τις εκδόσεις «Ηράκλειτος», φέρει τον τίτλο «Το ψαράκι που αναζητούσε την ευτυχία» και απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας αλλά και σε λίγο μεγαλύτερα. Θα μας μιλήσει με περισσότερες λεπτομέρειες γι' αυτό στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Κυρία Καρναβά, καλώς ήρθατε για ακόμα μια φορά στις Τέχνες. Σήμερα, βέβαια, φέρνετε μαζί σας ένα νέο βιβλίο σας, αρκετά ενδιαφέρον κι αυτό, για το οποίο θα μιλήσουμε στη συνέχεια. Πριν όμως, θα ήθελα να μας εξομολογηθείτε τα συναισθήματα που νιώθετε ως έμπειρη και καταξιωμένη συγγραφέας, που συνειδητοποιημένα πλέον γνωρίζει ποια είναι η αποστολή της απέναντι στο αναγνωστικό κοινό στο οποίο και απευθύνεται.
Καλώς σας βρήκα και σας ευχαριστώ από καρδιάς για την πρόσκληση! Με τιμάτε με τα θερμά σας λόγια, αλλά δεν θεωρώ τον εαυτό μου έμπειρη και καταξιωμένη συγγραφέα, αφού ακόμη βρίσκομαι στα πρώτα μου συγγραφικά βήματα. Αν χαρακτήριζα κάπως τον εαυτό μου, θα έλεγα ότι είμαι μια παιδαγωγός και μητέρα, που η αγάπη, το πάθος και η συνεχής επαφή με τα παιδιά, της γεννά την ανάγκη να γράφει συνεχώς νέες ιστορίες, με την ελπίδα ότι θα αγαπηθούν από το παιδικό κοινό.
Παρόλο που όλα τα βιβλία σας αποτελούν πνευματικά σας παιδιά, παρόλο που όλα έχουν κάτι το ιδιαίτερο και το ξεχωριστό στο περιεχόμενό τους που τα καθιστά αξιαγάπητα, παίρνω το θάρρος ξανά να σας ρωτήσω αν τρέφετε ιδιαίτερη αδυναμία σε κάποιο από αυτά συγκεκριμένα και γιατί.
Η αλήθεια είναι ότι όλα μου τα παραμύθια τα θεωρώ πνευματικά μου παιδιά και το καθένα έχει μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου. Ο Μοναχούλης Αγκαθούλης, ομολογώ ότι είναι ένας ήρωας που αγαπώ ιδιαίτερα, γιατί εκφράζει τα αγκάθια της δικής μου παιδικής ηλικίας, που είχα να παλέψω με τις μαθησιακές δυσκολίες και συγκεκριμένα με τη δυσλεξία. Εκφράζει όλο αυτό το ταξίδι προκειμένου να καταφέρω να αποδεχτώ, να κατανοήσω, να συγχωρήσω και εν συνεχεία να αγαπήσω τη νευρο διαφορετικότητα μου.
Έχετε αισθανθεί ποτέ την ανάγκη να μεταφέρετε οπωσδήποτε στο χαρτί κάποιο προσωπικό σας βίωμα, για τη γαλήνη της ψυχής σας πάνω απ’ όλα κι έπειτα για να περάσετε φυσικά κι ένα σημαντικό μήνυμα στα παιδιά;
Κάθε φορά που γράφω μια ιστορία, νιώθω ότι αναδύεται από το υποσυνείδητο το παιδί που κρύβω μέσα μου, το οποίο αναζητά μέσω της γραφής την ψυχαγωγία αλλά και τη λύτρωσή του. Με παίρνει από το χέρι και με παρακινεί μέσω της γραφής να συναντήσω, να εμπνεύσω, να προβληματίσω, να αφυπνίσω παιδικές ψυχές και, αν το καταφέρνω στο ελάχιστο, είναι για μένα η μεγαλύτερη ευθύνη αλλά συνάμα και καταξίωση.
Θεωρείτε ότι τα παραμύθια έχουν τη δύναμη που απαιτείται για να πλάσουν κατάλληλα τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα ενός παιδιού, για να τον κάνουν καλύτερο ως άνθρωπο; Τι σας έχει αποδείξει η προσωπική σας εμπειρία μέχρι τώρα, είτε ως αναγνώστρια είτε και ως συγγραφέας;
Κατά τη γνώμη μου, η αποστολή ενός πετυχημένου παιδικού βιβλίου είναι να έχει τη δύναμη να μιλήσει στη ψυχή και στο μυαλό του παιδιού με τρόπο έμμεσο, σχεδόν υποσυνείδητο. Να το ψυχαγωγήσει, να το βοηθήσει να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του και κατ επέκταση τον κόσμο. Να του περάσει αξίες χωρίς στείρες συμβουλές και διδαχές, να σπάσει το φράγμα του εγωκεντρισμού που διέπει τις μικρές ηλικίες και το παιδί ταυτιζόμενο με τον ήρωα να πάει ένα βήμα παραπέρα στη σκέψη και την ενσυναίσθηση. Η εμπειρία μου μού έχει αποδείξει ότι οι οθόνες και οι εικόνες που δείχνουν, φαντάζουν πιο ενδιαφέρουσες στα μάτια των σημερινών παιδιών, γι' αυτό πρέπει εμείς οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να προωθούμε με διαδραστικούς τρόπους την ανάγνωση των βιβλίων για να ενισχύσουμε τη φαντασία και την κριτική τους σκέψη.
Ποια απαραίτητα χαρακτηριστικά πρέπει να διαθέτει κατά τη γνώμη σας ένα παιδικό βιβλίο για να προχωρήσει σε έκδοση; Ποια είναι τα δικά σας κριτήρια, τα οποία θεωρείτε πολύ σημαντικά;
Ως παιδαγωγός και συγγραφέας θεωρώ ότι το σημαντικότερο κριτήριο για την έκδοση ενός παιδικού βιβλίου, είναι να ανταποκρίνεται στις αναπτυξιακές ανάγκες και δυνατότητες του παιδιού. Κάθε ηλικία έχει τις δικές τις ανάγκες, δυνατότητες και ενδιαφέροντα. Η πρώτη επαφή με το παιδικό βιβλίο είναι αισθητηριακή και ξεκινά από το πρώτο έτος με σταδιακό στόχο τη φιλαναγνωσία. Από το δεύτερο έτος, τα κείμενα είναι μικρά και η εικονογράφηση πλούσια, μπορεί να είναι και με ομοιοκαταληξία που ενισχύει τη φωνολογική επίγνωση και μνήμη του παιδιού. Αργότερα, περίπου τεσσάρων ετών, κατανοεί και εκφράζει την έννοια του διαφορετικού, αντιλαμβάνεται και είναι σε θέση να ανακαλέσει μια ιστορία, προβληματίζεται και ταυτίζεται με τον ήρωα.
Όσον αφορά τα δικά μου κριτήρια, για τις ηλικίες που απευθύνομαι, κυρίως σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας είναι: 1) η πλούσια εικονογράφηση με πολλές λεπτομέρειες, γιατί έχω παρατηρήσει ότι όσο μικρότερο είναι το παιδί τόσο περισσότερο παρατηρεί, 2) το κείμενο με ομοιοκαταληξία, γιατί ακόμα και αν δεν το κατανοεί πλήρως, το ότι είναι σαν τραγουδάκι του τράβα περισσότερο το ενδιαφέρον, επίσης όταν αποκτήσει τον μηχανισμό της ανάγνωσης του είναι πιο εύκολο να το διαβάσει μόνο του, 3) οι ήρωες οι προσιτοί και αγαπητοί προς το παιδί, για να μπορέσει να ταυτιστεί και να λάβει με έμμεσο τρόπο τα μηνύματα που θέλω να του μεταλαμπαδεύσω.
Πέρα από το όποιο οικονομικό όφελος, αν υπάρχει τελικά στην Ελλάδα της κρίσης και του μικρού ενδιαφέροντος για την ανάγνωση βιβλίων, ποιο θεωρείτε πως είναι το μεγαλύτερο κέρδος στη ζωή ενός συγγραφέα και δη παιδικής λογοτεχνίας;
Το μεγαλύτερο κέρδος σίγουρα δεν είναι το οικονομικό και νομίζω ότι δεν αποτελεί και το κίνητρο για να γράφεις βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά. Όσον αφορά εμένα, το μεγαλύτερο κέρδος είναι η αλληλεπίδραση με τα παιδιά, το να καταφέρνεις να τραβάς τη προσοχή και το ενδιαφέρον τους, να τους δίνεις τη δυνατότητα να ταξιδέψουν νοερά με τα παραμύθια σου. Αν το καταφέρεις, στο επιστρέφουν στο διπλάσιο, με τα όμορφα λόγια, τις ζεστές αγκαλιές και την υπόσχεση ότι θα ξαναανταμώσουμε σε κάποια άλλη παρουσίαση.
Θεωρείτε ότι τα παιδιά σε σχέση με τους ενήλικες είναι καλύτεροι αναγνώστες; Πιο φανατικοί δηλαδή; Πιο βιβλιοφάγοι; Δείχνουν το απαραίτητο ενδιαφέρον για την ανάγνωση παραμυθιών ψυχαγωγικού και παράλληλα διδακτικού περιεχομένου;
Τα παιδιά σε σχέση με τους ενήλικες είναι πιο απαιτητικοί αναγνώστες, γιατί είναι αυθεντικοί αναγνώστες, δεν υποκρίνονται και αν κάτι που διαβάζουν, ακούν ή βλέπουν δεν τους αρέσει, γιατί δεν ανταποκρίνεται στην ηλικία ή τα ενδιαφέροντα τους, το απορρίπτουν χωρίς δεύτερη σκέψη. Επομένως κατά τη γνώμη μου, αν καταφέρεις να κερδίσεις τη προσοχή και το ενδιαφέρον του απαιτητικού αυτού κοινού, έχεις κερδίσει το στοίχημα, γιατί έχεις καταφέρει να έχεις ένα κοινό που σε ακολουθεί πιστά. Αυτό από τη μια είναι μεγάλη ευθύνη, γιατί πρέπει συνεχώς να αφουγκράζεσαι τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του παιδικού κοινού, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί το κίνητρο για να συνεχίσεις το συγγραφικό σου έργο.
Σας διακατέχει το άγχος κάθε φορά, αν θα γίνει το έργο σας αποδεκτό από τα παιδιά; Έχετε εμπιστοσύνη στην κρίση τους;
Το να γράφεις βιβλία για παιδιά είναι συναρπαστικό αλλά συνάμα και αγχωτικό, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε την ευθύνη που φέρουμε απέναντι στα παιδιά. Τα παραμύθια μας γίνονται το όχημα για να ταξιδέψουν σε τόπους ονειρικούς, να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και κατ’ επέκταση τον κόσμο, να ταυτιστούν με τους ήρωες. Επομένως, θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όσον αφορά το περιεχόμενο και τα μηνύματα που θέλουμε να τους περάσουμε, τα οποία θα πρέπει να προάγουν τη συναισθηματική και νοητική τους ανάπτυξη και όχι στείρες διδαχές και στερεότυπα.
Το νέο σας βιβλίο κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2026 από τις εκδόσεις «Ηράκλειτος» και έχει τον τίτλο «Το ψαράκι που αναζητούσε την ευτυχία». Μιλήστε μας για την ιστορία που φιλοξενείτε σ’ αυτό. Ποιος είναι ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου σας και ποια η περιπέτειά του με δυο λόγια;
Ο κεντρικός ήρωας είναι ένα μικρό ψαράκι που προσπαθεί να ανακαλύψει τον εσωτερικό και τον εξωτερικό του κόσμο. Να κατανοήσει τα συναισθήματα του, τι είναι αυτό που του προκαλεί θυμό, στεναχώρια, ματαίωση και γιατί δυσκολεύεται να νιώσει το συναίσθημα της χαράς. Κάθε φορά που βιώνει ένα συναίσθημα αλλάζει και το χρώμα του σώματος του. Αποφασίζει λοιπόν να αναζητήσει τη χαρά και την ευτυχία, ψάχνοντας τον εξωτερικό του κόσμο, δηλαδή τον απέραντο βυθό. Μετά από πολλές περιπέτειες, ανακαλύπτει ότι η πολυπόθητη ευτυχία βρίσκεται μέσα του, αλλά για να μπορέσει να τη δει και να την αναγνωρίσει, θα πρέπει να διανύσει το δικό του ξεχωριστό ταξίδι, όπως όλοι μας…
Τι σας ενέπνευσε περισσότερο ώστε να ξεκινήσετε τη συγγραφή του συγκεκριμένου παραμυθιού;
Το ατέρμονο κυνήγι της ευτυχίας που σε κάποιες περιπτώσεις σπαταλάς μια ολόκληρη ζωή, προσμένοντας το κάτι παραπάνω, για να συνειδητοποιήσεις στο τέλος του ταξιδιού ότι η ευτυχία ήταν μέσα στα χέρια σου. Αυτός ο τρόπος ζωής μας στερεί τις ευτυχισμένες στιγμές, αλίμονο αν η ευτυχία αναγνωρίζεται μόνο όταν γίνεται παρελθόν ή στην αναγνώριση την θνητότητας.
Τελικά, υπάρχει ευτυχία και πού τη συναντά κανείς όταν την ψάχνει και την επιδιώκει; Ποιο είναι το ηθικό δίδαγμα που περνάει το ψαράκι σας μέσα από την περιπλάνησή του;
Διανύοντας το δικό μου ξεχωριστό ταξίδι και φτάνοντας σε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς που λέγεται γονεϊκότητα, ανακάλυψα ότι η ευτυχία βρίσκεται μέσα μας. Στα πιο απλά, τα καθημερινά, σε ένα βλέμμα, σε μια αγκαλιά, σε μια βόλτα μέχρι το πάρκο. Σε αυτά που θεωρούσα αυτονόητα όπως η υγεία, το να ζεις σε μια ειρηνική χώρα. Το μαγικό στη γονεϊκότητα είναι ότι το εγώ μπαίνει σε δεύτερο ρόλο και όταν το εγώ γίνεται εμείς, έχεις ήδη κάνει ένα μεγάλο βήμα προς την αναγνώριση της ευτυχίας.
Το ηθικό δίδαγμα που θέλει να περάσει το ψαράκι είναι ότι για να μπορέσεις να δεις και να νιώσεις την ευτυχία πρέπει να διανύσεις το δικό σου ξεχωριστό ταξίδι, ακόμη και αν χρειαστεί να φτάσεις ξυστά από το στόμα του καρχαρία.
Το βιβλίο σας σε ποιες ηλικίες απευθύνεται κυρίως;
Το παραμύθι μου θεωρώ ότι απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, αλλά και σε μεγαλύτερα παιδιά που μπορούν να κατανοήσουν σε ένα δεύτερο επίπεδο τα υπαρξιακά μηνύματα που θέλει να τους περάσει το ψαράκι. Τα μικρότερα παιδιά από τριών ετών και πάνω, ίσως να μην μπορούν να κατανοήσουν πλήρως τα μηνύματα, αλλά το ομοιοκατάληκτο κείμενο, σε συνδυασμό με την παιχνιδιάρικη εικονογράφηση, θεωρώ ότι θα τους ελκύσει το ενδιαφέρον.
Στο τέλος του παραμυθιού ακολουθούν διάφορες δραστηριότητες για τα παιδιά εμπνευσμένες από την ιστορία που προηγήθηκε. Θεωρείτε σημαντική την συμπερίληψή τους ως μια επιπλέον αφορμή για τη δημιουργική τους απασχόληση;
Σίγουρα, οι δραστηριότητες στο τέλος του βιβλίου δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να απασχοληθούν δημιουργικά, να αναπτύξουν τη φαντασία τους, να καλλιεργήσουν την κριτική τους σκέψη και να εμπεδώσουν καλύτερα τα μηνύματα του παραμυθιού.
Η εικονογράφηση του βιβλίου σας, είναι αρκετά εντυπωσιακή και υπέροχη. Θεωρείτε πως ο συνδυασμός ιστορίας και εικόνας είναι απαραίτητος όταν το βιβλίο απευθύνεται σε πολύ μικρές ηλικίες, για την καλύτερη κατανόηση του παραμυθιού, αλλά και για τη διατήρηση της προσοχής και του ενδιαφέροντος τους από την αρχή μέχρι και το τέλος της αφήγησης;
Ο συνδυασμός εικονογράφησης και κειμένου, ειδικά στα μικρότερα παιδιά, συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση του κειμένου και στην διατήρηση της προσοχής και του ενδιαφέροντος του παιδιού. Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη φίλη και συνεργάτιδα Γεωργία Κουτσούκη για την υπέροχη εικονογράφηση, αλλά κυρίως για την υπέροχη συνεργασία όλα αυτά τα χρόνια που αποφασίζουμε από κοινού το πώς θα συνδυάσουμε με τον καλύτερο τρόπο την εικόνα με το κείμενο.
Μία ακόμα συνεργασίας σας με τις εκδόσεις «Ηράκλειτος». Θεωρείτε σημαντική τη συμβολή του εκδοτικού σας οίκου για την καλύτερη και επιτυχέστερη προώθηση του βιβλίου σας;
Νιώθω πολύ τυχερή που συνεργάζομαι με τον συγκεκριμένο εκδοτικό και το μαγικό, τυχαίο ή μη, σε όλη αυτή την ιστορία, είναι ότι το πρώτο βιβλίο που επέλεξα και διάβασα σαν παιδί ήταν “Ο Περ, η Ίντα και το Μικρούτσικο” από τις εκδόσεις Ηράκλειτος. Τους ευχαριστώ θερμά, γιατί με κάνουν να νιώθω μέλος μιας δημιουργικής ομάδας, που συναποφασίζει για το κάθε συγγραφικό βήμα και για την καλύτερη προώθηση των βιβλίων μου.
Πείτε μας μια νέα ευχή σας για το μέλλον που θα θέλατε να γίνει πραγματικότητα.
Η ευχή μου για το μέλλον είναι ένας κόσμος ειρηνικός που επιτρέπει στα παιδιά να είναι υγιή και ευτυχισμένα.
Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο σας.
Την ευτυχία αν ζητάς
στα χέρια σου είναι την κρατάς
και με τα μάτια της ψυχής
ταξίδεψε για να τη βρεις.
Κυρία Καρναβά, σας ευχαριστώ πολύ και γι’ αυτή την πολύ όμορφη και ενδιαφέρουσα συζήτησή μας! Καλοτάξιδο και αυτό το βιβλίο σας! Να αγαπηθεί και να πολυδιαβαστεί!
Βιογραφικό:
Η Μυρσίνη Καρναβά γεννήθηκε στην Αθήνα με καταγωγή τον Κάμπο Ικαρίας. Είναι παιδαγωγός, μητέρα δυο αγοριών και τα τελευταία χρόνια συγγραφέας έργων παιδικής λογοτεχνίας. Η συνεχής ενασχόλησή της με τα παιδιά, τόσο στο σπίτι, όσο και στη δουλειά, αποτελεί την πηγή της έμπνευσής της και την παρακινεί να δημιουργεί νέες ιστορίες με την ελπίδα ότι θα αγαπηθούν από το παιδικό κοινό. Όταν γράφει νιώθει ότι βγαίνει στην επιφάνεια το παιδί που κρύβει μέσα της και την καθοδηγεί σε όλο αυτό το ταξίδι, αναζητώντας μέσω της γραφής την ψυχαγωγία αλλά και τη λύτρωσή της.
Διαβάστε την κριτική μας για το βιβλίο εδώ
0 Σχόλια