Συνέντευξη στη Στέλλα Πετρίδου
Η τιμηθείσα με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης Κύπρου ποιήτρια και πεζογράφος Ευφροσύνη Μαντά-Λαζάρου φιλοξενείται σήμερα στις Τέχνες με αφορμή την έκδοση του νέου της βιβλίου. Πρόκειται για το δωδέκατο κατά σειρά έκδοσης, που κυκλοφόρησε λίγους μήνες πριν από τις εκδόσεις «Βακχικόν» και φέρει τον τίτλο «Αηδόνια του χειμώνα». Θα μας μιλήσει γι' αυτό αναλυτικά στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Κυρία Μαντά, μετράτε αρκετά χρόνια στον χώρο του βιβλίου, καθώς δείχνετε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη λογοτεχνία την οποία υπηρετείτε με αφοσίωση και πάθος. Μάλιστα, η συγγραφική σας δραστηριότητα μέχρι τώρα είναι αρκετά μεγάλη και αξιόλογη. Πείτε μας δυο λόγια γι’ αυτήν.
Κάποια εσωτερική ανάγκη κινεί το χέρι μου, όπως συμβαίνει με κάθε συγγραφέα. Θέλω να πιστεύω πως είμαι τίμια σε αυτό που κάνω, πως γράφοντας φροντίζω να σβήνω το εγώ, πως δημιουργώ κάτι που αφορά τον αναγνώστη κι ό,τι έχει μια αισθητική αξία που θα μπορεί να συγκινήσει τουλάχιστον στην εποχή μου. Η αγάπη και η αφοσίωση στη λογοτεχνία είναι δεδομένη. Χωρίς να χρειάζεται να την υπηρετώ μόνο και αποκλειστικά γράφοντας. Η λογοτεχνία είναι ένας τεράστιος κόσμος με αριστουργήματα. Μακάρι να προλαβαίναμε να τα γνωρίσουμε. Συνειδητά υπήρξαν μεγάλα διαστήματα, που αρνήθηκα τη λογοτεχνική γραφή επιλέγοντας τη δράση για κοινωνικούς σκοπούς.
Έχετε δοκιμαστεί σε πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά είδη, όπως φαίνεται από το ήδη εκδοθέν έργο σας. Ποίηση, νουβέλα, μυθιστόρημα, διήγημα, παιδικό βιβλίο είναι αυτά στα οποία εντοπίζουμε την πένα σας μέχρι τώρα. Ποιο όμως είδος από αυτά κατέχει ιδιαίτερη θέση στην καρδιά σας; Σε ποιο αφιερώνεστε περισσότερο ως συγγραφέας και γιατί;
Η ποίηση είναι πάντα η πρώτη κίνηση που με φέρνει σε θέση γραφής. Ποια μορφή θα πάρει η γραφή, πώς θα κτιστεί και σε ποιο είδος θα ανήκει το έργο, είναι κάτι που ακολουθεί.
Οι σπουδές σας στη φιλολογία και η επαγγελματική σας δραστηριότητα άσκησαν κατά κάποιον τρόπο επίδραση στο συγγραφικό σας έργο; Νιώσατε αυτή την επιρροή προσωπικά ως δημιουργός;
Δεν θα μπορούσε να μην επιδράσουν οι σπουδές μου. Η γνωριμία με τον Όμηρο και τους τραγικούς. Οι μεγάλοι ποιητές και πεζογράφοι της νεότερης λογοτεχνίας. Το ίδιο όμως με επηρέασε και η επαγγελματική μου δραστηριότητα. Κυρίως ως εμπειρία και βιώματα.
Τι άλλο μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για εσάς πέρα από το εργασιακό σας περιβάλλον;
Όλα στη φύση και στον άνθρωπο κι όσα γεννά η ανθρώπινη διάνοια και δράση. Η γλώσσα προ πάντων και η ανάγκη να βρω τον τρόπο για να εκφραστούν εμπειρίες, να κατατεθεί μια κατανόηση, ένα νόημα. Η προσπάθεια να σπρώξω τη γλώσσα λίγο πιο πέρα από όσα έχω καταφέρει να πω μέχρι τώρα.
Μιλήστε μας για την εμπειρία σας στα σχολεία της Εντός των Τειχών Λευκωσίας και τη συμμετοχή σας στα εκπαιδευτικά και κοινωνικά προγράμματα μεταναστών και πολιτικών προσφύγων. Πόσο σημαντικά είναι κατά τη γνώμη σας τα προγράμματα αυτά;
Εργαζόμουν στην Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του Υπουργείου Παιδείας. Υπηρέτησα ως μέλος μιας επιτροπής για το σχεδιασμό εκπαιδευτικών και κοινωνικών προγραμμάτων για τη στήριξη των παιδιών μεταναστών και πολιτικών προσφύγων και των Κυπρίων που φοιτούσαν στα νηπιαγωγεία, δημοτικά και γυμνάσια της Παλιάς Λευκωσίας. Ακριβώς εκεί στην διαχωριστική Πράσινη γραμμή, πάνω στη δική μας πληγή, αναγνωρίζαμε τις πληγές των άλλων που έφταναν στην Κύπρο και θέλαμε να αγκαλιάσουμε, να συνενώσουμε και να στηρίξουμε αυτόν τον κόσμο. Ανέλαβα ως συντονίστρια και εργάστηκα με μια καταπληκτική ομάδα συνεργατών για την υλοποίηση αυτών των προγραμμάτων. Είχαμε μια σχετική αυτονομία από το Υπουργείο αλλά και στήριξη. Ερευνούσαμε, γνωρίζαμε και διαπιστώναμε ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, μαθητές και γονείς, ποιες ήταν οι ανάγκες τους, σχεδιάζαμε και αναθεωρούσαμε αν χρειαζόταν, ιεραρχούσαμε και αναζητούσαμε συνεργάτες πέρα από τους εκπαιδευτικούς για την υλοποίηση των προγραμμάτων. Εμείς υποβάλλαμε τα προγράμματα και το Υπουργείο τα ενέκρινε. Κάποτε πίστεψα πως αυτή η φιλοσοφία θα μεταφερόταν γενικότερα στα σχολεία και στην εκπαίδευση. Εμπλέξαμε την κοινότητα, αξιοποιήσαμε τοπικούς φορείς, αθλητικούς παράγοντες, εργαστήρια τέχνης, εργαστήρια επαγγελματικά της γειτονιάς. Συνεργαστήκαμε με υπηρεσίες. Ήταν η πιο έντονη και δημιουργική φάση της ζωής μου, πιστεύω και όλων, όσοι υπηρετήσαμε το όραμά μας. Συχνά σκέφτομαι πως, αν έβρισκα πάλι μια τέτοια πίστη, θα πρόδιδα ξανά τη γραφή για τη δράση. Το μόνο βιβλίο που βοήθησα να γραφτεί τότε ήταν το βιβλίο της Περβίν. Είχε έρθει από την Τουρκία με τα αδέλφια της. Για να ενισχύσω τα ελληνικά που μάθαινε στην τάξη, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει τη φοίτησή της, παραμέρισα κάθε άλλο εγχειρίδιο και μέθοδο και χρησιμοποιήσαμε το ημερολόγιο της. Καθόμασταν στη βιβλιοθήκη του σχολείου. Μου διάβαζε κάθε μέρα ένα απόσπασμα, το συζητούσαμε και το μεταφέραμε στα ελληνικά. Το κυκλοφορήσαμε σε βιβλίο και βραβεύτηκε σε διαγωνισμό, Παγκύπριο διαγωνισμό μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων. «Γεύση από ζάχαρη» είναι ο τίτλος. Αυτό το ολιγοσέλιδο βιβλίο το καμαρώνω πιο πολύ και από όσα γράφω εγώ η ίδια. Η ιστορία της Περβίν, όπως και άλλα θέματα από τις δράσεις μας περιλαμβάνεται στην ταινία της Λουκίας Ρικάκη «Όνειρα σε άλλη γλώσσα». Μνημονεύουμε συχνά τη Λουκία, όσοι συνεργαστήκαμε μαζί της ώστε να αποτυπώσει στην ταινία της την ιστορία αυτών των ανθρώπων, όπως και των προγραμμάτων που υλοποιούσαμε. Το κέντρο των δράσεων μας ήταν το Παγκύπριο Γυμνάσιο Φανερωμένης, το σχολείο όπου είχα φοιτήσει κι εγώ. Ιστορικό, Κλασικό, Θηλέων και… ελίτ. Είμαι σχεδόν περήφανη γιατί ανταποκρίθηκε στην ιστορική του θέση, διαδραματίζοντας ρόλο στη μεταβατική περίοδο και στις νέες κοινωνικές συνθήκες. Πολλά έχουν αλλάξει εν τω μεταξύ και το κτήριο πέρασε τώρα στο Πανεπιστήμιο. Σήμερα σχεδιάζονται και υλοποιούνται προγράμματα γενικότερα στα σχολεία μας για τις σημερινές ανάγκες.
Το 2012 τιμηθήκατε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης Κύπρου για το βιβλίο σας «Ο Νώε στην Πόλη». Πώς νιώθετε που το έργο σας έλαβε την ύψιστη τιμή; Είναι και αυτό ένα είδος αναγνώρισης της προσφοράς σας στα γράμματα και τον πολιτισμό αυτής της χώρας;
Χαίρομαι πολύ που έγραψα αυτό το βιβλίο. Για όσα περικλείονται στο βιβλίο αυτό, για όσα κατάφερα να εκφράσω με τον τρόπο που τα έχω εκφράσει. Είναι ο κόσμος μου. Το Κρατικό Βραβείο μου έδωσε επιπλέον χαρά, μια εσωτερική χαρά ως επιβεβαίωση και αλληλεγγύη για αυτόν τον κόσμο που εκφράζει το έργο, τον αρχοντικό παλιό κόσμο της Παλιάς Λευκωσίας, τον τραυματισμένο, το θραυσματικό μετά την εισβολή του ‘74, το νέο, το δυστοπικό αλλά και την ελπίδα και το φως σε ίσες δόσεις με το σκοτάδι, όπως χαρακτηριστικά μού είχε πει ο Σάσα Τζόρτζεβιτς, ο μεταφραστής του «Νώε» στα σερβικά. Την ίδια στιγμή γνωρίζω πως υπάρχουν αβράβευτα έργα ανώτερα κι από τον αγαπημένο μου « Νώε»
Έργα σας επίσης έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, στα ιταλικά και στα σερβικά. Θεωρείτε σημαντική την προβολή και προώθηση του έργου σας στο εξωτερικό;
Είναι χαρά για το συγγραφέα, όταν τα βιβλία του έχουν την ευκαιρία να ταξιδέψουν και να φτάσουν στο εξωτερικό. Όταν διαβάζονται από ξένο αναγνωστικό κοινό.
Τον Ιούλιο του 2026 κυκλοφόρησε το δωδέκατο βιβλίο σας από τις εκδόσεις «Βακχικόν», με τίτλο «Αηδόνια του χειμώνα». Πρόκειται για μία συλλογή διηγημάτων σας, δεκαπέντε σύντομων ιστοριών για την ακρίβεια, στις οποίες πρωταγωνιστούν ήρωες που βιώνουν τη ζωή σαν ένα ποίημα. Δώστε μας περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενό τους.
Οι δεκαπέντε αυτές ιστορίες χαρακτηρίζονται από εσωτερικότητα και ποιητικότητα. Λόγος και δράση λειτουργούν συχνά μεταφορικά. Ανάμεσα στα κοινά χαρακτηριστικά των ηρώων είναι μια παραφορά που ρέει υπόγεια σαμποτάροντας ή τροποποιώντας τη ζωή τους.
Γιατί επιλέξατε τον τίτλο της έκτης ιστορίας σας να κοσμήσει και το εξώφυλλο του βιβλίου σας; Πόσο αντιπροσωπευτικός είναι ο τίτλος αυτό για το σύνολο του έργου σας;
Ο «Κηπουρός» είναι μια ιστορία που απόλαυσα πολύ τη γραφή της. Λειτουργεί σαν ένα σπίτι, μια φωλιά για όλα τα «αηδόνια» του βιβλίου. Συνδέεται με τον τίτλο συμπληρωματικά. Το «Αηδόνι του χειμώνα» είναι επίσης από τις αγαπημένες μου ιστορίες. Το επέλεξα για τίτλο. Είχα προσέξει πως λίγο πολύ όλοι οι ήρωες έμοιαζαν στο αηδόνι του χειμώνα κι ότι η παρουσία του κοκκινολαίμη κρατούσε το ρυθμό σε όλο το βιβλίο. Έτσι μετακινήθηκα από άλλους πιθανούς τίτλους όπως «Παραφοράς εγκώμιο» στον πληθυντικό «Αηδόνια του χειμώνα»
Υπάρχει κάποια εσωτερική σύνδεση των ιστοριών σας, ένας κοινός πυρήνας που τα ενώνει; Ποιος είναι αυτός αν όντως υπάρχει;
Μέσα από την αφήγηση αναδύονται πρόσωπα και καταστάσεις ακόμη και τοπόσημα μιας πόλης, ως νησίδες και αποσπάσματα μιας μεγαλύτερης ιστορίας και σύνθεσης. Όπως συμβαίνει στη ζωή. Ποτέ όσο ζούμε δεν είναι, όσα μας συμβαίνουν, ολοκληρωμένα- αρχή, μέση τέλος. Και στις προφορικές μας αφηγήσεις δεν κρατάμε γραμμικά τον χρόνο. Κυκλοφορούν πρόσωπα από διαφορετικές εποχές και μνήμες. Αυτό αποτυπώνει η αρχιτεκτονική των αφηγήσεων. Ανάμεσα στα κοινά χαρακτηριστικά των ηρώων είναι μια ποιητική στάση τους αλλά και η παραφορά που ρέει υπόγεια.
Πώς προέκυψαν οι ιστορίες του βιβλίου σας; Ποια στάθηκε η αφορμή για τη συγγραφή τους;
Εμπειρίες, εικόνες, λέξεις, η ίδια η γλώσσα κι άλλα πολλά κι ακαθόριστα. αυτά που δίνουν συνήθως αφορμή και δημιουργούν ανάγκη για γραφή.
Το βιβλίο σας απευθύνεται αποκλειστικά σε ενήλικες ή μπορεί να αποτελέσει ανάγνωσμα και για το εφηβικό κοινό;
Ποτέ δεν γράφω με κριτήριο την ηλικία ή για κάποιο συγκεκριμένο κοινό. Πιστεύω πως τα βιβλία ανοίγονται στον καθένα. Κάθε αναγνώστης θα έχει μια άλλη συνομιλία με το βιβλίο.
Είναι η τρίτη φορά που συνεργάζεστε με τις εκδόσεις «Βακχικόν»; Θεωρείτε σημαντική και καθοριστικής σημασίας τη συμβολή του εκδοτικού σας οίκου για την καλύτερη και επιτυχέστερη προώθηση των βιβλίων σας;
Έχω μια θαυμάσια συνεργασία με τις εκδόσεις «Βακχικόν». Ο εκδοτικός οίκος εννοείται ότι συμβάλλει καθοριστικά στην προώθηση των βιβλίων. Είμαι ευγνώμων για όλα και για την προώθηση που κάνει το « Βακχικόν».
Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα απόσπασμα από το βιβλίο σας.
Ναι, ευχαρίστως. Ίσως κάτι που συνδέεται με αυτά που συζητήσαμε.
«- Πλάι στο τζάμι της καφετέριας σε ένα κλαδί δέντρου ήρθε και κάθισε ένας κοκκινολαίμης. Τον παρακολουθούσα να εντείνει, να δυναμώνει και να ξαναδυναμώνει το κελάηδημά του φτεροκοπώντας. Το κοίταζα με μια συμπάθεια ιδιαίτερη.
- Την κοίταξα ερωτηματικά όση ώρα παρατηρούσε τρυφερά μέσα από το τζάμι ένα πουλί. Ο καλογιάννος, μου απάντησε. Μοναχικό πουλί. Το αηδόνι του χειμώνα. Όμορφη μα μελαγχολική φωνή. Δεν θα αφήσει κανένα άλλο πουλί να του πάρει το ταίρι του. Κανένα πουλί, κανένας άλλος κοκκινολαίμης δεν μπαίνει στην επικράτεια του. Είναι νόμος. Μετά την εποχή του ζευγαρώματος χωρίζει. Η επικράτειά του είναι ως εκεί που φτάνει η φωνή του. Όσο πιάνει η φωνή του. Κελαηδά κελαηδά, εκτείνει το τόξο της φωνής του να κρατήσει το ταίρι του μες την περιοχή του... Δεν πρέπει ούτε στιγμή να ξεχαστεί, να χαμηλώσει ή να σβήσει η φωνή του… Εκεί που παύει να ακούγεται αρχίζει άλλο κράτος.
- Δεν ξέρω αν και τι κατάλαβε. Μια τελευταία προσπάθεια, συμπλήρωσα. Τώρα που ο θάνατος ζυγιάζει πάλι τη φτερούγα του … Πόσος καιρός του μένει με ρώτησε τότε με ευγενική συμπάθεια; Χαμογέλασα…
- Ξαφνιάστηκα λες και η απάντησή της ήταν ένα υπόγειο σαμποτάζ. Μια φάρσα είναι η ζωή. Δεν καταλάβατε ίσως, μου είπε με χαμόγελο. Αυτή τη φορά βιάζομαι να εξαγοράσω τη δική μου σιωπή. Δεν έχω καιρό. Εκείνος μου άφησε χίλιες σελίδες. Πρέπει να πολλαπλασιάσω τη φωνή μου, να διεκδικώ τους αγαπημένους μου κι από τον Άδη ακόμη. Να βάζω ζωή στο πεθαμένο όστρακο του παιδιού ακόμη κι όταν θα έχω φύγει.»
Κυρία Μαντά, σας ευχαριστώ πολύ για τη συζήτησή μας και σας εύχομαι κάθε επιτυχία στη ζωή σας, προσωπική και συγγραφική. Καλοτάξιδο το νέο σας βιβλίο και καλοδιάβαστο!
Βιογραφικό:
Η Ευφροσύνη Μαντά-Λαζάρου γεννήθηκε στην Κύπρο. Σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάστηκε στη Μέση Εκπαίδευση και στην Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του Υπουργείου Παιδείας της Κύπρου ως συντονίστρια προγραμμάτων Λειτουργικού Αλφαβητισμού. Από το 2003 μέχρι το 2011 υπηρέτησε στα σχολεία της Εντός των Τειχών Λευκωσίας, για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή εκπαιδευτικών και κοινωνικών προγραμμάτων για μετανάστες και πολιτικούς πρόσφυγες.
Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές, ένα μυθιστόρημα, μία νουβέλα, μια συλλογή διηγημάτων και ένα παιδικό βιβλίο. Έργα της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά και σερβικά. Επίσης, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης Κύπρου για το βιβλίο της Ο Νώε στην πόλη (εκδόσεις Πλανόδιον 2012).
Η συλλογή διηγημάτων Αηδόνια του χειμώνα είναι το δωδέκατο βιβλίο της.
.jpg)
0 Σχόλια