Βιβλιοκριτική: "Στρογγυλές γωνίες" του Νίκου Παπάνα

Στρογγυλές γωνίες

Συγγραφέας: Νίκος Παπάνας
Ημερομηνία έκδοσης: 08/2025
ISBN: 978-960-640-284-5
Σελίδες: 64

Εκδόσεις: Ιωλκός

Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Πώς είναι δυνατόν να σμιλευτούν αιχμηρές γωνίες με σκοπό τη στρογγυλοποίησή τους; Απαιτεί αρκετή δουλειά ένα τέτοιο εγχείρημα, οπωσδήποτε κόπος, χρόνος φυσικά, εντατική προσπάθεια και διαρκής αγώνας. Κι όταν στο τέλος το αποτέλεσμα ανταμείψει την προσπάθεια, η χαρά της ικανοποίησης είναι πραγματικά μεγάλη. Πόσο μάλλον όταν η προσπάθεια για την οποία γίνεται λόγος αφορά συναισθήματα, αδυναμίες, πάθη, προσδοκίες, απογοητεύσεις, ελπίδες, άγχη, ανασφάλειες.

Η νέα ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα, η τέταρτη κατά σειρά έκδοσης, με τίτλο «στρογγυλές γωνίες», που κυκλοφόρησε τον Αύγουστο του 2025 από τις εκδόσεις «Ιωλκός», μας μεταφέρει νοητά στον δικό του υπαρξιακό κόσμο, τον άκρως ερωτικό και ευαίσθητο, τον ποτισμένο με μια ισχυρή δόση μαγείας, τον πλημμυρισμένο με τα δικά του συναισθήματα, τα οποία και επιχειρεί να φροντίσει προσεκτικά και τρυφερά για να καταφέρει στο τέλος την ψυχική του λύτρωση, την εσωτερική του γαλήνη και ηρεμία.

Η ποιητική του συλλογή φιλοξενεί αρχικά ένα αρκετά αντιπροσωπευτικό δίστιχο του σπουδαίου γερμανού ποιητή και μυθιστοριογράφου του ύστερου γερμανικού ρομαντισμού Joseph Freiherr von Eichendorff που στα ελληνικά μεταφράζεται ως εξής: «Και ο κόσμος αρχίζει να τραγουδά, αν βρεις μόνο τη μαγική λέξη». Συμβολικό το περιεχόμενο του δίστιχου αυτού, καλωσορίζει τα είκοσι οκτώ ποιήματα που το ακολουθούν, ενώ αποκαλύψει σαφέστατα πως και η πρόθεση του ποιητή είναι ακριβώς αυτή, να ξυπνήσει δηλαδή και τον δικό του κόσμο από τη μονοτονία της σιωπής του και μέσα από τις δικές του ποιητικές λέξεις και τους δικούς του συμβολικούς στίχους να τον ωθήσει στο τραγούδι, στην εξωτερίκευση, στην αισιοδοξία, στο φως, στη ζωή. Αυτό, άλλωστε, επιτυγχάνει η ποίηση στης ουσία της, ο έμφυτος ρυθμός των λέξεων που τρέπονται σε φωνή για να βελτιώσουν τη διάθεση γράφοντος και αναγνώστη, για να προκαλέσουν αβίαστα και εντελώς φυσικά τη δράση και την αντίδραση.

Τα ποιήματα που φιλοξενούνται στην παρούσα ποιητική συλλογή διακρίνονται σε τέσσερις ενότητες, τις «ακουαρέλες», το «αλλιώτικο παντοπωλείο», το της «φαινομενολογίας εγκώμιο» και την «ιδιωτική ανατολή».

Ελεύθερη μοντέρνα ποίηση στην πλειοψηφία της, αρκετά συμβολική και περιεκτική σε νοήματα, πλούσια σε λεξιλόγιο και περιεχόμενο, ρομαντική οπωσδήποτε, λυρική, άκρως εξομολογητική, βιωματική και αληθινή, υπαρξιακού κυρίως περιεχομένου, διέπεται από μια βαθιά μελαγχολία, μια διαρκή νοσταλγία και μια αισθητή τρυφερότητα. Ο λόγος του ποιητή, απόλυτα εκλεπτυσμένος καθώς είναι, ξυπνά αμέσως τη φαντασία και την ενεργοποιεί, δημιουργεί εικόνες μαγικές στο μυαλό και παράγει μελωδίες. Δίνει έμφαση στη μνήμη για να προκαλέσει το ανθρώπινο συναίσθημα.

Στην πρώτη ενότητα περιγράφεται το πρόσωπο του έρωτα, ενώ ταυτόχρονα επιχειρείται η αποθέωση της παρουσίας του, φυσικής ή νοητής. Ο αισθησιασμός κυριαρχεί σε κάθε στίχο του ποιητή, η τρυφερότητα ακολουθεί πιστά, η δύναμη της φαντασίας και του πάθους συνδράμει σημαντικά για να κορυφωθεί στο τέλος η ομορφιά του έρωτα, η ακατανίκητη έλξη του που ζωγραφίζει το ερωτικό τοπίο γύρω του και το στολίζει με τα βέλη της ένωσης, της απόλυτης ολοκλήρωσης ψυχών και σωμάτων. Μόνο έτσι ομορφαίνει ο πόνος της απόστασης και γίνεται χαρά και λύτρωση μαζί, όταν η καρδιά χτυπά δυνατά ακουμπώντας γλυκά την αδερφή ψυχή της, όταν το όνειρο νικά τα υπαρκτά εμπόδια της απόστασης και θριαμβεύει για το κοινό καλό τους.

«Το βλέμμα σου απαλή βροχή

στην κλίμακα της πάχνης.

Πιο ανάλαφρη η φωνή σου

κι απ’ τα γενέθλια των λέξεων.

Το σχήμα σου φεγγάρι απατηλό,

που όλο γλιστρά και χάνετ’ έξω

απ’ το τελάρο.» (Σελίδα 13)

Στη δεύτερη ενότητα ο ποιητής επικεντρώνεται σε πιο συγκεκριμένα και γνώριμα θέματα, διατηρώντας ωστόσο τον ρομαντικό και συμβολικό χαρακτήρα στον τρόπο της γραφής του. Φιλοξενώντας ποιήματα σε ελεύθερο στίχο αλλά και κάποια χαϊκού, επιχειρεί να δώσει περισσότερη έμφαση στο συναίσθημα και σε ό,τι γήινο και καθημερινό το προκαλεί, το μονοπωλεί και το αναδεικνύει.

«Ντροπαλή βροχή,

εικόνων μελωδία,

έκθαμβη μνήμη.» (Σελίδα 27)

Στην τρίτη ενότητα ο ποιητής μεταβαίνει σε μια πιο φιλοσοφική ανάλυση της ζωής, σε μια πιο βαθιά και στοχαστική κατάθεση ψυχής. Ο αναγνώστης στην ενότητα αυτή καλείται κι ο ίδιος να συμμετάσχει ενεργά, αφού ωθείται μέσω της ανάγνωσης να προβληματιστεί και ο ίδιος μαζί του υποβάλλοντας τον εαυτό του στην επίλυση καίριων ερωτημάτων υπαρξιακών κυρίως.

«Τελικά, διαλέγω το άβολο,

διαλέγω να υπάρχεις.

Θα συνηθίσω το σπασμένο βλέμμα

και τη θάλασσα δίχως νερό.

Θ’ αγαπήσω όλα τα ματωμένα ξόρκια μου.» (Σελίδα 37)

Στην τέταρτη ενότητα ο ποιητής μεταφέρει τον αναγνώστη στην ιδιωτική του ανατολή, στον δικό του εσωτερικό κόσμο, στη δική του υπαρκτή πραγματικότητα, την οποία παλεύει πλέον να αποδεχτεί εξολοκλήρου και σμιλεύοντάς την με τα πιο αληθινά και δυνατά συναισθήματά του, με κόπο και προσπάθεια μαζί, με πόνο και ευαισθησία ταυτόχρονα, να αποζητήσει την προσωπική του λύτρωση, την αναγέννησή του.

«Καλά τα λέω, και πάλι…

με ξεγελά ο μονόλογος.

Και προσπαθώ να μη θυμάμαι

την απουσία σου,

όλο το βράδυ ακούγοντας

στη διαπασών αυτήν τη μελωδία.» (Σελίδα 51)

Συμπερασματικά, η ποίηση του Νίκου Παπάνα διέπεται από μια βαθιά εσωτερικότητα. Παράλληλα, προκαλεί τη σκέψη του αναγνώστη κινητοποιώντας την θαρρετά, χωρίς ωστόσο να του παρέχει έτοιμα συμπεράσματα και έτοιμους δρόμους αναζήτησης προσωπικής ευτυχίας. Παρόλη τη σκοτεινιά, τον πόνο, τη νοσταλγική διάθεση και τη βαθιά μελαγχολία που χαρακτηρίζουν τα ποιήματα αυτής της συλλογής, ο ποιητής στο τέλος αισιοδοξεί και παρακινεί και τον αναγνώστη του να πράξει το ίδιο. Ίσως, γιατί τελικά έχει μάθει πώς να διαχειρίζεται τις προσωπικές του ατέλειες και να τις φροντίζει με αγάπη και στοργή. Φαίνεται, άλλωστε, από τα γραφόμενά του ότι η χαρά δεν μπορεί να αποκτηθεί και να εκτιμηθεί διαφορετικά, αν πρώτα δε βιώσει εντός της το σκοτάδι της θλίψης, το ανυπόφορο του πόνου και την ψυχολογική φθορά. Το μήνυμα στο τέλος είναι ένα. Όλα μπορούν να αντιμετωπιστούν, αρκεί ο άνθρωπος να μάθει να διαχειρίζεται τις ήττες του σωστά, να σμιλεύει με προσοχή τις γωνίες που του κεντούν σώμα και ψυχή και να στρογγυλεύει έπειτα όλες τις δυσκολίες που του επιφυλάσσει η ζωή με υπομονή, πείσμα και επιμονή, με ρομαντισμό και ευαισθησία, με όνειρα και αισιοδοξία, με θάρρος και πίστη για το ευτυχές της κατάληξης.

Συστήνεται ανεπιφύλακτα.

Περισσότερα για το βιβλίο: εδώ