Βιβλιοκριτική: "Κουταλάκια" της Χαριτίνη Ξύδη | Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Κουταλάκια
Συγγραφέας: Χαριτίνη Ξύδη
Ημερομηνία έκδοσης: 12/2025
ISBN: 978-618-5963-13-2
Σελίδες: 142

Εκδόσεις: Μετρονόμος

Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

 

Ιδιαίτερο γνώρισμα του ανθρώπου είναι η παραξενιά. Καλή ή κακή, παρουσιάζεται σχεδόν έμφυτη στον άνθρωπο. Πολλές φορές, στέκεται αδικαιολόγητη καθώς πλαισιώνει την όλη εικόνα του, ίσως και ανεξήγητη. Παρόλ’ αυτά, είναι σχεδόν αδύνατον να αποδιωχθεί, να παραμεριστεί ή ακόμα και να καλυφθεί επιμελώς, προκειμένου να μη γίνει εύκολα αντιληπτή στα μάτια των άλλων. Ποιος, άλλωστε, δεν έχει έστω και μία παραξενιά να τον ταλαιπωρεί και να τον χαρακτηρίζει; Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι τέλειος σε όλα του; Αναπόφευκτα, κανείς, και αυτό αποτελεί μια καθολική παραδοχή.

Η παραξενιά, φυσικά, διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ως χαρακτηριστικό, βέβαια, δεν παύει να αποτελεί το αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού, που συμπληρώνει καλά ή άσχημα την εικόνα και την προσωπικότητά του.

Για μία ιδιαίτερη και αξεδιάλυτη δική της παραξενιά κάνει λόγο η Χαριτίνη Ξύδη, στο νέο της βιβλίο, που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2025 από τις εκδόσεις «Μετρονόμος». Η ποιητική της συλλογή, με τίτλο «Κουταλάκια», που φέρει στο εξώφυλλό της και το ανάλογο οικιακό σκεύος, ένα κουταλάκι δηλαδή ιδιαίτερης μορφής, που παραπέμπει σε σχήμα καρδιάς, απλό και λιτό σε όλο το υπόλοιπο φόντο του, φωτογραφίζει ακριβώς ποια είναι αυτή η παραξενιά. Κι επειδή στον τίτλο κυριαρχεί ο πληθυντικός αριθμός, αυθόρμητα προκαλείται το ενδιαφέρον του αναγνώστη να κοιτάξει και στο πίσω μέρος του βιβλίου, για να ανακαλύψει την αιτιολόγησή του. Πράγματι, στο οπισθόφυλλό του φιλοξενούνται περισσότερες φωτογραφίες με κουταλάκια, διαφορετικού σχήματος το καθένα, διαφορετικού μεγέθους και σχεδιασμού και τεχνοτροπίας. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αναπάντητο. Ποιο ακριβώς είναι το είδος της παραξενιάς της ποιήτριας και τι σχέση έχει με το περιεχόμενο του βιβλίου;

Η Χαριτίνη Ξύδη φροντίζει να δώσει η ίδια την απάντηση στο ερώτημα αυτό, προκειμένου να δικαιολογήσει και τον τίτλο που επέλεξε να δώσει στο βιβλίο της. Στη «Σημείωσή» της, που ακολουθεί τα ποιήματα της συλλογής, προσδιορίζει αρχικά τον τόπο και τον χρόνο της συγκεκριμένης προσωπικής εξομολογητικής κατάθεσης ψυχής. Είναι βράδυ της 22ας Ιουλίου του 2023 και η ίδια στέκεται μπροστά στο νεροχύτη, στην κουζίνα του διαμερίσματός της, στα Άνω Πατήσια, πλησίον του Αγίου Ανδρέα, και πλένει τα κουταλάκια της. Εστιάζοντας σε αυτά, φροντίζει να γίνει πιο συγκεκριμένη. Είναι τα κουταλάκια που έκλεψε την τελευταία εβδομάδα για να τα τοποθετήσει μαζί με τα υπόλοιπα που συμπληρώνουν την προσωπική της συλλογή.

Από μικρή, ομολογεί, κλέβει κουταλάκια από διάφορα μέρη, καφέ, ρεστοράν, ξενοδοχεία, μπαρ, μπουζούκια και ταβέρνες, θεωρώντας πως το καθένα από αυτά κρύβει μέσα του και μια ξεχωριστή και πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Παράλληλα, η εικόνα τους προκαλεί στην ίδια μια βαθύτερη σκέψη, μια αίσθηση που της δίνει αφορμή να μιλήσει για θέματα που απασχολούν κυρίως την καθημερινότητά της, να προβληματιστεί από αυτά, να συμπεράνει, να παραδειγματιστεί, να χτίσει με δυο λόγια τη δική της εικόνα για τη ζωή γύρω της και να τοποθετήσει σε αυτήν τον εαυτό της.

«Για κανένα

από τα εκατοντάδες κουταλάκια

που έκλεψα δεν μετάνιωσα

Κάποτε ένιωσα τύψεις

για εκείνα που δεν έκλεψα» (Σελίδα 46)

Οι σκέψεις που της προκαλούν τα κουταλάκια αποτυπώνονται στην παρούσα ποιητική συλλογή με τρόπο ποιητικό, εξομολογητικό και αποφθεγματικό. Μέσω αυτών των σύντομων και περιεκτικών σκέψεων, τα κουταλάκια αποκτούν μια νέα θέση στην ιστορία της ύπαρξής τους, μια δεύτερη ζωή για την ακρίβεια. Η πρώτη ιστορία που φέρουν ως εικόνα του εαυτού τους είναι η ιστορία της δημιουργίας τους και της ζωής που διένυσαν μέχρι να καταλήξουν στα χέρια της ποιήτριας. Η δεύτερη ιστορία τους είναι αυτή που πλάθεται στη σκέψη του νέου τους κατόχου με αφορμή το αντίκρισμά τους. Είναι η αίσθηση που του προκαλούν τα πολλά και διαφορετικά σχέδιά τους, που αγγίζουν τις λεπτές χορδές του συναισθηματικού του κόσμου, επαναφέρουν στο προσκήνιο μνήμες, εμπειρίες και διαδρομές παρελθοντικές και ταυτόχρονα ερεθίζουν τη διάθεσή του για ανάλυση των όσων καλών ή κακών συμβαίνουν κι επαναλαμβάνονται στο σήμερα.

«Παντού ιστορίες δικές μας

θυσία στον βωμό

του επινοημένου κοινού χρόνου» (Σελίδα 35)

Η ποιήτρια χρησιμοποιεί τα κουταλάκια της και την επαναλαμβανόμενη κίνηση του πλυσίματός τους για να διαχειριστεί τη ζωή της, την επανάληψή της και ό,τι κινείται γύρω απ’ αυτή. Ως όργανο μέτρησης λειτουργούν ευεργετικά στην περίπτωσή της, καθώς την αποτρέπουν από τυχόν παρεκτροπές που θα θέσουν ενδεχομένως σε κίνδυνο την αρμονική συνύπαρξή της με τους άλλους ανθρώπους.

«Το μέτρο και τον δια χειρισμό

των πιο βάρβαρων καταστάσεων

μου τον δίδαξαν τα κουταλάκια του καφέ

τα δημοτικά τραγούδια και η πόκα» (Σελίδα 84)

Ως προς το ίδιο το περιεχόμενο της συλλογής, το εγχείρημά της αποτελεί μια ρεαλιστική αποτύπωση της καθημερινότητας και της σύγχρονης πολιτικής και κοινωνικής συνθήκης που την περιβάλει μέσα από τη δική της υποκειμενική ματιά. Η φωνή της δε φοβάται να εκτεθεί ούτε να παραφράσει ή να παραποιήσει γνωστές φράσεις σημαντικών συγγραφέων για να αποτυπώσει τη δική της αλήθεια, τη δική της προσωπική αίσθηση, που προκαλείται αφενός μεν από την καθαρή απεικόνιση της σκληρής πραγματικότητας και τα παράλογά της, αφετέρου δε από τη διάθεσή της για εκτενέστερη ερμηνεία του φαινομενικά απλοϊκού και ανάξιου προσοχής.

Καταιγισμός προσωπικών σκέψεων, νοημάτων και συναισθημάτων αποτελούν τα σύντομα και άτιτλα έργα της, τα χωρίς συνεχόμενη ροή αποτυπώματα της σκέψης της, τα οποία, ωστόσο, δίνουν την αίσθηση της συνέχειας. Λειτουργούν κατά τον ίδιο τρόπο που λειτουργεί και ο πολύπλοκος μηχανισμός του μυαλού, που κατακλύζεται ασταμάτητα και ανελλιπώς από πολλές και διαφορετικές, διάσπαρτες και αποσπασματικές, ασύνδετες μεταξύ τους μνήμες, σκέψεις, εικόνες κι εμπειρίες. Γιατί, τελικά, όπως και στο βιβλίο έτσι και στο μυαλό, είναι όλες τους αρμονικά τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη, για να μην εμποδίζουν και για να μη διακόπτουν τη συνέχεια της ροής, για να μην αποκλείεται το χθες από το σήμερα ούτε και από το αύριο που στέκεται προ των πυλών.

«Τις ημέρες

που δεν μιλώ πολύ

παλεύω σκληρά

με τα λάθη μου» (Σελίδα 118)

Εν ολίγοις, η νέα ποιητική απόπειρα της Χαριτίνης Ξύδη είναι μια ημερολογιακού τύπου συλλογή που αξίζει να διαβαστεί. Όχι μόνο καταγράφει τη σκέψη, αλλά δίνει αφορμές στον αναγνώστη για βαθύτερη εξερεύνηση των λέξεων και των νοημάτων τους, με σκοπό τη μέτρηση των ανθρώπινων βιωμάτων και των επιπτώσεων αυτών στην πραγματική ζωή ως απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη της επικοινωνίας και του μοιράσματος, της αυτογνωσίας, επομένως και της προσωπικής γαλήνης κι ισορροπίας.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ