Βιβλιοκριτική: "Όταν και οι λακκούβες ήταν χαρά" της Λίας Μεγάλου-Σεφεριάδη

Όταν και οι λακκούβες ήταν χαρά
Ενθυμήσεις - αφηγήσεις
Συγγραφέας: Λία Μεγάλου - Σεφεριάδη
Ημερομηνία έκδοσης: 02/2026
ISBN: 978-960-04-5549-6
Σελίδες: 224

Εκδόσεις: Κέδρος

Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Θεσσαλονίκη. Ενθυμήσεις και αφηγήσεις της δεκαετίας του 1950.

Μοσχοβολούσε ο τόπος τότε! Η δροσερή εσωτερική αυλή ήταν κυριολεκτικά η καρδιά του σπιτιού. Πολλά έχουν αλλάξει στη Θεσσαλονίκη των παιδικών μας χρόνων. Χάθηκαν μια για πάντα, όπως χάθηκαν και οι άνθρωποι που ζούσαν τότε. Οι παππούδες, οι γονείς μας, οι φίλοι τους. Τη θέση των μικρών μονώροφων σπιτιών με τις αυλές πήραν ψηλές πολυκατοικίες με pilotis γεμάτα αυτοκίνητα. Οι άνθρωποι πια δεν ζουν κοντά στο έδαφος, στις αυλές, στους δρόμους, αλλά ψηλά, σε διαμερίσματα, σε μπαλκόνια. Οι ανάγκες άλλαξαν δραματικά! Τους δρόμους κατακυρίευσαν τα αυτοκίνητα. Οι γειτονιές εξαφανίστηκαν μέσα στην απρόσωπη και αποπνικτική αστική μάζα. Το σπίτι δεν ανοίγει προς την ύπαιθρο, αλλά κλείνεται στον εαυτό του. Ακριβώς όπως οι ιδιοκτήτες του!!

Κειά τα χρόνια!!

Χρόνια δίσεκτα, Χρόνια δύσκολα.

Κι όμως μέσα σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες, μες σε εκείνη την απελπισία, φύτρωσε στις ψυχές εκείνων των παιδιών στα σπίτια των οδών Πλάτωνος, Θάλητος, Ανθέων, Καλλιγά, Ναταλίας Μελά Θεσσαλονίκης η ηδονιστική προσδοκία κι ο πόθος για μια διαφορετική ζωή, ζωντάνεψε η ελπίδα για μια καλύτερη ζωή.

Μια γενιά ρακένδυτη και πεινασμένη, που έμαθε γράμματα.

Πεινούσες και γελούσες, τώρα έχεις τα πάντα και κλαις.

Μια γενιά που ρωτούσε: «Γιατί να διαβάσω δάσκαλε;» και απαντούσε ο γονιός: «Για να γίνεις άνθρωπος»…

Μια γενιά που η φτώχια, η ανάγκη, οι δυσκολίες και οι αντιξοότητες την πείσμωσαν και την δυνάμωσαν και πέτυχαν να μορφωθούν και να διακριθούν σε όλους τους τομείς της ζωής.

Αξέχαστα χρόνια.

Τότε που οι μέρες και οι ώρες αγρίευαν τον άνθρωπο, τον τόπο και τη ζωή μας…

Τότε που γευόμαστε την χαρά στάλα στάλα και τον πόνο και την πίκρα απλόχερα.

Τότε που όλα τα ’χαμαν, έτσι τουλάχιστον νομίζαμαν, και τίποτα δεν είχαμαν…

Τότε που ζούσαμε…

Τότε τα σπίτια ήταν όμορφα, μικρά, χαμηλά, που μέσα τους ανάπνεαν άνθρωποι αγνοί, καθημερινοί και ξεχωριστοί χαρακτήρες.

Δυσκολίες, κοινωνικές καταπιέσεις, κουτσομπολιό, φτώχεια, ενοχές για «ωραίες» αμαρτίες, όλα αυτά τότε, ήταν μια σκλαβιά. Αλλά και ανθρωπιά, συμπόνια, διάθεση γλεντιού, η καθαρότητα στις σχέσεις, στις εσωτερικές αυλές έρωτες γεννιόντουσαν και φιλίες, οι ανοιχτές πόρτες των σπιτιών χωρίς φόβο, η αλληλεγγύη, η φιλία, οι παρέες, τα τραγούδια, ο χορός, τα γλέντια, οι γιορτές, οι αγνοί έρωτες, το πρώτο φιλί, οι καντάδες, η βόλτα στο Θερμαϊκό με νοικιασμένες βάρκες, οι ευωδιές των κήπων, οι χιλιόφυλλες τριανταφυλλιές, το αγιόκλημα, παράδεισος οι χωματόδρομοι για τα παιδιά, η ποτιστήρα του Δήμου, τα γλυκά του κουταλιού: πορτοκάλι, φράουλα, βύσσινο, καϊσί, δαμάσκηνο, κεράσι, κυδώνι τριφτό, υποβρύχιο, τα βάζα με μαρμελάδα, τα τουρσιά, τα κρέατα καπνιστά, ο τραχανάς, το γάλα εβαπορέ, το ζαμπονάκι ZWAN, ο τοματοπολτός ΚΥΚΝΟΣ, τα μπισκότα Παπαδοπούλου, το γιαούρτι που πωλούνταν σε πήλινα κεσεδάκια, τα βαρέλια με το κρασί, τα τετράδια, οι κοντυλοφόροι, η πλάκα, το κοντύλι, τα μολύβια, οι ξυλομπογιές, οι νερομπογιές, το στυπόχαρτο, το μελανοδοχείο, το φωταέριο, ο μπακιρένιος θερμοσίφωνας, το γούρι του σπιτιού -ένα φίδι, οι ιαματικές βδέλλες, οι κιρατζήδες, οι γανωτήδες, οι παγοπώλες, οι κουλουράδες, οι γαλατάδες, οι τραμβαγέρηδες, οι σαλεπιτζήδες, οι λούστροι, οι φωτογράφοι με το τρίποδο, οι μικροπωλητές, οι παλιατζήδες, οι αρκουδιάρηδες, η αλισίβα, το λουλάκι, το πρώτο mall της Θεσσαλονίκης και το τραμ το τελευταίο, η σκαλομαρία, τα παιδικά παιχνίδια στις γειτονιές και στις ενορίες: σχοινάκι, πεντόβολα, κουτσό , κυνηγητό, κρυφτό, μπιζ, σπασμένο τηλέφωνο, λασποπόλεμο, πετροπόλεμο, τα φυσοκάλαμα, οι σβούρες, οι μπίλιες, το γιογιό, τα χαρτάκια με τους ηθοποιούς και ποδοσφαιριστές, τα πατίνια, το πανηγύρι της ΔΕΘ με τα πυροτεχνήματα και την πρώτη τηλεοπτική εκπομπή στην Ελλάδα, τα θερινά σινεμά, οι φωτιές του Αϊ-Γιαννιού, το καφεστιατόριον Ο Ποσειδών, το ζαχαροπλαστείο ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, το ζαχαροπλαστείο Ελληνικόν, το κοσμικό κέντρο Λουξεμβούργο της Θάλητος, τα κέντρα διασκεδάσεως στην παραλιακή, τα σουξέ της εποχής, τα τραγούδια του Χατζιδάκι, του Γούναρη, του Ξαρχάκου και του Θεοδωράκη, οι εκπομπές στο ραδιάκι, το θέατρο της Δευτέρας, την «Ώρα του παιδιού» της Θείας Λένας, τα περιοδικά της εποχής: Ρομάντσο και Γυναίκα, Μικρός Ήρωας, Κλασσικά Εικονογραφημένα, Μίκυ Μάους, Γκαούρ-Ταρζάν, οι εφημερίδες: Μακεδονία και Ελληνικός Βορράς, το Νόμπελ του Σεφέρη, ο δράκος του Σέιχ Σου, τα ταψιά με τα γεμιστά να πηγαινοέρχονται στον φούρνο της Θάλητος, τα ομαδικά μπάνια στην Περαία-Μπαξέ-Αγία Τριάδα και αργότερα στο Καραμπουρνάκι και το μαγικό μείγμα ελαιόλαδου -ιωδίου για το μαύρισμα, ο Λευκός Πύργος, το Ντεπό, η Βίλα Ριτζ, η Ρέμβη, η Βίλα Μορδόχ, τα Εκπαιδευτήρια Ζαχαριάδη, η Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή, η Γερμανική Σχολή Θεσσαλονίκης, το Ανατόλια, τα πάρτι με την μπουκάλα και τα τσικ του τσικ, τα άφιλτρα τσιγάρα, τα τσιγάρα Ματσάγγου χύμα, η ραπτομηχανή Singer, οι γυμναστικές επιδείξεις, οι θεατρικές παραστάσεις, οι παρελάσεις, οι γρανίτες, οι γκαζόζες, το αναψυκτικό tam tam, το παγωτό χωνάκι, ζύθος ΦΙΞ, το μουρουνέλαιο, το τζουκ μποξ, τα λούνα παρκ, ο γύρος του θανάτου, ο φραπές, οι βεντούζες, η κινίνη, η πενικιλίνη, η ασπιρίνη, το αλγκόν, η πασιγλορίνη, τα ολόφρεσκα μύδια, στρείδια, χτένια, κυδώνια και λοιπές νοστιμιές του Θερμαϊκού, τα λουκούμια και χαλβαδόπιτες, τα ροξ, τα κορνέ, οι πάστες, η σοκολάτα ΙΟΝ αμυγδάλου, οι γεμιστές καραμέλες αστακός, οι πράσινες μαστίχες, οι γνήσιες μυρωδιές, ο ελεύθερος χρόνος, μικρές χαρές με απλά πράγματα …

Σήμερα δεν υπάρχει γειτονιά, είμαστε κουρασμένοι για ευγένειες, υπάρχει πολύ μοναξιά και είναι βαριές οι στιγμές σιωπής, φτώχυνε η ψυχή, κλειδώθηκαν οι καρδιές και οι πόρτες των σπιτιών, κλειδώθηκαν τα όνειρά μας, δεν εκτιμάμε το παρόν και διαρκώς μπροστά μας και μέσα μας έχουμε το μετά, σήμερα κυριαρχεί το Ζανάξ …

Μας γκιζεράει η Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη σε μια εποχή που δεν θα ζήσουμε πια, ένα κόσμο αυθεντικό, χωρίς φτιασίδια, που μας κοιτάζει με αφοπλιστική ειλικρίνεια. Μάζεψε στις χούφτες της τις αναμνήσεις της, που σιγά-σιγά ξεφτίζουν ή τις παίρνουν μαζί τους τα χρόνια που φεύγουν. Μαζεύει όλες τις στιγμές της ζωής της σε ένα μόνο ρεύμα σημερινών αισθήσεων. Επιλέγει τις καλύτερες στιγμές της μνήμης της και τις συγκεντρώνει σε μπουκέτα ευτυχίας. Φτιάχνει γιοφύρια με το χθες: Mοιράζεται τον ψίθυρο και τη μοναξιά του ερειπωμένου πατρογονικού, τις παρέες που μαζεύονταν και έφτιαχναν ομάδες, στις οποίες επενδύονταν ελπίδες και όνειρα, τις στιγμές χαράς, αγάπης, λύπης, αγωνίας, απελπισίας, στιγμές δικές σου, τις καντάδες, την καρδιά που γέμιζε αγάπη, το άρωμα μιας εποχής η οποία, μολονότι χάθηκε για πάντα, σφραγίζει τη συλλογική μας μνήμη και λειτουργεί σαν άγκυρα που μας δένει με τα περασμένα...

Μια συλλογή ενθυμήσεις-αφηγήσεις, μνήμες και εικόνες, από στιγμές και σκηνές της ζωής περασμένης και ξεχασμένης, κείμενα που αφήνουν μια γλυκιά γεύση στο στόμα, σαν τις καραμέλες βουτύρου της παιδικής μας ηλικίας.

Μια εποχή που και οι λακκούβες ήταν χαρά…

Τώρα, λένε, ο κόσμος ζει καλύτερα. Ζούμε άραγε;

Θεέ μου, είναι αλήθεια πως οι ποταμοί και οι θάλασσες έγιναν από τα δάκρυα των ανθρώπων;

Θεέ μου, σοφότερα τα παιδιά σήμερα. Καλύτερα όμως;

Θεέ μου, πόσο μπορούν να χαθούν οι άνθρωποι στις μνήμες τους!

Η Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1945. Το 1965 μετοίκησε στην Αθήνα. Το 1966 εμφανίστηκε στη λογοτεχνία με το διήγημα Έντεκα γράμματα κι ένα υστερόγραφο στο περιοδικό ΕΠΟΧΕΣ, με πρόλογο του Άγγελου Τερζάκη. Το 1972 εκδόθηκε το πρώτο της βιβλίο, μια ποιητική συλλογή με τίτλο Ο δραπέτης στο δέντρο. Από τότε μέχρι σήμερα έχει εκδώσει άλλα είκοσι ένα βιβλία, τα περισσότερα από αυτά μυθιστορήματα. Ποιήματα και πεζά της έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Επίσης έχει ασχοληθεί και η ίδια με μεταφράσεις βιβλίων. Το 2001 τιμήθηκε με το Βραβείο Ιπεκτσί (υπό την αιγίδα του ΟΗΕ) για το μυθιστόρημά της Σαν το μετάξι (Εκδόσεις Καστανιώτη, 1996). Βιβλία της βρίσκονται σε πολλές εθνικές και πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο. Είναι ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.