Βιβλιοκριτική: "Ταξιδεύοντας… Χώρες και λαοί" της Όλγας Κανελλοπούλου-Ντινοδήμου | Γράφει η Εύα Αρβανίτη-Μιχαλοπούλου

  

Ταξιδεύοντας… Χώρες και λαοί
ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ
Συγγραφέας: Όλγα Κανελλοπούλου - Ντινοδήμου
ISBN: 978960—616-456-9
Κατηγορία: Ελληνική Ποίηση
Σελίδες: 73
Ημερομηνία έκδοσης: 07/2025
Εκδόσεις: Αγγελάκη

Γράφει η Εύα Αρβανίτη-Μιχαλοπούλου

 

Χρειάζεται κυριολεκτικά να γραφτούν τόμοι, αν επιχειρήσει κανείς να συντάξει βιβλιοκριτική προσέγγιση και αξιολόγηση στο ογκώδες έργο της κατεξοχήν πολυγραφότατης -θεωρώ- σήμερα και καταξιωμένης Ελληνίδας λογοτέχνιδας και μουσικολόγου, Όλγας Κανελλοπούλου –Ντινοδήμου, η οποία απαριθμεί αυτή τη στιγμή στο συγγραφικό της ιστορικό πάνω από 42 βιβλία, από το 1979, που γράφτηκε το πρώτο της μυθιστόρημα «Θέμα συνειδήσεων» μέχρι σήμερα που κρατώ ανά χείρας το τελευταίο βιβλίο της με τίτλο: «Ταξιδεύοντας… Χώρες και λαοί ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ» των εκδόσεων «Αγγελάκη», 2025. 

Θεωρώ απαραίτητη μία πρώτη εισαγωγική γνωριμία με το «φαινόμενο» Όλγα Κανελλοπούλου-Ντινοδήμου. Η πολύπλευρη μόρφωσή της και η πολυμέρεια των κλίσεων, ταλέντων, ενδιαφερόντων και δράσεών της σε βάθος χρόνου σπανίζουν κι εντυπωσιάζουν. Μια ματιά στο βιογραφικό της θα βοηθήσει, για να διαπιστώσει κανείς την ανθρωπιστική παιδεία της, τη διεθνή της καριέρα, το πλουσιότατο συγγραφικό της έργο και κυρίως τις παγκόσμιες ταξιδιωτικές της καταγραφές, όπως αυτές περιγράφονται στα βιβλία της, που αποτελούν πρωτοφανές και ανεκτίμητο απόκτημα για τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική παραγωγή. Κοσμογυρισμένη και πολυταξιδεμένη μέχρι και σήμερα γίνεται η πρέσβειρα της ταξιδιωτικής ποίησης σε κάθε γωνιά του πλανήτη και όχι μόνο. 

Εν συντομία αναφέρομαι στις σπουδές της στη Φιλοσοφία και την Ψυχολογία στο ΕΚΠΑ, στην επιμόρφωσή της στην Ιατρική σε Πανεπιστήμιο της Ιταλίας, στις σπουδές της ως μουσικολόγος στην Ελλάδα και το εξωτερικό, στις συνεργασίες της ως δημοσιογράφος στα καλλιτεχνικά έγκριτων αθηναϊκών αλλά κι ελβετικών εφημερίδων. 

Διετέλεσε υπεύθυνη στις Δημόσιες σχέσεις της Λυρικής Σκηνής, στην Προεδρία του Φιλοσοφικού Ομίλου «Λινός», που ίδρυσε με τον καθηγητή της στη Φιλοσοφία, Ιωάννη Θεοδωρακόπουλο, διατελέσαντα και Υπουργό Παιδείας. Εκ των πραγμάτων κρίνεται απαραίτητο και νομοτελειακά φρονώ πως θα συμβεί,  να ασχοληθεί με το πολυδιάστατο και τεράστιο έργο της το ερευνητικό τμήμα κάποιας πανεπιστημιακής έδρας με αντικείμενο τη Λογοτεχνία. Η προσφορά της προάγει αναμφισβήτητα τον Πολιτισμό και την Τέχνη στην Ελλάδα και στον Κόσμο. 

Εδώ θα αποτολμήσουμε με όλο τον σεβασμό στο έργο της μία κριτική προσέγγιση στην πιο πρόσφατη ποιητική της συλλογή, που αφορά τις ταξιδιωτικές της εμπειρίες. 

Ανοίγεις ένα βιβλίο κι ανοίγεις μαζί και μια ανάμνηση. Στην περίπτωση της Όλγας ανοίγεις ένα βιβλίο της και ξεχύνονται μπρος στα έκπληκτα μάτια σου χιλιάδες αναμνήσεις σαν χείμαρρος ορμητικός, όλου του κόσμου οι ομορφιές, μια συμπαντική πανδαισία από τόπους, ιερά, μνημεία, τοπία, περιπέτειες, βιώματα, αξιοθέατα, όλα δοσμένα με την άριστη κι ευαίσθητη ποιητική της γραφίδα. 

Συμμετέχει με τόλμη, ανοιχτό πνεύμα κι αίσθηση πανανθρώπινης αγάπης και συμφιλίωσης στις πιο ακραίες ή κατ΄ άλλους κι επικίνδυνες αποστολές, αντλώντας απ΄ αυτές την πεμπτουσία της κουλτούρας λαών, φυλών και ανθρώπων σε κάθε γωνιά της Γης. 

Πρόκειται για ταξιδιωτικές αναμνήσεις παγκόσμιας εμβέλειας, συνυφασμένες με δυνατά συναισθήματα και βαθύ φιλοσοφικό στοχασμό, μέσα στο ποιητικό χωνευτήρι μιας ανώτερης συνείδησης. Η αλήθεια του κόσμου όλου, άλλοτε οδυνηρή άλλοτε σαγηνευτική, ξεπηδά μέσα από τους στίχους της και σε καλεί να γίνεις μέτοχος των πλούσιων και πρωτόγνωρων παραστάσεων και κοινωνός σε νέες πανανθρώπινες προσλαμβάνουσες. 

Η δημιουργός με αφοπλιστική αληθοφάνεια, δίχως να υπερτονίζει και να υπερβάλει σε οδηγεί να γνωρίσεις, να θαυμάσεις, να παρακινηθείς, να ταξιδέψεις με τα φτερά της πλούσιας φαντασίας της από τον Αμαζόνιο μέχρι την Ινδία, από το Μαρόκο μέχρι τη Ρωσία, από το Βόρειο Σέλας ως την Κωνσταντινούπολη ή την Πορτογαλία. «Ιχνηλάτης της Οικουμένης» αυτοχαρακτηρίζεται στον τίτλο του πρώτου ποιήματος της συλλογής. Όντως της ανήκει ο τίτλος, διότι θεωρώ πως ελάχιστοι μπορούν να καυχηθούν πως έχουν προσεγγίσει έμπρακτα όλους τους προορισμούς που η ποιήτρια περιγράφει. 

Το έργο της είναι μοναδικό στον ελλαδικό χώρο και ξετυλίγεται τόσο σε ελληνικούς προορισμούς όσο και σε παγκόσμιους, παραπέμποντας στους μεγάλους  περιηγητές όπως για παράδειγμα τον Στράβωνα στην αρχαιότητα,  τον Γάλλο ιατρό  Πουκεβίλ στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και της Επανάστασης του ΄21 κ.ά. 

Παραθέτω κάποιους πρωτότυπους τίτλους ποιημάτων της, ενδεικτικούς της μεγάλης εμβέλειας των ταξιδιωτικών της αναζητήσεων: «Ενθρόνιση στη Λάσα», «Λυών», «Χαλιφάτο», «Μηχανισμός Αντικυθήρων», «Πέτρα Ιορδανίας», «Φαινόμενο Clοud Streets», «Πέρασμα από την Ινδία», «Σμύρνη αγαπημένη», «Δρόμοι του μεταξιού», «Κοσμοσκάφος Ε», «Μωσαϊκό Πανθεϊσμού». Κάθε τίτλος κι ένας καινούριος σταθμός, μια διαφορετική πολιτισμική προσέγγιση, μία ανοιχτή πρόκληση και πρόσκληση στο συνταξίδεμα. 

Μετά την ανάγνωση του βιβλίου, παίρνεις το χρίσμα πλέον ως πολίτης του κόσμου. Σε καθιστά η ποιήτρια συμμέτοχο των δεινών, των συμφορών, της γεωγραφίας, της ιστορίας μα και της ομορφιάς του κόσμου συνοπτικά και αληθινά μ΄ ένα δικό της ξεχωριστό, αβίαστο κι αφαιρετικό τρόπο, που δεν φορτώνει, ούτε βαραίνει. 

Απίστευτες πληροφορίες, εμπειρίες, γνώσεις, βιώματα σε συναρπάζουν καθώς γλαφυρά διαπλάθονται μέσα στους στίχους της: Από την Αφρική, που το κορίτσι φοβάται να πάει στη βρύση μην κακοποιηθεί και πίνει νερό από το αυλάκι που πίνουν τα ζώα, ως τη Γροιλανδία, όπου ένα φασματοδιόμετρο καταγράφει ένα σπάνιο φαινόμενο, την απεικόνιση μέτριας ανάλυσης στον δορυφόρο της Νάσα κι από κει ως τη Σμύρνη όπου αντρειώνεται μέσα στην ψυχή της ποιήτριας, η οργή του άδικου ολέθρου της, μη διστάζοντας ακόμη και τη Μήδεια να ανασύρει από το χρονοντούλαπο της Μυθολογίας για τη διαχείριση των πικρών συναισθημάτων. 

Ομολογουμένως, όσα και να αναφερθούν εδώ δεν αναπληρώνεται η αίσθηση που χαρίζει η μελέτη των ποιημάτων του βιβλίου αυτού. Το συγκεκριμένο ποιητικό εγκόλπιο δεν έχει να προσφέρει μόνο λογοτεχνία υποκειμενικής κοπής αλλά ποίηση υπαρκτής ανθρωπογεωγραφίας, καθώς εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για την πολύμορφη εικόνα των λαών με στοχαστική διάθεση, με ρομαντισμό, φιλοσοφική προσέγγιση και συναισθηματικές αποκαλύψεις. 

Η ποίησή της μετουσιώνει με ουράνιο παλμό τη γήινη εικόνα σε υπέργεια εμπειρία αγάπης, φιλίας και γνώσης των λαών της Υφηλίου. Πηγαία ποίηση, φυσική και ανεπιτήδευτη, όπου τα επτά θαύματα του κόσμου πολλαπλασιάζονται, μετρημένα ένα ένα προσωπικά από την ίδια την ποιήτρια, ανερχόμενα μέσα από τις δημιουργίες της σε  εκατοντάδες. 

Η ποιήτρια φτιάχνει ένθεους ύμνους στους δρόμους της Περσίας, φιλοσοφεί στην πλατεία της Πράγας με το αστρονομικό ρολόι, συνθέτει μεταφορικά μουσικες νότες βιολιού Στραντιβάριους, καταθέτει υπαρξιακές ανησυχίες, εγείρει προβληματισμούς, βρίσκει την ευδαιμονία κάπου στις εσχατιές της Υεμένης, ενώ στο Τιμπουκτού παρέα με τους Τουαρέγκ γοητεύεται με την παραμυθένια ομορφιά των χαμένων πολιτισμών της Σαχάρας και συνεχίζει να μας ξεναγεί κι αλλού, όπου ποιητικά μας παρασύρει να μεταφερθούμε μαζί της. 

Μαζί με την ποιήτρια ο αναγνώστης κάνει τον Γύρο του Κόσμου σε 55 ημέρες (και όχι σε 80 όπως ο Ιούλιος Βερν), όσες δηλαδή και τα ποιήματα που περιλαμβάνει το βιβλίο της. Θα ήταν ευχής έργο μελλοντικά και μακροπρόθεσμα να ασχοληθούμε και με το αξιόλογο ιστορικό της μυθιστόρημα «Μακέντα και Σολομών», των 224 σελίδων, μα και με κάθε ένα από τα διαμάντια που περιλαμβάνει το λογοτεχνικό της θησαυροφυλάκιο. 

Τα ταξίδια στον κόσμο είναι αναψυχή και γοητεία. Μέχρι να βρείτε τον τρόπο να ταξιδέψετε τόσο πολύ και μακριά, εμπιστευτείτε τη μούσα της ταξιδιωτικής ποίησης, -την προτείνω ανεπισύλακτα. Είτε έχετε πρόγραμμα να ταξιδέψετε είτε όχι αξίζει να εντρυφήσετε στην ποίηση της Όλγας Κανελλοπούλου-Ντινοδήμου. Το έργο αποκτά χρηστικότητα και ως έντεχνός ταξιδιωτικός οδηγός με την σφραγίδα μιας δελεαστικής ποιητικής συγχορδίας. 

Ενώ η εικονοπλασία είναι διάσπαρτη κι έντονη στην ποίησή της η ποιήτρια δεν περιορίζεται σε απλή περιγραφή αλλά με απλότητα στο ύφος αρχικά το καθιστά στη συνέχεια βαρυσήμαντο από τη βαρύτητα των παραδόσεων, των μνημείων και των χαρακτηριστικών της κάθε φυλής. 

Σταχυολογώ στίχους της από το ποίημα με τίτλο: «Καταιγίδα στον Αμαζόνιο» στη σελίδα 12: 

«Αυτό το Κάτι..., που τα πάντα διαφεντεύει,

η άναρχη φύση σ΄ όλο της το μεγαλείο,

η νηνεμία κι η τρικυμία πάλευαν,

να δουν, ποια θα υπερνικήσει.

[...]

Τα ξερά φύλλα σ΄ αερικά και λάβα μετουσιώνονταν…

Λεύτερα στροβιλίζονταν.

Φαντάσου την απόχρωση της λευτεριάς…

Δύο ανοιγμένα λευκά φτερά κύκνων,

μέσα στον Αμαζόνιο!». 

Στο ποίημα με τίτλο: «Ἁνιχνεύοντας τη Μογγολία»:στη σελίδα 17 γράφει: 

«Ἑδώ τη νομαδική ζωή βιώνεις.

Οι Χούμι, παράξενοι λαρυγγιστές,

που οι ήχοι τους διάσημους τους έκαναν.

Άγρια άλογα και γεράκια,

από τον λαό του Τζέκις Χαν εκπαιδεύονται.

Με τις παραδόσεις των Κινέζων,

έως τα πέρατα του κόσμου, ζει η φυλή Τσατάν.

Τις νύχτες οι ανάσες όλων τους

μέσα στις μεγάλες Γιούρτες

γύρω από τη φωτιά σμίγουν,

να ξημερώσει προσμένοντας…

Οι ίδιοι του λαού τους την ομορφιά

να γνωρίσουν ψάχνουν,

που δεν ανήκει ούτε στη Ρωσία, ούτε στην Κίνα». 

Η ποιήτρια Όλγα Κανελλοπούλου-Ντινοδήμου κέρδισε ακόμη περισσότερο την εκτίμηση, την εμπιστοσύνη, την επιδοκιμασία, το μεγάλο μου «ευχαριστώ», διότι μελετώντας ενδελεχώς μία από τις 22 ποιητικές της συλλογές, το πρωτόγνωρο αυτό ταξιδιωτικό συναξάρι, ένιωσα να γίνομαι ένθερμη συνταξιδιώτισσα μαζί κι ερευνήτρια της πολύτιμης και πολύχρονης περιήγησής της στον Κόσμο. 

Καταληκτικά, συγχαίρω ειλικρινά τη μεγάλη μας δημιουργό, εύχομαι να αναγνωριστεί το συνολικό έργο τής εξόχως ενδιαφέρουσας και δημιουργικής πνευματικής και καλλιτεχνικής της ζωής από κάθε αρμόδιο φορέα, την Πολιτεία, τη Λογοτεχνική Κοινότητα εντός και εκτός Ελλάδας και κυρίως να αγαπηθεί, να διαβαστεί και να ταξιδέψει στις καρδιές περισσοτέρων αναγνωστών διεθνώς, όπως κι η ίδια ασταμάτητα ταξίδευε και ταξιδεύει, δημιουργώντας ένα σπάνιο πνευματικό απόθεμα και προσφέροντας μια ανεπανάληπτη γραπτή παρακαταθήκη στη χώρα μας που γέννησε τον Πολιτισμό. 

Περισσότερα για το βιβλίο: εδώ