Συνέντευξη στη Στέλλα Πετρίδου
Ο Απόστολος Ζαμπάρας είναι μαθηματικός, μουσικοκριτικός, αρθρογράφος και συγγραφέας. Το νέο του βιβλίο κυκλοφόρησε λίγους μήνες πριν από τις εκδόσεις «Συμπαντικές Διαδρομές» και φέρει τον τίτλο «Η επόμενη μέρα». Σήμερα φιλοξενείται στις Τέχνες για να μας μιλήσει γι' αυτό, καθώς και για όλη τη συγγραφική και καλλιτεχνική του δραστηριότητα, την οποία αντιλαμβάνεται γενικότερα ως μια πράξη αντίστασης και ως μια υπενθύμιση πως είμαστε, ακόμα, άνθρωποι. Ας δούμε τι έχει να μας πει συγκεκριμένα στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Κύριε Ζαμπάρα, παρότι νέος ηλικιακά, διαγράφετε ήδη μια αξιόλογη συγγραφική πορεία στα ελληνικά γράμματα. Το λογοτεχνικό σας ενδιαφέρον εστιάζει κυρίως στην ποίηση, ενώ παράλληλα δοκιμάζεστε και σε άλλα είδη του λόγου προκειμένου να ελευθερωθείτε καλλιτεχνικά. Πώς εννοείτε, όμως, την ελευθερία ως άνθρωπος και κυρίως ως δημιουργός; Για ποιον λόγο θεωρείτε ότι η κοινωνική ελευθερία είναι προαπαιτούμενο της καλλιτεχνικής;
Καλησπέρα σας, και σας ευχαριστώ για το ενδιαφέρον και τα καλά σας λόγια. Ομολογουμένως, δεν είμαι υπέρμαχος κάποιας γενικής και αόριστης ελευθερίας, αλλά την αντιλαμβάνομαι ως πολιτική και υπαρξιακή συνθήκη.
Περιληπτικά, με το πρώτο, ασπάζομαι μια, ας πούμε Καστοριαδική, προσέγγισή της, οτι η δυνατότητα ενός ατόμου να αυτονομείται, αλλά και μιας κοινωνίας να αυτοθεσμίζεται, συμπεριλαμβάνουν τη συνειδητή, αυτο-οριοθέτηση, με στόχο τη γενικότερη αντι-ιεραρχική συνύπαρξη. Την κατάργηση κάθε ιεραρχίας, ανισότητας, ετερονομίας και κοινωνικής καταπίεσης, η οποία επεκτείνεται φυσικά και στην οικονομία, τις διαπροσωπικές σχέσεις, την εργασία, τη δημιουργία, τη σχέση με τα λοιπά έμβια όντα και το περιβάλλον, τα πάντα.
Αυτό που η ελευθεριακή πολιτική σκέψη αποκαλεί "ολική απελευθέρωση των πάντων". Πρόκειται, όπως αντιλαμβάνεστε, για ένα διαρκή αγώνα γεμάτο αντιφάσεις, που εμπεριέχεται σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, και ο οποίος, δεν μπορεί να δοθεί ατομικά, παρόλο που προϋποθέτει την αυτενέργεια του ατόμου. Η ελευθερία είναι μια κατάσταση, αλλά πρώτα από όλα ένα διαρκές αίτημα.
Καλλιτεχνικά λοιπόν, για να φτάσω και στο δεύτερο σκέλος, θεωρώ πως η τέχνη αυτόματα εγκλωβίζεται τουλάχιστον σε ένα βαθμό, εντός των πλαισίων από τα οποία αναδύεται. Παρά την προσωπικότητα του ατόμου - δημιουργού και την μοναδικότητα της έκφρασης, από τη σύλληψή του μέχρι την υλοποίησή του και από εκεί στην επικοινωνία του στον κοινωνικό περίγυρο, κάθε συσχετισμός είναι αλλοτριωμένος από τον καπιταλισμό, ο οποίος συχνά λειτουργεί και εις βάρος της τέχνης. Δεν ασπάζομαι όμως το μηδενισμό, και για αυτό θεωρώ πως η καλλιτεχνική δημιουργία οφείλει να επιμένει, είναι μια πράξη αντίστασης και μια υπενθύμιση πως είμαστε, ακόμα, άνθρωποι.
Σε αυτό το πλαίσιο, και λαμβάνοντας και ως προαπαιτούμενο τον απελευθερωτικό ρόλο που διαδραματίζει η τέχνη στον ψυχισμό μας, πιστεύω ακράδαντα πως για να μπορέσουμε να μιλάμε για ελευθερία στην τέχνη, πρέπει να παλεύουμε για την κοινωνική απελευθέρωση. Αλλιώς, ζούμε σε παραισθησιογόνα σύννεφα ψευδαισθήσεων, ή, αν είμαστε προνομιούχα (ή και τυχερά) άτομα ως προς τις 'ευκαιρίες' που έχουμε, κρίνουμ εξ' ιδίων. Αυτά, είναι ζητήματα που πραγματεύομαι σε σημαντικό βαθμό και στις δύο ποιητικές μου συλλογές, και κυρίως στην "Επόμενη Μέρα".
Πέρα από λογοτέχνης, είστε επίσης μαθηματικός, μουσικοκριτικός και αρθρογράφος. Πώς συνδυάζονται τα συγγραφικά σας ενδιαφέροντα με το αντικείμενο των σπουδών σας, αλλά και με τις υπόλοιπες ενασχολήσεις σας;
Αν υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ όλων αυτών, αυτός είναι η αγάπη για το διάβασμα. Προσωπικά δεν μπορώ να φανταστώ πως μπορεί το οποιοδήποτε άτομο να θελήσει να γράψει το οτιδήποτε, χωρίς να έχει το μικρόβιο του διαβάσματος. Είναι ένας αμφίδρομος συσχετισμός πομπού και δέκτη. Η ενασχόλησή μου με τη μουσική αρθρογραφία, και ειδικά με τις πτυχές της που έχουν να κάνουν με την μουσικοκριτική, μου έχει καταστήσει σαφές πως θέλω να διαβάζω ερμηνείες, αναλύσεις, απόψεις άλλων! Είναι μια διαρκής περιπλάνηση ανάμεσα σε διαφορετικούς κώδικες επικοινωνίας, μέχρι να βρεις τη "δική σου γλώσσα".
Η συζήτηση γύρω από οποιαδήποτε μορφή τέχνης, είναι ζωτική, πόσο μάλλον όταν αυτή εμβαθύνει στο γραπτό λόγο. Όσον αφορά τα μαθηματικά και την επιστήμη γενικότερα, αν και αντιλαμβάνομαι πως πολύς κόσμος θεωρεί την αυστηρότητά και την πολυπλοκότητά τους ως τέχνη, δεν πιστεύω πως συμφωνώ. Όσο με θυμάμαι το φιλοσοφώ βέβαια το ζήτημα, και προς το παρόν έχω καταλήξει στο ότι η επιστημονική έρευνα και η διαδικασία της απόδειξης απέχουν έτη φωτός από την καλλιτεχνική δημιουργία, ειδικά την ποίηση, παρά τις γλυκές αυθαιρεσίες που συνήθως κρύβονται στα θεμέλιά της λογικής τους, ή την συμπυκνωμένη ομορφιά που κρύβει η εφευρετική σύνθεση και η λακωνικότητά τους.
Στον αντίποδα, η μουσική έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη συγγραφική μου προσέγγιση. Είτε μιλάμε για πειραματισμό με την αυστηρή ρυθμική (αν)ομοιοκατάληκτη φόρμα, απόρροια της αγάπης μου για το punk και το hip-hop, είτε για την μελωδικότητα που εμπνέουν οι folk/blues συμπυκνώσεις, ή απλά για την εικονοπλασία της avant-garde. Θεωρώ πως αν δεν είχα τη σχέση που έχω με τη μουσική, και τα λογοτεχνικά παράθυρα που μου έχει ανοίξει, δεν θα κάναμε τώρα αυτή τη συζήτηση.
Τι σημαίνει για εσάς συγγραφή και ποια θέση κατέχει στη ζωή σας; Πρωταγωνιστεί στην καθημερινότητά σας ή απλά συμπληρώνει τον ελεύθερο χρόνο σας;
Ρεαλιστικά μιλώντας, συμπληρώνει τον ελεύθερο χρόνο μου. Η πραγματικότητα μερικές φορές είναι αμείλικτη, και οι υποχρεώσεις δεν χρήζουν αναβολής. Δεν βιοπορίζομαι από τη συγγραφή, και δεν την προσεγγίζω με αυτό το κίνητρο ή σκοπό, οπότε δεν μπορεί παρά να συμπιέζεται συχνά στις χαραμάδες της καθημερινότητας. Φυσικά, είτε σε τετραδιάκι είτε σε σημειώσεις στο κινητό, καταγράφω αρκετές εκφράσεις, ιδανικά με μουσική για συντροφία, ο χρόνος όμως που αφιερώνω ποικίλει. Μέσα στο πλέγμα της καθημερινότητας πολλές ιδέες χάνονται αρκετές φορές, ενώ υπάρχουν φυσικά και βράδια όπου παραμερίζω όσα περισσότερα μπορώ για να αφοσιωθώ στην ολοκλήρωση ενός κειμένου.
Η συγγραφή είναι για μένα ζωτικής σημασίας, και προσπαθώ να την αντιμετωπίζω με σεβασμό και αγάπη. Από ένα σενάριο για ένα κόμικ μέχρι ένα συνειρμικό τετράστιχο, είναι μια ακόμη πτυχή της διαρκής εξάσκησης και αναμέτρησής μου με τον λόγο, και των δυνατοτήτων που παρέχει στη μάχη για έκφραση, κατανόηση του εαυτού και εν τέλει, επικοινωνία.
Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή μου που νιώθω πως δεν έχω κουράγιο ή διάθεση να γράψω και την παραμερίζω εντελώς, γιατί γνωρίζω πως οφείλει η σχέση μας να είναι υγιής και εγώ έντιμος προς αυτή. Όταν έρθει η ώρα, πάντα επανεμφανίζεται, πάντα θα εμφανιστεί η αφορμή που θα λειτουργήσει ως σπίθα. Από την άλλη, υπάρχουν περιστάσεις που ενώ θέλω να εκφραστώ, νιώθω πως δεν είμαι έτοιμος να αφοσιωθώ πλήρως, οπότε και συνεχίζεται η επεξεργασία και η υπερανάλυση στο κεφάλι μου για κάμποσο καιρό πριν αποφασίσω να μεταφέρω κάτι στο χαρτί.
Πού οφείλεται η συγγραφική σας διέγερση και τι επιδιώκετε να καταφέρετε μέσω αυτής; Έχετε συγκεκριμένες βλέψεις για το παρόν και το μέλλον σας κι αν ναι, πόσο ικανοποιημένος νιώθετε μέχρι στιγμής για όσα έχετε καταφέρει μέχρι τώρα;
Θα ξεκινήσω από το τελευταίο που ρωτήσατε λέγοντας πως νιώθω ευγνώμων και δεν μπορώ παρά να είμαι ικανοποιημένος σε μεγάλο βαθμό. Για πολλά χρόνια, δεν είχε περάσει στο μυαλό μου ούτε ως σενάριο η ιδέα να εκδώσω το οτιδήποτε από τα κείμενα που έγραφα. Συνεπώς, δεν θα έλεγα πως βρίσκομαι σε κάποια συγγραφική διέγερση, όσο ότι υπάρχει μια αλυσίδα γεγονότων τα τελευταία χρόνια που επέτρεψε σε παλαιότερες δημιουργίες να βρουν το φως της δημοσιότητας.
Η αυτοέκδοση του comic "Αποκατάστασις" το 2019 με τον παιδικό μου φίλο και τρομερό εικαστικό, Γιώργο Καλοκαιρινό, ήταν μια ρωγμή. Σκεφτείτε πως το σενάριο του comic ήταν γραμμένο για περίπου πέντε χρόνια, μαζί με άλλες ανολοκλήρωτες ιστορίες.
Έκτοτε, τα πρώτα ποιήματα που θα έγραφα, ήταν διασκορπισμένα σε ημερολόγια και τετράδια, μέχρι που το Σεπτέμβριο του 2024, έπεσα μπροστά στην αγγελία των Εκδόσεων Συμπαντικές Διαδρομές. Η πρώτη μου ποιητική συλλογή, "Κακοφωνίες της Νύχτας", είναι το απότοκο αυτής της πενταετίας, αποτελείται εξ'ολοκλήρου από μεγάλο μέρος των κειμένων που γράφτηκαν τότε. Υπό μια έννοια, ξανασυστήθηκα με τον παρελθοντικό μου εαυτό, και είδα πως πολλά από τα ζητήματα που καταπιάστηκα σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μου, είναι ακόμη ανοιχτές πληγές.
Ο αναστοχασμός αυτός, σε συνδυασμό με την τεχνική μου ωρίμανση και εξάσκηση, βρήκε κατακλείδα στην "Επόμενη Μέρα", που κυκλοφόρησε το 2025, ένα χρόνο μετά πάλι από τις Εκδόσεις Συμπαντικές Διαδρομές. Εκεί, θεωρώ πως όλα όσα με απασχολούν σε κάθε πτυχή της ζωής μου την τελευταία σχεδόν δεκαετία, βρίσκουν λεκτικό καταφύγιο, υπό το πρίσμα του ποιός είμαι σήμερα.
Στο περιθώριο της ολοκλήρωσης της "Επόμενης Μέρας", και ανάμεσα στις παρουσιάσεις του βιβλίου στα λογοτεχνικά φεστιβάλ Όψεις του Φανταστικού, δούλεψα πάνω σε ένα πειραματικό photobook με τον φωτογράφο και καλό μου φίλο Κώστα Λιλιόπουλο. Ονομάζεται "Subtractions", συνδυάζει φωτογραφίες υπερέκθεσης με αινιγματικά πεντάστιχα και πραγματεύεται την αστική θλίψη, την απομόνωση και την ψυχολογική καταπίεση υπό τον καπιταλισμό. Μάλιστα, 27 Μαρτίου εγκαινιάσαμε και στο Koblenz της Γερμανίας, όπου μένει μόνιμα ο Κώστας, την έκθεση φωτογραφίας και κειμένων στην Gallery Laik, μια από τις σημαντικότερες της Δυτικής Γερμανίας, με το περιεχόμενο του photobook. Μια, ειλικρινά, ανεπανάληπτη εμπειρία.
Υπό μια έννοια, με την "Επόμενη Μέρα" και το "Subtractions", κλείνει και ένας νοηματικός/θεματικός κύκλος, μέχρι τον επόμενο, όταν και εάν εμφανιστεί. Οι μόνες βλέψεις που έχω είναι να μείνω ειλικρινής και ουσιώδης πρώτα ως προς τον εαυτό μου, και να μην φοβηθώ να πειραματιστώ με οτιδήποτε μου κεντρίσει το ενδιαφέρον σε βαθύτερο επίπεδο.
Η κριτική των αναγνωστών σας αλλά και των κριτικών λογοτεχνίας επηρεάζει κατά κάποιον τρόπο την ψυχολογία σας και τη διάθεσή σας για συγγραφή; Τη λαμβάνετε υπόψη είτε είναι αρνητική είτε είναι θετική;
Όντας για χρόνια στην "αντίπερα όχθη" της ερώτησης σας, οφείλω αρχικά να πω πως είναι περίεργο το συναίσθημα πλέον να "κρίνομαι" αντί να κρίνω. Πιστεύω όμως πολύ στη σημασία της κριτικής ανάλυσης, της χαρτογράφησης αναφορών, νοηματικών και αισθητικών σχημάτων, καθώς και της έκφρασης γνώμης η οποία δεν περιορίζεται σε ένα "μου αρέσει/δεν μου αρέσει", λες και είναι reaction στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οφείλουμε να μην τα αντιμετωπίζουμε όλα μονοδιάστατα. Έχει μεγάλη αξία για μένα η οποιαδήποτε ενασχόληση του κόσμου με τα βιβλία μου, καθώς και η ορατότητα που μπορεί να τους δίνεται, όπως με την εξαιρετική σας κριτική και την παρούσα συνέντευξη.
Προσπαθώ όμως να είμαι ο πιο αυστηρός κριτής του εαυτού μου, και ταυτόχρονα να είμαι και δίκαιος και ανεκτικός, οπότε η διάθεσή μου για συγγραφή δεν επηρεάζεται. Τέλος, ασπάζομαι την άποψη πως ένα έργο τέχνης επανανοηματοδοτείται από το κοινό και αποκόπτεται από το δημιουργό, οπότε σε επίπεδο συζήτησης, κάθε ερμηνεία και κριτική που μπορεί να λαμβάνω, είναι πολύτιμες, είτε συμφωνούν, είτε απέχουν από όσα μπορεί να ήθελα να επικοινωνήσω.
Ο χώρος του βιβλίου στις μέρες μας είναι αρκετά ασφυκτικός. Η μεγάλη εκδοτική παραγωγή προκαλεί σύγχυση στο αναγνωστικό κοινό που δεν ξέρει ποια τι είναι ποιοτικά καλό και τι όχι. Ποια είναι η δική σας τοποθέτηση στο θέμα αυτό; Κινείται ικανοποιητικά το βιβλίο στην Ελλάδα; Διαβάζει ο κόσμος λογοτεχνία; Στηρίζει τους νέους συγγραφείς ή επιμένει στους κλασικούς και στους περισσότερο δημοφιλείς είτε Έλληνες είναι αυτοί είτε ξένοι;
Στη σύντομη, και ίσως και επιφανειακή μέχρι τώρα, ενασχόλησή μου με το χώρο του βιβλίου, έχω βγάλει κάποια συμπεράσματα. Δεν ξέρω κατά πόσο ο "νόμος" της προσφοράς/ζήτησης καθορίζει την εκδοτική παραγωγή, αλλά είχα σοκαριστεί όταν συνειδητοποίησα πόσοι εγχώριοι συγγραφείς κυκλοφορούν βιβλία ετησίως. Θεωρώ πως ο κόσμος αντιμετωπίζει τη λογοτεχνία, όπως και τον κινηματογράφο ή την μουσική. Σε μεγάλο βαθμό επηρεάζεται από τάσεις, από κύκλους επιρροής, ειδικά αν κάποιο επιφανές πρόσωπο με χιλιάδες ακολούθους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποφασίσει να εκδώσει βιβλίο, επειδή γιατί όχι, και εν τέλει το marketing καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το τι κινείται. Υπολογίστε και την τεχνητή νοημοσύνη που φοβάμαι πως πολλοί 'συγγραφείς' την αξιοποιούν για να 'βελτιώσουν΄ το έργο τους, και κάπως έτσι η παραγωγή αυξάνεται ραγδαία.
Διάβαζα πρόσφατα μια έρευνα που υποστήριζε πως 1 στους 2 Έλληνες πολίτες δεν έχει διαβάσει ποτέ λογοτεχνικό βιβλίο. Ταυτόχρονα, ζούμε και σε μια εποχή που η τέχνη αντιμετωπίζεται φεστιβιστικά, ως μια σειρά γεγονότων δηλαδή στα οποία 'οφείλουμε' να συμμετέχουμε και να καταναλώνουμε ώστε να αντλούμε επιβεβαίωση κοινωνικά και ατομικά δια της παρουσίας μας. Αυτή η παρουσία όμως, είτε είναι με ένα εισιτήριο σε κινηματογράφο/συναυλία, είτε με ένα νέο βιβλίο στο ράφι μας, πάντα με ένα post για αυτά, δεν ισοδυναμεί με αφομοίωση της τέχνης, εσωτερίκευση, καταλάβατε. Έτσι, με μόδες και τάσεις να επανέρχονται, πολύς κόσμος που θέλει να αναζητήσει μόνος του ένα βιβλίο, θα πάει σε κλασικούς/δημοφιλείς συγγραφείς, στην ασφαλή επιλογή.
Αυτή η 'ποιοτική επιβεβαίωση', θυμίζει λίγο και τις κοινωνικές θεωρίες του Μπουρντιέ περί αστικής τάξης. Καταναλώνουμε τέχνη με ασφάλεια, για να λέμε πως ασχολούμαστε με τέχνη. Μιλάμε για ένα βιβλίο/ταινία ετεροχρονισμένα από την κυκλοφορία του, και είμαστε οριακά παρίες. Φυσικά, εδώ να πω πως νιώθω πως σύντομες νουβέλες και ειδικά τα ποιήματα, επανέρχονται στην μόδα τόσο εξαιτίας της προσβασιμότητάς τους στη δημιουργία αλλά και την ανάγνωση, καθώς και γιατί εξυπηρετούν το σύντομο, fast track content ιντερνετικών δημιουργών που 'μιλάνε για τέχνη'.
Η ποίηση, καταχραζόμενος λίγο το χώρο που μου δίνεται, είναι για μένα τέχνη αναρχική. Η εγγενής της ιδιότητα να "παίζει" με τους συντακτικούς και νοηματικούς σχηματισμούς και κανόνες, καθώς και η δημιουργικότητα που περικλείει εντός της χάρη στην δυνατότητά της να επικοινωνήσει το οτιδήποτε όσο άμεσα χρειαστεί, την καθιστά τέχνη οριζόντια, ιδανική για οποιοδήποτε άτομο θέλει να εκφραστεί. Παρ' όλα αυτά, είναι λογικό χάρη στο πως εκλαμβάνεται παραδοσιακά από μεγάλη μερίδα του πληθυσμού αλλά και της 'λογοτεχνικής κοινότητας', να φαντάζει ως κάτι που αφορά λίγους, μια δήθεν υψηλή σύλληψη τέχνης, που αποκαλύπτεται στους κατέχοντες τη γνώση. Βλακείες.
Για να καταλήξω λοιπόν, δεν πιστεύω πως το βιβλίο κινείται ικανοποιητικά, παραμένει είδος πολυτέλειας, τόσο ως προϊόν, όσο και ως πολιτισμική ανάγκη. Αν θεωρήσουμε πως σε μεγάλο βαθμό οι κριτικές, οι λίστες, τα αμφιβόλου εγκυρότητας 'λογοτεχνικά βραβεία' και τα αφιερώματα είναι και εργαλεία εμπορευματικής προώθησης, καταλήγουμε στο ότι η σύγχιση του κόσμου ανάμεσα στο 'καλή τέχνη' και 'καλό προϊόν', είναι αναμενόμενη. Μην ξεχνάμε πως και οι βιτρίνες πολλών βιβλιοπωλείων είναι αποτέλεσμα συμφωνιών με εκδοτικούς. Αυτή τη στιγμή δεν έχω αντιπροτάσεις, γιατί η πολιτιστική βιομηχανία είναι προέκταση των οικονομικών σχέσεων μιας κοινωνίας. Μπορώ όμως να πω, για να κλείσω αισιόδοξα, πως όσο υπάρχουν ιστότοποι και blogs που μιλάνε με αγάπη και βάθος, ξεφεύγοντας από την επιφάνεια, αλλά σεβόμενα παράλληλα την ιστορία και την κληρονομιά της λογοτεχνίας, θα βρίσκεται πάντα κόσμος που θα μπορέσει να κατατοπιστεί μες το χάος. Θέλει επιμονή και πείσμα.
Το νέο σας βιβλίο κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2025 από τις εκδόσεις «Συμπαντικές Διαδρομές». Πρόκειται για τη δεύτερη ποιητική σας συλλογή, με τίτλο «Η επόμενη μέρα», η οποία, όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλό της, αποσκοπεί να εμβαθύνει περαιτέρω στο άρρητο, διατηρώντας την ταυτότητα του δημιουργού της. Εξηγήστε μας τι εννοείτε με αυτό. Ποιο το περιεχόμενο του βιβλίου σας με δυο λόγια. Ποια θέματα αγγίζει επί της ουσίας και με ποιον ιδιαίτερο τρόπο το καταφέρνει;
Ο Wittgenstein είχε δηλώσει περίφημα, στην καταληκτική φράση του Tractatus, πως "για όσα δεν μιλάει κανείς, πρέπει να σωπαίνει". Προσπάθησα να αντιστρέψω κάπως το συλλογισμό στο κεφάλι μου, και να αναρωτηθώ στο πως φέρνεις στην επιφάνεια όλα εκείνα που προκύπτουν εντός σου και χορεύουν με τη σιωπή. Να προσπαθήσω, όπως είχε πει και ο Βέβηλος, "να μεταφράσω τις σιωπές".
Εν πολλοίς, όπως ανέφερα και προηγουμένως, οι θεματικές του βιβλίου είναι κοινές με τον πνευματικό του προκάτοχο, τις "Κακοφωνίες της Νύχτας". Αυτή τη φορά όμως υπάρχει μεγαλύτερη τεχνική επιμέλεια από πλευράς μου, καθώς και πειραματισμός με διάφορες φόρμες, προσπαθώντας παράλληλα να διατηρηθεί ένα προσωπικό ύφος, και να μην καταφύγω απλά στην δανεισμένη φωνή των επιρροών.
Πραγματεύομαι ζητήματα κοινωνικής αποξένωσης, αστικής μελαγχολίας, αγχώδους καθημερινότητας και μικρών συντριβών υπό το πρίσμα της fast track ζωής και του μόχθου της επιβίωσης, κοινωνικοπολιτικά ζητήματα, τόσο εγχώρια όσο και διεθνή που αφήνουν το στίγμα τους σε άτομο και κοινότητα. Η σύνδεση με τη φύση και την οικολογία ως κοινωνική ενασχόληση είναι καθοριστική, είτε μέσω υπερρεαλιστικών συμβολισμών είτε φυσιολατρικών αναφορών και του κόσμου της αλληγορίας του φανταστικού, και όλα αυτά ακροβατούν ανάμεσα στο άτομο και το κοινωνικό σύνολο, προσπαθώντας να δω μέσα αλλά και πέρα από τα βιώματά μου.
Θεωρώ πως η λογοτεχνία του Φανταστικού διαθέτει μια πλούσια και υπέρ του δέοντως σημαντική πολιτική παράδοση και κοινωνικό ρόλο, επιστρέφοντας στον κόσμο διόδους σκέψης, κοινωνικοπολιτικής κριτικής και οραματισμού που δεν επιτρέπει η υπάρχουσα πραγματικότητα, τον οποίο και επιθυμώ να υπηρετήσω περισσότερο από την λειτουργία της ως διαφυγή (escapism).
Ποια είναι η επόμενη μέρα για την οποία κάνετε αναφορά στον τίτλο του βιβλίου σας;
Επέλεξα αυτό τον τίτλο για δύο βασικούς λόγους. Πρώτα, ήθελα να επικρατήσει μια ελπιδοφόρα αίσθηση ως επιμύθιο, και δεύτερον, επιθυμούσα να τονισθεί η αίσθηση συνέχειας με τις "Κακοφωνίες της Νύχτας". Σαν να λέμε ότι μετατοπίζεται το ενδιαφέρον από τη μακρά αυτή νύχτα της ψυχής στο άγχος για την άφιξη του αύριο. Νομίζω πως το αύριο, η επόμενη μέρα, επειδή είναι βουτηγμένα στο άγνωστο, φέρουν εντός τους μια αίσθηση υπαρξιακού τρόμου. Παραμένουν όμως, και κάτι αναπόφευκτο. Η επόμενη ημέρα θα έρθει, είτε θέλουμε είτε όχι, και αν αυτή η σκέψη μας παραλύει οφείλουμε να προετοιμαστούμε, να πάρουμε μια γερή ανάσα και να βυθιστούμε εντός μας, να οπλιστούμε με δύναμη και ελπίδα για να κλείσουν οι πληγές. Μόνο έτσι, θα μπορέσουμε να την διαμορφώσουμε όσο γίνεται σύμφωνα με τα θέλω μας.
Ποια υπήρξε η αφορμή για τη συγγραφή της νέας σας ποιητικής συλλογής; Τι σας ενέπνευσε και πώς εξελίχθηκε η έμπνευσή σας σε πράξη;
Οι παρουσιάσεις της πρώτης μου ποιητικής συλλογής "Κακοφωνίες της Νύχτας" το Δεκέμβριο του 2024 με έκαναν να συνειδητοποιήσω πως τα ζητήματα που με προβλημάτιζαν για μια πενταετία δεν είχαν αγγίξει πραγματικό βάθος. Βρισκόμουν σε ανοιχτό διάλογο με τον παρελθοντικό μου εαυτό, και κατάλαβα πως έχω νέες σκέψεις και περισσότερες ερωτήσεις για υπαρξιακά και κοινωνικά ζητήματα. Παράλληλα, είχα ασχοληθεί πολύ περισσότερο ερευνητικά αλλά και αναγνωστικά με την παράδοση της σουρρεαλιστικής, συμβολικής, πολιτικής ποίησης, καθώς και στον κόσμο του spoken word. Αποφάσισα λοιπόν, να εμβαθύνω στα ίδια ζητήματα που ανέφερα και προηγουμένως, πιο συνεκτικά και πιο αυστηρά τεχνικά, με μεγαλύτερη διάθεση για πειραματισμό.
Το αποτέλεσμα είναι "Η Επόμενη Μέρα", ένα βιβλίο το οποίο πιστεύω πολύ, γιατί θεωρώ πως αποτυπώνει σε ικανοποιητικό βαθμό όλα όσα ήθελα να βγουν στην επιφάνεια, με τον κατάλληλο τρόπο.
Πόσος χρόνος απαιτήθηκε για να ολοκληρωθεί το βιβλίο σας; Πόσα ποιήματα φιλοξενούνται σε αυτήν;
Πρακτικά, η "Επόμενη Μέρα" συγκροτήθηκε από την στιγμή της σύναψης συμβολαίου για τις "Κακοφωνίες της Νύχτας", δηλαδή τον Σεπτέμβριο του 2024, μέχρι τον Ιούλιο του 2025. Έκτοτε, πέρασε ένας Αύγουστος που άφησα το υλικό να ζυμωθεί, συντακτικοί και νοηματικοί έλεγχοι, καθώς και μια μάχη για να βρω τη σειρά των ποιημάτων στο βιβλίο, με τρόπο που θα δικαίωνε το ταξίδι που είχα στο μυαλό μου. Ήταν μια διαδικασία διαβάσματος και εξάσκησης, που οδήγησε σε μια συλλογή με τη δομή μιας σονάτας.
Στην "Επόμενη Μέρα" φιλοξενούνται 36 ποιήματα, εκ των οποίων τα 13 προέρχονται από την περίοδο των Κακοφωνιών. Επέλεξα συνειδητά αυτό τον αριθμό, ως ένα φόρο τιμής στο ντεμπούτο των Wu-Tang Clan, "Enter The Wu-Tang (36 Chambers)", από το πνευματικό υπόβαθρο του οποίου είναι εμπνευσμένο και το καταληκτικό ποίημα.
Γιατί επιλέγετε να εκφράζεστε σε ελεύθερο στίχο;
Όπως διαπιστώσατε εύστοχα και στην κριτική σας, ο ελεύθερος στίχος είναι μέρος των τεχνικών έκφρασης του βιβλίου. Υπήρξε όμως όντως, μια συνειδητή προσπάθεια να πειραματιστώ περισσότερο με αυτή τη μέθοδο. Σε μεγάλο βαθμό, ο ρυθμός, η μουσικότητα και οι κοφτές εκφράσεις κυριαρχούν στην έκφρασή μου. Έτσι, ασυναίσθητα, μερικές φορές παρασύρομαι και ίσως "εγκλωβίζομαι" σε αυτή τη μέθοδο. Επιχείρησα λοιπόν να βγω απο το safe space μου, και να δοκιμάσω να "εκτεθώ" περισσότερο, να δω αν μπορώ να εξελιχθώ και να επικοινωνήσω όσα ήθελα πιο απελευθερωμένα.
Υπό μια έννοια, θεωρώ τον ελεύθερο στίχο ως κάτι αρκετά πιο προσβάσιμο και γειωμένο και για το αναγνωστικό κοινό. Δίνει την αίσθηση πως οι μικρές καθημερινές στιγμές μπορούν να ερμηνευθούν ως ποιητικές. Τέλος, ήθελα να αποδώσω και σε επίπεδο φόρμας και όχι μόνο περιεχομένου, την αίσθηση του ημιτελούς και του ανολοκλήρωτου που συχνά μας πλακώνει. Να γεμίσουμε εμείς μετά το χώρο δηλαδή που δημιουργείται.
Περνάτε μηνύματα στον αναγνώστη σας μέσα από τα ποιήματά σας ή έστω κάποια ερεθίσματα για βαθύτερη σκέψη και προβληματισμό; Είναι αυτός ο σκοπός σας ως συγγραφέας ή η επιδίωξή σας είναι απλά και μόνο να ελευθερώσετε και να καταγράψετε τη σκέψη σας στο χαρτί;
Ειλικρινά δεν ξέρω αν ποτέ μπορεί να συμβαίνει αποκλειστικά μόνο το ένα από τα δύο. Η κινητήριος δύναμη για να ξεκινήσω να γράφω είναι η ανάγκη μου να εξωτερικεύσω σκέψεις και εικόνες. Αυτή η ανάγκη όμως, είναι και μια κραυγή για επικοινωνία. Όπως και με τα διαδικτυακά μου άρθρα, στόχος μου είναι η συνεισφορά σε ένα διαρκή διάλογο με την κοινωνία, ή καλύτερα την αναζήτηση ατόμων μες το απρόσωπο και αχανές πλήθος τα οποία πιθανώς να βρουν ένα σημείο σύνδεσης με τα όσα θέλω να επικοινωνήσω, μια φωνή που να συμβαδίζει με τη δική τους, εσωτερική.
Θα θεωρούσα αυτάρεσκο να υποστηρίξω ότι τα όσα πραγματεύομαι στα ποιήματά μου είναι τροφή για σκέψη, καθώς δεν πιστεύω πως αναφέρομαι σε τίποτα που δεν προϋπήρχε ήδη. Κάθε εξωτερικό ερέθισμα όμως, έχει αξία. Η ανάγνωση και οι συγγραφή, οφείλουν να είναι κοινωνικές διαδικασίες.
Είναι η δεύτερη φορά που συνεργάζεστε με τις εκδόσεις «Συμπαντικές Διαδρομές». Μιλήστε μας για τη μέχρι τώρα συνεργασία σας;
Οι εκδόσεις Συμπαντικές Διαδρομές και ο κ. Σωτήρχος με έχουν στηρίξει σε συγκινητικό βαθμό. Μου έχουν δείξει δύο φορές την εμπιστοσύνη τους στο συγγραφικό μου έργο αναλαμβάνοντας την κυκλοφορία του δίχως να επωμιστώ κάποιο κόστος, ενώ φροντίζουν για την τακτική οργάνωση παρουσιάσεων μέσω των λογοτεχνικών Φεστιβάλ "Όψεις του Φανταστικού". Σε αυτά, έχουμε τη δυνατότητα όλη η συγγραφική ομάδα των εκδόσεων Συμπαντικές Διαδρομές, ανεξαρτήτως υπο-είδους της λογοτεχνίας του φανταστικού, από ποίηση μέχρι παραμύθια, να μπορούμε να επικοινωνούμε το έργο μας, σε ημέρες - γιορτές για το ιδίωμα.
Παράλληλα, η διαρκής επιμονή του εκδοτικού για παρουσιάσεις στην επαρχία, δείχνουν και την σημασία που δίνει στην παρουσία της λογοτεχνίας του φανταστικού σε κάθε κοινότητα. Είμαι ευγνώμων που χαίρω εμπιστοσύνης αλλά και για τις ευκαιρίες που μου δίνουν να κάνω το όνειρο μου πραγματικότητα με υψηλές προδιαγραφές, να βρεθώ σε διάφορες πόλεις και να γνωρίσω εξαιρετικούς ανθρώπους, και δίχως να το εκμεταλλευτούν στιγμή. Και όπως γνωρίζετε, σε αυτό το χώρο η εκμετάλλευση του ονείρου είναι νόρμα.
Ποια είναι τα επόμενα συγγραφικά σας σχέδια; Προγραμματίζετε κάτι για το άμεσο μέλλον;
Την Κυριακή 7 Ιουνίου αναμένεται να διεξαχθεί στο κέντρο της Αθήνας άλλο ένα λογοτεχνικό φεστιβάλ 'Όψεις του Φανταστικού' στο οποίο θα συμμετέχω για άλλη μια παρουσίαση της 'Επόμενης Μέρας'. Φυσικά, περισσότερες πληροφορίες για ολόκληρο το ολοήμερο φεστιβάλ αναμένονται να ανακοινωθούν το προσεχές χρονικό διάστημα.
Παράλληλα, επιθυμούμε με τον φίλο και συνεργάτη Κώστα να αναζητήσουμε από Σεπτέμβριο κάποιο χώρο στην Αθήνα για να φέρουμε και εδώ την προαναφερθείσα έκθεση φωτογραφίας/ποίησης "Subtractions", έπειτα από τα εγκαίνιά της στην Galerie Laik στο Koblenz της Γερμανίας.
Όσον αφορά πιο δημιουργικά σχέδια, θεωρώ πως η "Επόμενη Μέρα" έχει ακόμη πολλά να πει και επιθυμώ να επικεντρωθώ στην προώθησή της. Πέραν της ποίησης όμως υπάρχουν και κάποιες ιδέες για μικρές νουβέλες που βρίσκονται στα σπάργανα, οπότε, το μέλλον θα δείξει.
Πείτε μας μια ευχή σας που θα θέλατε οπωσδήποτε να πραγματοποιηθεί.
Να σταματήσουν οι γενοκτονίες. Να εκδημοκρατιστεί και να γίνει προσβάσιμο το βιβλίο. Να παλέψουμε για την επόμενη μέρα που θέλουμε. Να εξακολουθώ να μην φοβάμαι να είμαι ευάλωτος. Ολική απελευθέρωση των πάντων.
Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα ποίημα από το βιβλίο σας.
Σας παραθέτω το ποίημα "Ηλεκτρικές Καταιγίδες", που θεωρώ πως συμπυκνώνει σε μεγάλο βαθμό την "Επόμενη Μέρα".
Ηλεκτρικές καταιγίδες έσβησαν την νύχτα
σκόρπισαν τους χωρικούς στους τέσσερις ανέμους
κλαδία έσπασαν και φωλιές διαλύθηκαν υπό το εμβατήριο του πανικού
μικροί σκατζόχοιροι θαρραλέα αναρωτήθηκαν
προς τι ο χαμός
η λογική, όμως, απουσίαζε σε ταξίδι
μέχρι την Αφροδίτη
ανάμεσα στο ποδοπάτημα,
μια παιδική γροθιά υψώθηκε μοναχή
δεν αναζητούσε βοήθεια,
ύψωνε ανάστημα στο διαφαινόμενο τέλος
κανένας δεν την πήρε χαμπάρι, την κάλυπταν
οι ίσκιοι των μελλοντικών νεκρών
Λίγο πριν το αστρικό χαλί κατέβει και πνίξει τη συλλογική μνήμη,
αχτίδες φωτός τύλιξαν σεβάσμια την αγέρωχη γροθιά
τα βουνά αντηχούσαν "ποτέ ξανά",
όλα ήταν έτοιμα για την τελευταία ανάληψη.
Κύριε Ζαμπάρα, σας ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή την όμορφη και ενδιαφέρουσα συζήτηση. Καλοτάξιδο το νέο σας βιβλίο και να βρει την αποδοχή που του αξίζει. Καλή και δημιουργική συνέχεια να έχετε και πάντα όμορφες εμπνεύσεις να σας συντροφεύουν.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες ερωτήσεις και το χώρο και το χρόνο που μου δώσατε για να τοποθετηθώ, καθώς και το ενδιαφέρον που δείξατε για την "Επόμενη Μέρα". Να είστε καλά, και μακάρι να μην σβήσει ποτέ το πάθος σας για τη λογοτεχνία.
Βιογραφικό:
Ο Απόστολος Ζαμπάρας γεννήθηκε το 1993 και κατοικεί στο Παγκράτι. Είναι μαθηματικός, μουσικοκριτικός και αρθρογράφος στα Rocking.gr και DIYConspiracy.net. Έγραψε το σενάριο του κόμικ «Αποκατάστασις», που κυκλοφόρησε ως αυτοέκδοση στο Comicdom Con το 2019, ενώ συμμετείχε και στο ποιητικό ανθολόγιο «Ξεφυλλίσματα» του iTravelpoetry με το έργο του «Ωδή». Τον Δεκέμβριο του 2024, εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή «Κακοφωνίες της Νύχτας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συμπαντικές Διαδρομές. Πιστεύει ακράδαντα πως η κοινωνική ελευθερία είναι προαπαιτούμενο της καλλιτεχνικής.
Διαβάστε την κριτική μας για το βιβλίο: εδώ
0 Σχόλια