Αθανασία Κιφοκέρη: "Με αντιπροσωπεύουν οι ιστορίες που συνδυάζουν το συναίσθημα με έναν ουσιαστικό προβληματισμό"

Συνέντευξη στη Στέλλα Πετρίδου

Οι Τέχνες φιλοξενούν σήμερα τη συγγραφέα Αθανασία Κιφοκέρη, εστιάζοντας αυτή τη φορά στο βιβλίο της με τίτλο «Χάος στα παρασκήνια». Πρόκειται για το θεατρικό της έργο που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2024 από τις εκδόσεις «Bookstars», περισσότερες λεπτομέρειες του οποίου θα μάθουμε στη συνέντευξη που ακολουθεί.

Κυρία Κιφοκέρη, μία ακόμα έκδοση ενός προσωπικού σας βιβλίου σάς φέρνει στις Τέχνες σήμερα, για να μιλήσουμε γι’ αυτό και για να το παρουσιάσουμε στο κοινό μας. Πρόκειται για ένα θεατρικό σας έργο, που αυτή τη φορά απευθύνεται στο ενήλικο κοινό και που προσφέρεται ως υλικό αξιοποίησης από επαγγελματικές και ερασιτεχνικές θεατρικές ομάδες. Πριν όμως αναφερθούμε συγκεκριμένα σε αυτό, εξηγείστε μας τι επιχειρείτε να καταφέρετε ως συγγραφέας υπηρετώντας πολλά και διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Πώς μέσα από αυτά περνάτε σημαντικά μηνύματα στον αναγνώστη που προσφέρονται για βαθύτερη σκέψη και προβληματισμό, ώστε να προκύψει μέσω αυτών η αναθεώρηση του τρόπου αντίληψης των πραγμάτων, ειδικότερα στα σημεία που κρίνεται απαραίτητο για την αυτοβελτίωση του ανθρώπου σε όλους τους τομείς της ζωής του;

Για μένα η συγγραφή δεν περιορίζεται σε ένα λογοτεχνικό είδος· είναι ένας τρόπος να παρατηρώ τον άνθρωπο και να συνομιλώ μαζί του. Άλλοτε επιλέγω την τρυφερότητα ενός παιδικού παραμυθιού και άλλοτε το χιούμορ ενός θεατρικού έργου. Αυτό που παραμένει σταθερό είναι η επιθυμία μου να αφήνει κάθε ιστορία ένα μικρό αποτύπωμα στη σκέψη και στην καρδιά του αναγνώστη. Δεν πιστεύω ότι η λογοτεχνία οφείλει να δίνει έτοιμες απαντήσεις ή να διδάσκει με αυστηρό τρόπο. Μπορεί, όμως, να θέτει ερωτήματα, να μας καλεί να μπούμε στη θέση του άλλου και να φωτίζει συμπεριφορές που συχνά θεωρούμε αυτονόητες. Στο «Χάος στα Παρασκήνια», λόγου χάρη, το γέλιο γίνεται αφορμή να αναρωτηθούμε πόσο συχνά η ματαιοδοξία, ο ανταγωνισμός ή η ανάγκη για επιβεβαίωση μάς απομακρύνουν από την ουσία της συνεργασίας. Αν κάποιος κλείνοντας ένα βιβλίο μου αισθανθεί ή σκεφτεί κάτι διαφορετικό, τότε θεωρώ πως η ιστορία έχει επιτελέσει τον σκοπό της.

Οι συγγραφικές παύσεις είναι απαραίτητες στη ζωή ενός γραφιά, όταν δεν έχει κάτι σημαντικό να δώσει και να πει στον αναγνώστη και όταν νομίζει ότι επαναλαμβάνεται. Σε εσάς όμως παρατηρείται το αντίθετο. Πολλά εκδοθέντα βιβλία σε τακτά χρονικά διαστήματα. Γιατί; 

Δεν γράφω επειδή αισθάνομαι την ανάγκη να προσθέσω έναν ακόμη τίτλο στη βιβλιογραφία μου. Γράφω όταν μια ιδέα επιμένει, όταν οι ήρωες αποκτούν φωνή και μια ιστορία ζητά να ειπωθεί. Η εκπαιδευτική και η θεατρική μου ενασχόληση με φέρνουν σε επαφή με διαφορετικούς ανθρώπους, χαρακτήρες και καταστάσεις, που λειτουργούν ως δημιουργικά ερεθίσματα. Η εναλλαγή λογοτεχνικών ειδών με ανανεώνει: ένα παραμύθι απαιτεί διαφορετική ματιά από μια κωμωδία για ενήλικες. Ασφαλώς, πιστεύω στις παύσεις· είναι μέρος της δημιουργίας, όχι ένδειξη αδυναμίας. Δεν με ενδιαφέρει η ποσότητα ως αυτοσκοπός, αλλά να έχει κάθε καινούργιο κείμενο τον δικό του λόγο ύπαρξης.

Υπάρχουν όρια στη φαντασία; Τι πιστεύετε ως συγγραφέας που κάθε φορά καταπιάνεται με κάτι διαφορετικό; 

Η φαντασία, ως δημιουργική δυνατότητα, δεν γνωρίζει αυστηρά σύνορα. Εκεί όπου η πραγματικότητα φαίνεται δεδομένη, η φαντασία μάς επιτρέπει να αναρωτηθούμε «κι αν συνέβαινε κάτι άλλο;». Ωστόσο, για να φτάσει μια ιστορία στον αναγνώστη ή στον θεατή, χρειάζεται εσωτερική συνέπεια, παρατήρηση και αλήθεια στα συναισθήματα. Στο «Χάος στα Παρασκήνια» μια φαινομενικά συνηθισμένη προετοιμασία παράστασης οδηγείται στην υπερβολή: ένα ιπτάμενο κοστούμι, ένα έντονο μακιγιάζ, ένα ροζ πιάνο ή μια απρόσμενη σκηνική ιδέα μπορούν να γίνουν αφορμές για κωμικές καταστάσεις. Η φαντασία μάς κάνει να γελάμε, αλλά η αναγνωρίσιμη ανθρώπινη συμπεριφορά είναι αυτή που μας κρατά μέσα στην ιστορία.

Σε τι διαφέρει το θεατρικό κείμενο από την υπόλοιπη πεζογραφία; Είναι μήπως το γεγονός ότι προσφέρει τη δυνατότητα στους ανθρώπους του θεάτρου να το μεταφέρουν αυτούσιο στη σκηνή χωρίς να χρειαστεί να το επιμεληθούν περισσότερο και να το προσαρμόσουν στα δικά τους μέτρα;

Το θεατρικό κείμενο έχει μια ιδιαίτερη ιδιότητα: γράφεται για να αποκτήσει σώμα, φωνή, κίνηση και ρυθμό. Στην πεζογραφία ο αφηγητής μπορεί να εισχωρήσει στις σκέψεις των ηρώων και να περιγράψει λεπτομερώς έναν κόσμο. Στο θέατρο οι χαρακτήρες αποκαλύπτονται κυρίως μέσα από τον διάλογο, τις σιωπές, τις αντιδράσεις και τη σκηνική δράση. Επιδίωξή μου ήταν να δημιουργήσω ένα έργο με διακριτούς ρόλους, αναγνωρίσιμες καταστάσεις και σκηνικές οδηγίες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από έναν θίασο. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ένα θεατρικό κείμενο δεν χρειάζεται σκηνοθετική ανάγνωση. Αντίθετα, πιστεύω πολύ στη δημιουργική συμβολή του σκηνοθέτη και των ηθοποιών. Το κείμενο αποτελεί τη βάση και η παράσταση είναι η συλλογική του μεταμόρφωση.

Έχοντας υπηρετήσει ήδη, όπως είπαμε, αρκετά λογοτεχνικά είδη και έχοντας δοκιμαστεί σε αυτά, ποια νομίζετε ότι σας ταιριάζουν περισσότερο προσωπικά και ποια θεωρούν οι αναγνώστες σας ότι σας αντιπροσωπεύουν περισσότερο και αναδεικνύουν καλύτερα το συγγραφικό σας ταλέντο;

Αγαπώ ιδιαίτερα την παιδική λογοτεχνία, γιατί μέσα από αυτήν μπορώ να επικοινωνώ με τον κόσμο των παιδιών, με τη φαντασία, την ευαισθησία και τα μεγάλα ερωτήματα που κρύβονται πίσω από τις πιο απλές ιστορίες. Η ιδιότητά μου ως εκπαιδευτικού κάνει αυτή τη σχέση ακόμη πιο ουσιαστική. Παράλληλα, το θέατρο με εκφράζει βαθιά, επειδή αγαπώ τη ζωντάνια του διαλόγου, την υποκριτική και τη συλλογική δημιουργία. Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι κάθε βιβλίο να μπορεί να συναντήσει το δικό του κοινό. Αν έπρεπε να βρω έναν κοινό παρονομαστή, θα έλεγα πως με αντιπροσωπεύουν οι ιστορίες που συνδυάζουν το συναίσθημα με έναν ουσιαστικό προβληματισμό.

Τον Μάρτιο του 2024 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Bookstars» το θεατρικό σας έργο με τίτλο «Χάος στα παρασκήνια». Τι υποδηλώνει η λέξη χάος και πόσο αντιπροσωπευτική είναι του κειμένου που φιλοξενείται σε αυτό; 

Ο τίτλος «Χάος στα Παρασκήνια» είναι ταυτόχρονα κυριολεκτικός και συμβολικός. Κυριολεκτικά παραπέμπει σε όσα μπορούν να πάνε στραβά λίγο πριν από μια πρεμιέρα: τις διαφωνίες για τα κοστούμια και τα σκηνικά, το άγχος των συντελεστών, τις οικονομικές αγωνίες, τις υπερβολικές προσδοκίες. Συμβολικά, όμως, το χάος γεννιέται μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις, όταν ο καθένας διεκδικεί να γίνει το κέντρο της παράστασης. Η Εύα θέλει να διατηρήσει τη λάμψη της, οι νεότερες ηθοποιοί επιθυμούν να ξεχωρίσουν, ενώ η παραγωγός πασχίζει να ισορροπήσει φιλοδοξίες και πρακτικές ανάγκες. Το πιο ενδιαφέρον για μένα είναι ότι το χάος δεν οδηγεί μόνο στην αποδιοργάνωση. Στο τέλος του έργου μετατρέπεται σε αφορμή αυθορμητισμού και συλλογικής δημιουργίας. Αυτό το παράδοξο βρίσκεται στην καρδιά της κωμωδίας.

Χαρακτηρίζετε το έργο σας κωμωδία, που κάνει λόγο για τις αναμενόμενες αντιξοότητες που μπορεί να αντιμετωπίσει μια θεατρική ομάδα κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της πριν ανέβει στη θεατρική σκηνή. Αυτό που θα διαπιστώσει ο αναγνώστης ωστόσο διαβάζοντας το βιβλίο σας είναι κάτι βαθύτερο από αυτό, αφού πέρα από το γέλιο του που οπωσδήποτε θα προκύψει αυθόρμητα κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, ένας έντονος προβληματισμός θα προκύψει ταυτόχρονα εντός του για την τραγικότητα της κατάστασης που στέκεται η αφορμή να το προκαλέσει. Για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό; 

Το γέλιο συχνά γεννιέται όταν αναγνωρίζουμε κάτι αληθινό, έστω και μέσα από την υπερβολή. Στο έργο μου βλέπουμε ανθρώπους της τέχνης που αγαπούν τη σκηνή, αλλά ταυτόχρονα παρασύρονται από την ανασφάλεια, τη ζήλια, τις δημόσιες σχέσεις και την επιθυμία να επικρατήσουν. Πίσω από την κωμικότητα της Εύας και τις φιλοδοξίες της Λίζας διακρίνεται η αγωνία για αναγνώριση. Πίσω από τις συζητήσεις του Μανώλη με την παραγωγό αποκαλύπτεται μια ουσιαστική δυσκολία: ο άνθρωπος που υπηρετεί την τέχνη πρέπει συγχρόνως να μπορεί να ζήσει από την εργασία του. Και στη συζήτηση του δημοσιογράφου με τον κριτικό τίθεται το ζήτημα των γνωριμιών και της εικόνας που προβάλλεται προς τα έξω. Δεν θέλησα να καταδικάσω τους ήρωές μου· προτίμησα να τους κοιτάξω με χιούμορ, αλλά και με κατανόηση. Η κωμωδία μπορεί να γίνει ένας καθρέφτης που μας επιτρέπει να δούμε τις αντιφάσεις μας χωρίς να αισθανόμαστε ότι μας κουνά κάποιος το δάχτυλο.

Μιλήστε μας περιληπτικά για την υπόθεση του βιβλίου σας. Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε για να προβείτε στη συγγραφή του; 

Η ιστορία μάς μεταφέρει στον κόσμο μιας θεατρικής ομάδας που προετοιμάζει μια κωμωδία. Καθώς πλησιάζει η πρεμιέρα, γνωρίζουμε τους συντελεστές μέσα από διαδοχικές σκηνές: τη συζήτηση της έμπειρης ηθοποιού Εύας με τον σκηνοθέτη Δημήτρη, τις δοκιμές κοστουμιών της Άννας-Μαρίας, τις απαιτήσεις της Λίζας για το μακιγιάζ και τη χορογραφία, τις σκηνογραφικές διαφωνίες, τις οικονομικές ανησυχίες και τα σχόλια του δημοσιογραφικού κόσμου. Λίγο πριν σηκωθεί η αυλαία, οι εντάσεις κορυφώνονται. Η ίδια η πρεμιέρα εξελίσσεται απρόβλεπτα, ώσπου το έργο καταλήγει σε μια ανοιχτή, αυτοσχεδιαστική εμπειρία όπου κοινό και συντελεστές συναντιούνται δημιουργικά. Ως προς την έμπνευση, με απασχολούσε η αντίθεση ανάμεσα στη λαμπερή εικόνα μιας παράστασης και στην πολύπλοκη ανθρώπινη προσπάθεια που προηγείται. Η δική μου επαφή με τη θεατρική διαδικασία μού έχει καλλιεργήσει την αγάπη για αυτή τη συλλογική τέχνη. Πάνω σε αυτό το ενδιαφέρον χτίστηκε μια φανταστική, σατιρική ιστορία και όχι η καταγραφή ενός συγκεκριμένου πραγματικού περιστατικού.

Η σκηνή ανοίγει με τον αφηγητή να μιλάει με έντονο φιλοσοφικό ύφος για τα οφέλη της κωμωδίας και του θεάτρου. Για ποιον λόγο θεωρήσατε απαραίτητη αυτή την προσθήκη πριν την έναρξη της θεατρικής παράστασης αυτής καθαυτής; 

Ήθελα από την πρώτη στιγμή να δηλώσω ότι το γέλιο δεν είναι κάτι επιφανειακό ή ασήμαντο. Γι’ αυτό επέλεξα έναν αφηγητή που εμφανίζεται με αυστηρό ύφος και μιλά για την έκφραση, την αυτοπεποίθηση, την επικοινωνία, τη συνεργασία και την ανακούφιση από την καθημερινή ένταση που μπορούν να προσφέρουν το θέατρο και η κωμωδία. Υπάρχει μάλιστα μια σκόπιμη αντίθεση: ο αφηγητής παρουσιάζει σχεδόν ακαδημαϊκά τα οφέλη του γέλιου, ενώ αμέσως μετά παρακολουθούμε ανθρώπους που δυσκολεύονται να συνεργαστούν και παγιδεύονται στις προσωπικές τους φιλοδοξίες. Αυτή η αντίθεση δημιουργεί και το πρώτο κωμικό σχόλιο του έργου. Επίσης, ο αφηγητής επανέρχεται αργότερα για να μας θυμίσει τη σημασία του γέλιου στην καθημερινότητά μας. Θα ήθελα ο θεατής, πέρα από το να διασκεδάσει, να φύγει από την αίθουσα με μια πιο ανάλαφρη αλλά και πιο στοχαστική διάθεση.

Το βιβλίο σας απευθύνεται αποκλειστικά σε ενήλικες αυτή τη φορά. Ωστόσο, είναι γνωστό το ενδιαφέρον που δείχνετε για τη συγγραφή βιβλίων που απευθύνονται σε παιδιά. Πώς προέκυψε αυτή η αλλαγή;

Δεν αισθάνομαι ότι εγκατέλειψα την παιδική λογοτεχνία. Απλώς θέλησα να εξερευνήσω μία ακόμη πλευρά της δημιουργικότητάς μου. Ως νηπιαγωγός και συγγραφέας παιδικών ιστοριών, με συγκινεί η δυνατότητα να επικοινωνώ με τα παιδιά μέσα από τη φαντασία και τα μηνύματα μιας αφήγησης. Ως άνθρωπος που αγαπά και την υποκριτική, όμως, ήθελα να δοκιμάσω και μια θεατρική φόρμα με ενήλικους χαρακτήρες, σατιρικό διάλογο και ζητήματα που αφορούν τον κόσμο της εργασίας και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Οι δύο κατευθύνσεις δεν είναι αντίθετες. Και στις δύο αναζητώ τον άνθρωπο πίσω από τη συμπεριφορά του. Απλώς αλλάζουν τα εκφραστικά μέσα, το ύφος και οι αποδέκτες.

Είστε ευχαριστημένη από το αισθητικό και ποιοτικό αποτέλεσμα του βιβλίου σας; Οι εκδόσεις «Bookstars» ανταποκρίθηκαν στις αρχικές σας συγγραφικές επιδιώξεις; 

Η έκδοση ενός θεατρικού έργου αποτελεί για μένα μια ξεχωριστή στιγμή, γιατί δίνει στο κείμενο τη δυνατότητα να ταξιδέψει πέρα από το προσωπικό μου γραφείο και να φτάσει στα χέρια αναγνωστών και ανθρώπων του θεάτρου. Χαίρομαι που το «Χάος στα Παρασκήνια» απέκτησε τη δική του εκδοτική παρουσία από την Bookstars το 2024. Εκτιμώ κάθε συνεργασία που συμβάλλει στο να ολοκληρωθεί αυτή η διαδρομή.

Η επόμενη ερώτηση σάς έχει ήδη απευθυνθεί και στις προηγούμενες συνεντεύξεις μας, ωστόσο την επαναλαμβάνουμε και πάλι. Πείτε μας μια νέα ευχή σας που θα θέλατε να πραγματοποιηθεί. Ίσως τη μεταφορά του έργου σας στη σκηνή ενός θεάτρου; 

Μία από τις επιθυμίες μου θα μπορούσε να είναι να δω κάποια στιγμή ένα έργο μου να ζωντανεύει στη θεατρική σκηνή. Ως συγγραφέας και εκπαιδευτικός, πιστεύω βαθιά στη δύναμη της τέχνης να συγκινεί, να εμπνέει και να μεταδίδει ουσιαστικά μηνύματα. Θα ήταν πραγματικά συγκινητικό να δω τους χαρακτήρες που δημιούργησα με τη φαντασία μου να αποκτούν φωνή, κίνηση και ζωή μπροστά στα μάτια των θεατών.Και, γιατί όχι, να συμμετέχω κι εγώ σε αυτή τη μαγική διαδρομή από τη συγγραφή στη σκηνή! Πάνω απ’ όλα, όμως, εύχομαι να έχω υγεία, δημιουργική έμπνευση και τη δυνατότητα να συνεχίσω να ονειρεύομαι. Άλλωστε, πιστεύω πως τα όνειρα δεν έχουν ημερομηνία λήξης, αρκεί να μην πάψουμε ποτέ να τα κυνηγάμε.

Πριν κλείσουμε τη συζήτηση, θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο σας.

Κυρία Κιφοκέρη, σας ευχαριστώ και αυτή τη φορά που ανταποκριθήκατε στο κάλεσμά μας με αφορμή ένα νέο βιβλίο σας. Ας είναι καλοτάξιδο και με το καλό να το απολαύσουμε και επί σκηνής! 

Σας ευχαριστώ θερμά για την όμορφη φιλοξενία, τις εγκάρδιες ευχές και την ευκαιρία που μου δίνετε, για ακόμη μία φορά, να μοιραστώ τις σκέψεις και τη δημιουργική μου διαδρομή με τους αναγνώστες σας. Εύχομαι το νέο μου βιβλίο να ταξιδέψει σε πολλές καρδιές, να χαρίσει χαμόγελα και να μεταδώσει τα δικά του μηνύματα. Όσο για τη θεατρική του μεταφορά, ποιος ξέρει; Ίσως κάποια μέρα το όνειρο γίνει πραγματικότητα! Άλλωστε, η τέχνη μάς διδάσκει πως η φαντασία δεν γνωρίζει όρια. Σας ευχαριστώ από καρδιάς και εύχομαι να έχουμε πολλές ακόμη όμορφες δημιουργικές συναντήσεις!

Βιογραφικό:

Η Αθανασία Κιφοκέρη γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε στον Πύργο Hλείας. Έχει σπουδάσει Παιδαγωγικά στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και συγκεκριμένα στο τμήμα Προσχολικής Αγωγής και εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού από το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Πατρών και συγκεκριμένα από το τμήμα Επιστήμες της Αγωγής: Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Ατόμων με Προβλήματα Προφορικού και Γραπτού Λόγου. Έχει παρακολουθήσει το ετήσιο σεμινάριο Νευροψυχολογία και Ειδική Αγωγή με ιδιαίτερη έμφαση στις ειδικές αξιολογήσεις, θεραπείες και παρεμβάσεις το οποίο υλοποιήθηκε από το Κέντρο Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Είναι κάτοχος Proficiency στα αγγλικά, ιταλικά και ισπανικά και είναι πτυχιούχος δημοσιογραφίας έχοντας αποφοιτήσει από το Δημοσιογραφικό Κέντρο Αθηνών. Έχει παρακολουθήσει μαθήματα ισπανικών στο Instituto di Cervantes, μαθήματα υποκριτικής στο θέατρο των Αλλαγών και μαθήματα στο Φάρο των Τυφλών για την εκμάθηση της γραφής Braille. Εργάζεται ως νηπιαγωγός σε δημόσια σχολεία και είναι συγγραφέας αρκετών παιδικών και λογοτεχνικών βιβλίων. Επίσης, συμμετέχει ως ηθοποιός στην θεατρική ομάδα για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων  και παρουσιάζει ραδιοφωνικές εκπομπές σε διαδικτυακό ραδιοφωνικό σταθμό.

Διαβάστε την κριτική μας για το βιβλίο: εδώ