Βιβλιοκριτική: "Γενετικές βελτιωτικές παρεμβάσεις" του Γεώργιου Δ. Σαλαμούρα

Γενετικές βελτιωτικές παρεμβάσεις

Βιο-ηθικές και δεοντολογικές προσεγγίσεις
Συγγραφέας: Γεώργιος Δ. Σαλαμούρας

Ημερομηνία έκδοσης: 3/2026
ISBN: 978-960-02-4649-0
Σελίδες: 358

Εκδόσεις: Παπαζήση

Στο βιβλίο αυτό επιδιώκεται η διερεύνηση των ηθικών προβληματισμών που ανακύπτουν από την εφαρμογή των μεθόδων της Γενετικής Μηχανικής προσεγγίζοντάς τους από ηθική και δεοντολογική σκοπιά. Αναντίρρητα, στις μέρες μας οι εφαρμογές της Γενετικής Μηχανικής διάγουν αλματώδη πορεία. Μεταξύ των τελευταίων τους επιτευγμάτων είναι η δυνατότητα παρέμβασης στο ανθρώπινο γονιδίωμα, επιδιορθώνοντας και τροποποιώντας με ταχύτητα και ασφάλεια κάθε τι επιβλαβές ή μη επιθυμητό. Κεντρική ιδέα παραμένει η θεραπεία διαγνωσμένων και μελλοντικών ασθενειών. Ωστόσο, η γενετική θεραπευτική βελτίωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για ενισχυτικούς σκοπούς, όπως η τελειοποίηση της ανθρώπινης φύσης και η δημιουργία ενός καινού ανθρώπου με ισχυρότερο ανοσοποιητικό, αγέραστου και ει δυνατόν αθάνατου.

Μετά τη μεγάλη κατάκτηση ολοκλήρωσης της χαρτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος, νέες προοπτικές στη γονιδιακή θεραπεία προσφέρει η μέθοδος CRISPR/Cas9, η οποία αποτελεί την πιο εντυπωσιακή τομή στην ιστορία της Γενετικής, διότι πρόκειται για μία επαναστατική τεχνική ακριβούς κατάτμησης και τροποποίησης του DNA. Παρά το γεγονός ότι έως τώρα οι μηχανισμοί του CRISPR/Cas9 χρησιμοποιούνται μόνο για τα γονίδια των σωματικών κυττάρων, εντούτοις δυνητικά μπορούν να εφαρμοστούν και στα γεννητικά κύτταρα (ωάρια και σπερματοζωάρια) με τον κίνδυνο οι οποίες τροποποιήσεις να μεταφερθούν στους απογόνους. Η δυνατότητα αυτή έχει περιοριστεί στα ζωικά είδη και έχει απαγορευτεί ρητά για τους ανθρώπους.

Ωστόσο, ό,τι είναι επιστημονικά εντυπωσιακό σημαίνει κατ΄ ανάγκη ότι είναι και ηθικά αποδεκτό; Πώς θα προστατευτεί ο άνθρωπος και επί τη βάση ποιων αρχών και αξιών θα τεθούν τα ηθικά όρια στα εντυπωσιακά επιστημονικά επιτεύγματα; Ποια είναι τα ηθικά όρια της βιοτεχνολογίας και πώς μπορεί να ελεγχθεί με ηθικά κριτήρια η επιστημονική πρόοδος; Έχουμε το δικαίωμα να επεμβαίνουμε στην ανθρώπινη φύση αποφασίζοντας έστω και επ΄ αγαθώ, και από που απορρέει, εάν υπάρχει, το εν λόγω δικαίωμα; Μπορεί να χαρακτηριστεί ηθικά θεμιτή η γενετική τροποποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος με σκοπό την κατά το δοκούν δημιουργία του «τέλειου» ανθρώπινου υποκειμένου ή μήπως αυτή η παρέμβαση ενδέχεται να μετατρέψει τον άνθρωπο από υποκείμενο σε αντικείμενο και από πρόσωπο σε πράγμα; Από τι στιγμή που είμαστε σε θέση να βελτιώσουμε σωματικά και γνωστικά τον άνθρωπο, γιατί να μην βελτιώσουμε και ηθικά δημιουργώντας έναν άριστο χαρακτήρα; Εν τέλει, που θα οδηγούσε η πλήρης αποδοχή της θετικής ευγονικής; Θα περιόριζε ή θα ισχυροποιούσε το ανθρώπινο υποκείμενο; Ή μήπως θα εξάλειφε την ανθρώπινη ύπαρξη, ομογενοποιώντας κατά κάποιο τρόπο όλους τους ανθρώπους, μετατρέποντάς τους σε απλούς μηχανισμούς προσχεδιασμένων δυνατοτήτων και ικανοτήτων; Τέλος, θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει τον περιορισμό της επιστήμης, η οποία αναντίρρητα έχει προσδώσει νέες δυνατότητες στον ανθρώπινο βίο και κατ΄ επέκταση στην κοινωνία;

Από τη μια πλευρά εντείνεται η προσπάθεια για τη βελτίωση του ανθρώπινου βίου με στόχο την ευημερία του και από την άλλη εκφράζονται φόβοι και ανησυχίες για την ενδεχόμενη υπέρβαση των υφιστάμενων ηθικών και βιολογικών ορίων που θέτουν εν αμφιβόλω τον πρέποντα σεβασμό στην αξία της ανθρώπινης ζωής.

Η ιστορία του μυθικού Ίκαρου και του Πύργου της Βαβέλ διδάσκουν τους ανθρώπους ότι οποιαδήποτε προσπάθεια να ξεπεραστούν τα ανθρώπινα όρια οδηγεί αναπόφευκτα σε καταστροφικές συνέπειες. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιοριστεί η επιστημονική έρευνα και οι στόχοι μας, τουναντίον, μας υπενθυμίζει την ανάγκη ενός συνεχούς κριτικού αναστοχασμού για το που πηγαίνουμε ή καλύτερα για το πού θέλουμε να πάμε.

Αυτή η μελέτη αποτελεί μία προσπάθεια καταγραφής και αποτύπωσης των κυριότερων ηθικών και δεοντολογικών επιχειρημάτων έναντι των σύγχρονων και συχνά αμφιλεγόμενων δυνατοτήτων της Γενετικής επιστήμης. Οι επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις παρατίθενται σε κριτική συσχέτιση με τις φιλοσοφικές ηθικές θεωρίες, την Ορθόδοξη θεολογική ηθική θεώρηση και τη διάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων με σκοπό να καταδειχθεί η αναγκαιότητα πλαισίωσης της Γενετικής Μηχανικής με ηθικές αρχές και αξίες προς όφελος της ανθρωπότητας.

Τους προηγούμενους αιώνες , εάν ο άνθρωπος προέβαινε σε κατάχρηση της τότε τεχνολογίας του, ενδεχομένως να κατέστρεφε μόνο το παρόν. Σήμερα, με μια αντίστοιχη ενέργεια, πολύ πιθανόν να καταστρέψει το μέλλον της ανθρώπινης φύσης, εργαλειοποιώντας και αντικειμενοποιώντας την ανθρώπινή του υπόσταση. Για να αποφευχθεί ένα τέτοιο δυσοίωνο ενδεχόμενο, πρέπει να τεθούν όρια σε αυτές τις παρεμβάσεις, όχι με σκοπό να περιοριστεί η επιστημονική έρευνα, αλλά από σεβασμό στην ίδια την ανθρώπινη φύση. Κατά συνέπεια, η επιστήμη πρέπει να είναι ελεύθερη και ανεμπόδιστη να παρέχει στην ανθρωπότητα τα οφέλη των ανακαλύψεών της. Άλλωστε, ακόμα και αν επιθυμούσαμε να ανακόψουμε την επιστημονική έρευνα, αυτό θα ήταν αφενός εξαιρετικά αδύνατο να συμβεί και αφετέρου δεν θα ήταν σωστό να συμβεί. Διότι, εκτός των άλλων, θα ήταν σαν να αποκηρύττουμε τα ευεργετήματα που η επιστήμη μας έχει προσφέρει, τα οποία, ομολογουμένως, βελτίωσαν ριζικά τη διαβίωσή μας.

Πιστεύουμε πως καθοριστικός παράγοντας για την πραγμάτωση όλων των ανωτέρω είναι η Βιοηθική παιδεία, η εκπαίδευση και η ενημέρωση των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων σχετικά με τα υπαρκτά και τα ενδεχόμενα διακυβεύματα από τις νέες και αναδυόμενες βιοεπιστημονικές προκλήσεις που έχουν ανατείλει στον σύγχρονο κόσμο. Η πρόδηλη, χρησιμότητα της Βιοηθικής παιδείας θα δημιουργήσει όλες εκείνες τις συνθήκες που θα συμβάλλουν στη συνέχιση μιας αξιοπρεπούς ανθρώπινης διαβίωσης στο νέο γενναίο κόσμο που φιλοτεχνούν η επιστήμη και η τεχνολογία.

Βρισκόμαστε ενώπιον σημαντικών βιολογικών προκλήσεων οι οποίες πρωτίστως είναι ηθικές και ανθρωπολογικές προκλήσεις .Ενδεχομένως, στο μέλλον ο άνθρωπος να νοσταλγήσει τον άνθρωπο και να τον αναζητήσει. Ίσως η ιστορία του Διογένη του Κυνικού που έψαχνε να βρει άνθρωπο να επαναληφθεί με τους ίδιους όρους στις διαφορετικές σύγχρονες συγκυρίες. Πολύ πιθανόν κατά την αναζήτησή μας να έχουμε τον φανό, όμως το ζητούμενο είναι -κυριολεκτικά και μεταφορικά- αν θα υπάρχει άνθρωπος να βρούμε…

Πρόκειται για μια πολύ καλή και σύγχρονη μελέτη.

Διαβάστε τη.

Ο Γεώργιος Δ. Σαλαμούρας γεννήθηκε στην Άρτα, σπούδασε Θεολογία στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Τυγχάνει κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος Φιλοσοφίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μεταπτυχιακού διπλώματος Βιοηθικής της Ιατρικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος Βιοηθικής από το Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εντάσσονται στο χώρο της Εφαρμοσμένης Ηθικής, και ιδιαίτερα όσων άπτονται του πεδίου της Βιοηθικής. Έχει συμμετάσχει σε εγχώρια και διεθνή συνέδρια, ενώ άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά. Είναι μέλος του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας και του Ευρωπαϊκού Εργαστήριου Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο, θα βρείτε εδώ.