Βιβλιοκριτική: "Ο τελευταίος κύκνος" του Στέφανου Δάνδολου | Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Ο  τελευταίος κύκνος

Συγγραφέας: Στέφανος Δάνδολος

Ημ/νία έκδοσης: 5 Φεβ 2026

Θεματική Κατηγορία: Κοινωνικό

Τύπος: Μυθιστόρημα

Ηλικία: 18+

Σελίδες: 256

ISBN: 978-618-01-6463-3

Εκδόσεις: Ψυχογιός

Γράφει η Στέλλα Πετρίδου 

Μπορεί ένα βιβλίο να καθρεφτίσει μια ολόκληρη γενιά και μια ολόκληρη εποχή; Ο Βασίλης Βασιλικός υποστηρίζει ότι μπορεί αναφερόμενος στο μυθιστόρημα του Στέφανου Δάνδολου με τίτλο «Ο τελευταίος κύκνος» που πρωτοκυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις «Καστανιώτη». Συγκεκριμένα, χαρακτηρίζει το βιβλίο αυτό ως ένα μικρό διαμάντι και δεν έχει άδικο. Πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2026, το βιβλίο κυκλοφόρησε και σε δεύτερη έκδοση από τις εκδόσεις «Ψυχογιός για να συνεχίσει να υπηρετεί τον ίδιο ρόλο, να καθρεφτίζει δηλαδή μια ολόκληρη γενιά και μια ολόκληρη εποχή, αρκετά διαφορετική από τη σημερινή, ωστόσο αρκετά γνώριμη για όσους την έζησαν και την απόλαυσαν ως έφηβοι.

Ο συγγραφέας μεταφέρει τον αναγνώστη στον 20ο αιώνα και συγκεκριμένα στη δεκαετία του 80΄φωτογραφίζοντας την εφηβική γενιά της εποχής με όλα τα καλά και τα κακά της. Εστιάζει συγκεκριμένα σε μία παρέα εφήβων και στο γεγονός που έμελλε να στιγματίσει τη ζωή τους οριστικά και οπωσδήποτε όχι θετικά. Μια αυτοκτονία που προξένησε πολλά κι αναπάντητα ερωτηματικά σε όλους τους εμπλεκόμενους και που σκοτείνιασε δραματικά την ψυχή τους, φρενάροντας απότομα τον αυθορμητισμό και την ανεμελιά τους, τη διάθεσή τους για ζωή, για κυνήγι ονείρων και εμπειριών, δημιουργώντας τους παράλληλα μόνιμα αισθήματα ανασφάλειας, έντονης καχυποψίας και πολλές ανείπωτες ενοχές.

Η υπόθεση του βιβλίου του περιληπτικά έχει ως εξής: Μία επανασύνδεση μαθητών, της «παρέας του μεσονυκτίου», δέκα χρόνια μετά από την αποφοίτησή τους, γίνεται η αφορμή για να επιστρέψει η μνήμη τους στα τραγικά συμβάντα που συνέβησαν ενώπιόν τους και που προκάλεσαν την αυτοχειρία του συμμαθητή τους Σμαρ ή αλλιώς του «σκοτεινού πρίγκηπα» Ηλία Σμαραγδόπουλου. Η έλλειψη γνώσης που ακόμα ταλαιπωρεί τη σκέψη τους, για το τι πραγματικά συνέβη εκείνη τη μοιραία νύχτα και ποιοι ήταν οι πραγματικοί λόγοι που οδήγησαν τον συμμαθητή τους στον θάνατο, προκαλεί τον ίδιο έντονο εκνευρισμό και την ίδια έκδηλη αναστάτωση στο άτομο εκείνο που γνώριζε πολλά απ’ την αρχή και που συνειδητά είχε επιλέξει να κρατηθεί δέσμια στη σιωπή του από τότε. Είναι η Ιόλη, το επονομαζόμενο «Φτερό», όπως την είχε βαφτίσει η φίλη της Μάγκυ, η συμμαθήτρια που μοιραζόταν για πολλά χρόνια το ίδιο θρανίο με τον Σμαρ, η κολλητή του φίλη, που όμως τελευταία δεν ήταν και τόσο κολλητή και που για τους δικούς της μυστικούς λόγους απέφευγε να αποκαλύψει την αλήθεια της από φόβο, ίσως κι από ντροπή, κυρίως όμως γιατί θεωρούσε τον εαυτό της δολοφόνο του αυτόχειρα. Η απότομη και άδοξη λήξη της επανένωσης των συμμαθητών οδήγησε τελικά την Ιόλη σε μια αναγκαστική αναδρομή στο παρελθόν, για να βιώσει από την αρχή όλα τα γεγονότα που επέφεραν σταδιακά τη σκοτεινιά στην ψυχής όλων και που εξαιτίας της απόκρυψης της αλήθειας στοίχειωναν μόνιμα εντός τους, σακατεύοντάς τους για χρόνια ολόκληρα.

Η Ιόλη νιώθει βαθιά ανάγκη πλέον να γράψει την ιστορία του Σμαρ σε βιβλίο και να αποκαλύψει σε όλους το τι πραγματικά συνέβη. Αισθάνεται ότι με τον τρόπο αυτό θα καταφέρει να ελευθερωθεί από τα ανείπωτα πάθη της, θα πληρώσει το τίμημα για τις επιλογές της, θα λυτρωθεί από τους εφιάλτες της και θα γαληνέψει συναισθηματικά. Κι έτσι, ξεκινά η δική της εξομολόγηση, που, όπως φαίνεται, δεν αφήνει τίποτα αναπάντητο.

Η ιστορία της μεταφέρει τον αναγνώστη στο 1982, τότε που το πρώτο Γυμνάσιο Γλυφάδας υποδεχόταν τη νεόφερτη μαθήτρια πρώτης Γυμνασίου Ασπασία Δημητρίου, την απόλυτη μούσα του σχολείου, ή αλλιώς τη θρυλική Σου, που έμελλε να αναστατώσει μια ολόκληρη τάξη με τη φήμη της και τα καμώματά της, προκαλώντας στους γύρω της αισθήματα ζήλιας, μίσους και θαυμασμού, πόθου και αποστροφής, αμέτρητα μυστικά, αλλά και ίντριγκες που κατάφεραν στο τέλος να οδηγήσουν τις ζωές όλων στη σκοτεινιά και στην απόλυτη συναισθηματική συντριβή.

Ο αναγνώστης μέσα από την ιστορία της Σου θα προβληματιστεί αρκετά όσο θα εστιάζει στην αγωνιώδη προσπάθειά της να προκαλέσει μια ψεύτικη φήμη για τον εαυτό της, μόνο και μόνο για να καταφέρει την εύνοια της αδιάφορης, αρκετά όμορφης και περπατημένης μητέρας της, την οποία μισεί, αλλά παράλληλα επιχειρεί να της μοιάσει, από ανάγκη εσωτερική και λόγω του συναισθηματικού κενού που βιώνει εξαιτίας της. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η φήμη της τη σακατέψει, όταν στραφεί επιθετικά κι εναντίον της εμποδίζοντάς την να ευτυχίσει πλάι στον άνθρωπο που αυθόρμητα ερωτεύτηκε με όλη τη δύναμη της ψυχής της;

Η ιστορία περιβάλλεται από ένα αρκετά μεγάλο πέπλο μυστηρίου και από συνεχείς ανατροπές που εκπλήσσουν τον αναγνώστη, ενώ παράλληλα διατηρούν το ενδιαφέρον του αμείωτο σε όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης.

Η επιστήθια φίλη της Σου, η σκοτεινή φίλη Μάγκυ, στρέφεται εναντίον της, όταν ανακαλύπτει την προδοσία της. Ακόμα κι όταν αντιλαμβάνεται ότι η πρόθεσή της δεν ήταν ποτέ αυτή, δεν κάνει πίσω. Όταν, όμως, στο τέλος το μοιραίο κόβει τα φτερά όλων, εξαφανίζεται. Η διάλυση, παρόλ’ αυτά, έχει ήδη συντελεστεί.

Τα μηνύματα του βιβλίου είναι πολλά. Η εκδίκηση ποτέ δε βγάζει νικητές, μόνο νικημένους. Η αγάπη είναι πολύ σημαντική προϋπόθεση για την εξασφάλιση μιας όμορφης ζωής, γεμάτη φως και χαρά. Το οικογενειακό περιβάλλον είναι αυτό κυρίως που συμβάλει καθοριστικά στην εξασφάλιση ή μη της αγάπης, στη διατήρησή της και στη δυνάμωσή της σε όλη την πορεία της ζωής. Είναι η πηγή που διαμορφώνει όμορφους ή άσχημους χαρακτήρες, δυνατούς ή ανασφαλείς, ολοκληρωμένους ή πληγωμένους συναισθηματικά, ευτυχισμένους ή αιώνια δυστυχισμένους. Η ανάγκη για αυτοπροβολή πηγάζει ακριβώς από την ίδια την ανασφάλεια του εγώ, ενώ η άρνηση της αποδοχής του εαυτού όπως πραγματικά είναι δημιουργεί αυτόματα ένα εσωτερικό βάρος που δεν απομακρύνεται ποτέ σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ύπαρξης.

Στο βιβλίο αυτό ο αναγνώστης θα αισθανθεί το μεγαλείο της απόλυτης αγάπης στο έπακρο. Μέσα από πράξεις απρόβλεπτες και οπωσδήποτε άξιες συγχαρητηρίων θα νιώσει τη δύναμή της ακόμα κι όταν φαίνεται νικημένη και δυστυχισμένη. Θα αισθανθεί επίσης το μεγαλείο και τη σημασία της συγχώρεσης που προκαλείται από την ίδια την ύπαρξη της αγάπης, αλλά και την ευεργετική επίδρασή της, που απαλύνει τον πόνο της ψυχής και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη διεκδίκηση μιας νέας ευτυχίας. Η νέα ευτυχία στο βιβλίο αυτό είναι ο τελευταίος κύκνος, που εμφανίζεται στο τέλος των αποκαλύψεων, για να δώσει την ώθηση στη ζωή να προχωρήσει το βήμα της παρακάτω δίχως τις επισκιάσεις του παρελθόντος και δίχως πρόσθετα απωθημένα, μυστικά κι ανείπωτες αλήθειες.

Εν ολίγοις, θα λέγαμε ότι «Ο τελευταίος κύκνος» είναι ένα βιβλίο με πολλά εφηβικά πάθη, με πολλούς έρωτες, με πάρα πολλά τραγούδια, με μυστικά και οικογενειακές αναταράξεις, που καθρεφτίζει την Ελλάδα μιας εποχής πολύ διαφορετικής από τη σημερινή, που, ωστόσο, έχει αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια της στο τώρα. Με έξυπνη πλοκή, έντονο μυστήριο, γραφή μεστή, απλή και περιεκτική, με γρήγορη ροή του λόγου, σχεδόν κινηματογραφική, με εικόνες ρεαλιστικές και καθημερινές, με επαρκείς περιγραφές, με ύφος ειρωνικό και πολλές φορές καταγγελτικό, αναδεικνύει την έμπειρη πένα του συγγραφέα, αλλά και το πολύ ενδιαφέρον περιεχόμενό της ιστορίας του που οπωσδήποτε αξίζει να διαβαστεί.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ