Βιβλιοκριτική: "Ο κβαντικός μύθος του Σίσυφου" του Δημήτρη Νανόπουλου | Γράφει η Ελευθερία Παναγιωτοπούλου

Ο κβαντικός μύθος του Σίσυφου
Δοκίμιο για την κβαντική προέλευση του παραλόγου
Συγγραφέας: Δημήτρης Νανόπουλος
Ημερομηνία έκδοσης: 07/2026
ISBN: 978-618-07-1536-1
Σελιδες: 192

Εκδόσεις: Πατάκη

Γράφει η Ελευθερία Παναγιωτοπούλου

Σκέψεις για το βιβλίο 

Παραθέτω ότι μου έκανε εντύπωση και σκέφτηκα ότι μπορώ να εμβαθύνω. Καθότι δεν έχω εξειδικευμένες γνώσεις φυσικής, οι εξισώσεις που αιτιολογούν τη θέση και τη στάση του Νανόπουλου και της κβαντικής φυσικής, παραμένουν δύσκολες για μένα ως μια δυσκατανόητη, σκοτεινή γνώση (δεν υπάρχει τέτοιος όρος)

Αντλώ σημαντικά σημεία για μένα από το βιβλίο:

1.

* ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ : 6ος-με 50 αιώνα π.Χ.Η μοίρα μας είναι ο χαρακτήρας. Εξηγεί ότι είναι σημαντική η στάση μας απέναντι στο σύμπαν και όχι η θέση μας

*ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ: 6ος π.Χ Η προσπάθεια του, να ενώσει τα μαθηματικά, τη φυσική και τη μουσική. Στο χτύπημα μιας χορδής οι νότες μεταβάλλονται ανάλογα με το μήκος των χορδών, κάτι που χρησιμοποιήθηκε μελλοντικά στη θεωρία των υπερχορδών

*ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ: 4ος αιώνας π.Χ ο κόσμος αποτελείται από άφθαρτα και μικροσκοπικά άτομα

2.

*Τα σωματίδια συγκροτούν την ύλη

* Το απόλυτο μηδέν δεν είναι η ουσία των πραγμάτων, αλλά ουσία είναι η δόνηση. Η πραγματικότητα είναι μουσική (από τη θεωρία των υπερχορδών)

*Οι θεμελιώδεις νόμοι του σύμπαντος στηρίζονται στην αρχή της αβεβαιότητας του Heisenberg ( είναι αδύνατο να γνωρίζουμε με απόλυτη ακρίβεια τη θέση και την ταχύτητα ενός σωματιδίου στον μικρόκοσμο)

* Η ύλη έχει διπλή υπόσταση: άλλοτε ως σωματίδιο και άλλοτε ως κύμα

* Το τίποτα δεν υπάρχει. Αυτό πρεσβεύει η σύγχρονη φυσική. "Η πραγματικότητα δεν ξεκινά από κάτι, αλλά από τη δυνατότητα του κάτι (από αυτό γεννιούνται τα πάντα)

* Η επιστήμη προχωρά με αμφιβολίες. Η τύχη και η βιωσιμότητα στο σύμπαν παρατηρούνται σε δομές μεγάλης κλίμακας. Το γήινο περιβάλλον είναι μόνο ένας κόκκος άμμου. Η δε τυχαιότητα στη φύση δεν είναι αταξία, αλλά μηχανισμός δημιουργίας . ΄Εχει η φύση κανόνες στα "ζάρια". Το χάος δεν είναι το αντίθετο της τάξης είναι το υπόστρωμά της. Το Σύμπαν αυτοοργανώθηκε.

* Είμαστε όχι αποτέλεσμα σχεδίου, αλλά αποτέλεσμα συμμετρίας (με συν και πλην).

* Ο χώρος δεν είναι ποτέ άδειος. Έχει πάντα ελάχιστη ποσότητα ενέργειας. Πάντα κάτι τρεμοπαίζει, πάντα υπάρχουν κάποιες μικροσκοπικές διακυμάνσεις ενέργειας

*Τα σωματίδια στο κενό είναι σε ζευγάρια που χάνονται , ξαναβρίσκονται και ενίοτε εκμηδενίζουν το ένα το άλλο, δημιουργώντας κλειστό βρόχο (closed loop),/ Feynman

* Ενώ τα σωματίδια παράγουν άπειρα δεν υπάρχει ακόμα κβαντική θεωρία για την βαρύτητα, έτσι ώστε να μην καμπυλωθεί το Σύμπαν με την άπειρη πυκνότητα ενέργειας

*Το 1973 εμφανίζεται η ιδέα της υπερσυμμερίας: για κάθε σωματίδιο στη φύση υπάρχει ένας υπερσυμμετρικός εταίρος (με διαφορετικές μάζες όμως). Δεν έχουν παρατηρηθεί υπερσυμμετρικά σωματίδια ακόμα

* Η θεωρία των υπερχορδών έχει ένα ενδιαφέρον και ασυνήθιστο χαρακτηριστικό: είναι συνεπής, μόνο εάν ο χωροχρόνος έχει 10 διαστάσεις και όχι μόνο τις γνωστές τέσσερις. Τις 6 διαστάσεις δεν τις αντιλαμβανόμαστε γιατί είναι συμπαγιωμένες δηλ. καμπυλωμένες, κουλουριασμένες (εσωτερικές) σ΄ένα χώρο απίστευτα μικρών διαστάσεων. Για την καμπύλωση μίλησε στη Γενική θεωρία της σχετικότητας ο Αϊνστάιν το 1915

* Ανάγκη για εμφάνιση M-theory, της μητέρας όλων των θεωριών, της θεωρίας των πάντων

*Το πώς εμφανίζονται οι φυσικοί νόμοι που χαρακτηρίζουν ένα σύμπαν εξαρτάται από το πώς συμπαγιοποιούνται (από τον εσωτερικό χώρο). Αλλαγή του "εσωτερικού χώρου" δίνει διαφορετικό σύμπαν

* Μέσω του κοσμικού πληθωρισμού σε κάθε σύμπαν συνυπάρχουν διαφορετικά υπερσύμπαντα, τόσο μεγάλα και απομακρυσμένα μεταξύ τους, που το ένα αγνοεί το άλλο. Το σύμπαν μας προήλθε από μία φυσσαλίδα εδώ και 13,8 δισεκατομύρια χρόνια και από τότε διαστέλλεται

* Το φαινόμενο της κβαντικής σήραγγας είναι πολύ σημαντικός μηχανισμός που επηρεάζει τη σταθερότητα του DNA, το οποίο με την επίδραση βιολογικών θερμοκρασιών μπορεί να δράσει ως πηγή "αυθόρμητων" γενετικών μεταλλάξεων. Αυτές οι μεταλλάξεις μπορεί να θεωρηθούν ως πρώτη ύλη της εξέλιξης, είναι δηλαδή η δράση από κοινού τύχης και βιωσιμότητας. Η φύση επινοεί τρόπους να επιβιώνει μέσα από το απρόβλεπτο, όπως και το σύμπαν

*Ο ανθρώπινος εγκέφαλος περιγράφεται συχνά ως η μηχανή του νου. Ο Δημόκριτος ανέφερε: "ότι τίποτα δεν φτάνει στον νου αν δεν έχει περάσει πρώτα από τις αισθήσεις".

Διερωτάται στο βιβλίο αν η συνείδηση είναι προϊόν της ύλης, τότε η ύλη είναι "πιο πνευματική" απ΄όσο νομίζαμε και καταλήγει ότι η νευροεπιστήμη κάνει ακόμα τα βήματά της προκειμένου να δώσει απάντηση σε αυτό. Παραθέτει τη θέση του Feynman, ότι αν οι εσωτερικές δομές του νευρώνα λειτουργούν ως φορείς κβαντικών υπολογισμών, τότε η ελευθερία βούλησης είναι ιδιότητα πολύπλοκων φυσικών συστημάτων, για να καταλήξει ότι είμαστε καταδικασμένοι να είμαστε ελεύθεροι

* Όπως είναι ο Διαφωτισμός είναι το enpfotonment, ο φωτονικός διαφωτισμός. Το φως δεν είναι τίποτα άλλο παρά φωτόνια

* Το σύμπαν αποτελείται: 68% από σκοτεινή ενέργεια, 27% σκοτεινή ύλη και μόνο 5% από πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια από όλα αυτά που είμαστε φτιαγμένοι εμείς

* Το στερεό όπως το γνωρίζουμε δεν υπάρχει. Είναι ψευδαίσθηση. Το συν και το πλην αλληλοεξουδετερώνονται βάσει της θεωρίας του Pauli. Πάντα μέσα του έχει κίνηση ηλεκτρονίων. Η πραγματικότητα είναι δομημένη ενέργεια και όχι σκοτεινή ύλη. "Είμαστε το Σύμπαν που κοιτάει τον εαυτό του, το "κενό" που στοχάζεται το κενό. Το κενό δεν υπάρχει απλά, αλλά ξέρει ότι υπάρχει. Αυτό θεωρεί παράλογο".

3.

Ο Νανόπουλος χρησιμοποιεί το βιβλίο του Καμύ: Ο μύθος του Σίσυφου (δοκίμιο για το παράλογο)

(Σίσυφος από τον Καμύ: ο Σίσυφος σύμφωνα με τον Όμηρο ήταν συνετός και προνοητικός σχετικά με άλλους θνητούς. Έδωσε μυστικά των θεών στους ανθρώπους. Ο Δίας έκλεψε την Αίγινα κάτι που γνώριζε ο Σίσυφος. Με την επιμονή του Ασωπού -του πατέρα της- μαρτύρησε το συμβάν, με την προϋπόθεση ο Ασωπός ο πατέρας της Αίγινας να δίνει νερό στο κάστρο της Κορίνθου. Τιμωρήθηκε γι αυτό να μείνει στον Άδη. Με τέχνασμα όμως , έδεσε τον Θάνατο, ο οποίος ελευθερώθηκε ,όταν απέστειλε ο Δίας τον θεό του πολέμου τον Άρη.

Λέγεται ακόμη ότι ο Σίσυφος, όταν ήταν ετοιμοθάνατος ζήτησε από τη γυναίκα του να μην τον θάψει και να τον αφήσει καταμεσής στην πλατεία. Όταν έφτασε στον Άδη πήρε άδεια να γυρίσει πίσω για να τιμωρήσει την γυναίκα του για το γεγονός ότι δεν τον έθαψε με τις απαιτούμενες τιμές.Όμως με το που έφτασε στη γη και γεύτηκε το νερό, είδε τη θάλασσα, δεν ήθελε να γυρίσει πίσω. Ο Ερμής με απαίτηση των θεών τον ξανάφερε στον Άδη. Η τιμωρία του ήταν να ανεβάζει ένα βράχο στην κορυφή ενός βουνού και με το που φτάνει εκεί, ο βράχος να κατρακυλά και αυτό να επαναλαμβάνεται συνεχώς. Οι περισσότεροι αυτήν την τιμωρία την βλέπουν ως δυστυχία, ο Καμύ την ερμηνεύει διαφορετικά. Θεωρεί ότι ο βράχος του Σίσυφου είναι δικός του, του ανήκει είναι η δική του σκιά πριν το φως. Βλέπει το πεπρωμένο του, δημιουργημένο από τον ίδιο, αν και γνωρίζει ότι μπροστά είναι το αναπόφευκτο, ο θάνατος. Ο ίδιος ο αγώνας για την κορυφή είναι αρκετός για να γεμίσει η καρδιά του ανθρώπου. Για να καταλήξει ότι πρέπει κανείς να φαντάζεται τον Σίσυφο ευτυχισμένο.

Ο Νανόπουλος παραθέτει και το μύθο του Τάνταλου, ο οποίος έκλεψε το νέκταρ και την αμβροσία από τους θεούς και τιμωρήθηκε. Ενώ το νερό και το φαγητό βρίσκονται κοντά του, όταν ο Τάνταλος τα πλησιάζει αυτά απομακρύνονται. Το επιθυμητό είναι πάντα πιο πέρα. Το επιθυμητό είναι το άπιαστο.

Σε αυτούς τους δύο μύθους του Σίσυφου και του Τάνταλου εκφράζεται η ανθρώπινη επιμονή απέναντι στην αδιαφορία του κόσμου. Το μεγαλείο δεν βρίσκεται στην επιτυχία, βρίσκεται στο ότι συνεχίζουμε γνωρίζοντας πως το τέλος είναι το μηδέν. Με αυτήν την επίγνωση το νόημα ζωής γίνεται αληθινό.

Άρα δεν μένει παρά να είμαστε ευτυχισμένοι.

--------------------------------

Stephen Crane: ποιητής και μυθιστοριογράφος (1871-1900)

1899 A man said to the universe

-Κύριε υπάρχω!

-Ωστόσο , απάντησε το σύμπαν

Το γεγονός αυτό δεν μου δημιουργεί

Καμία αίσθηση υποχρέωσης

( η απάντηση δεν κρύβει κακία, αλλά μία εκκωφαντική αδιαφορία)

----------

Γιατί να διαβαστεί το βιβλίο; Γιατί ανοίγει τους ορίζοντες μας, γιατί η φυσική, όπως συχνά και οι άλλες επιστήμες παρά τη σημαντικότητά τους δεν είναι τόσο διαδεδομένες και κατανοητές στο ευρύ κοινό. Ο Νανόπουλος το γνωρίζει γι αυτό και μας προϊδεάζει να μην κλείσουμε το βιβλίο στην πρώτη δυσκολία, αλλά να το φτάσουμε μέχρι το τέλος

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο, θα βρείτε εδώ.