Η πολυγραφότατρη συγγραφέας Αθανασία Κιφοκέρη έχει φιλοξενηθεί πολλές φορές στις Τέχνες. Και φυσικά κάθε φορά μας παρουσιάζει και κάτι διαφορετικό. Η πρόσφατη έκδοση του νέου της βιβλίου τη φέρνει και πάλι κοντά μας για μία ακόμα συνέντευξη γνωριμίας με το συγγραφικό της έργο. Η συζήτηση που ακολουθεί επικεντρώνεται συγκεκριμένα στο παραμύθι της με τίτλο «Ο μικρός Φίλιππος στη Χώρα των Δικαιωμάτων», που κυκλοφόρησε λίγους μήνες πριν από τις εκδόσεις «Ηλιαχτίδα».
Σας ευχαριστώ πολύ που με φιλοξενείτε ξανά στις
«Τέχνες». Νιώθω χαρά που ο μικρός Φίλιππος ξεκινά το δικό του ταξίδι προς τους
αναγνώστες. Όταν γράφω για μικρά παιδιά, με απασχολεί πώς μια μεγάλη έννοια
μπορεί να χωρέσει σε μια μικρή σκηνή. Εδώ, όλα αρχίζουν με μια ερώτηση που θα
μπορούσε να κάνει ένα παιδί πηγαίνοντας στο σχολείο. Αυτή η απλότητα με
συγκινεί στην παιδική λογοτεχνία. Μια ερώτηση αρκεί για να ανοίξει μια κουβέντα
που αφορά και τους μεγάλους.
Τα παιδιά
έχουν ανάγκη τους μεγάλους για να διαμορφώσουν μια υγιή και ολοκληρωμένη
προσωπικότητα. Ωστόσο, απαιτείται πάντα από μέρους τους και η προσωπική συμβολή
για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η ατομική προσπάθεια δηλαδή, που σε
συνδυασμό με την ενθάρρυνση των μεγάλων μπορεί να φέρει το αναμενόμενο
αποτέλεσμα, ίσως και γρηγορότερα απ’ ό,τι συνήθως. Τα παραμύθια αυτή την ώθηση
δίνουν στα παιδιά. Να αξιοποιήσουν τις πληροφορίες που αυτά τους προσφέρουν
μέσω των ηθικών διδαγμάτων και των μηνυμάτων που τους περνούν είτε με έμμεσο
είτε με άμεσο τρόπο, ώστε να καταφέρουν έπειτα να χαράξουν μια αξιόλογη και
παραδειγματική πορεία στη ζωή τους. Θεωρείτε πως και το δικό σας παραμύθι
συμβάλλει για την επίτευξη του σκοπού αυτού;
Ελπίζω πως ναι, κυρίως αν η ιστορία δώσει στο παιδί αφορμή να κάνει τις δικές του ερωτήσεις. Όταν ο Φίλιππος βλέπει την Άννα έξω από το σχολείο, τη ρωτά γιατί δεν μπαίνει. Θα ήθελα ο μικρός αναγνώστης να σταθεί σ’ αυτή τη στιγμή και να σκεφτεί τι θα ρωτούσε ο ίδιος. Εκεί ο ενήλικας μπορεί να τον ακούσει και να του δώσει χρόνο να διατυπώσει τη σκέψη του. Και όταν ένα παιδί βλέπει μια αδικία, η δική του συμβολή μπορεί να είναι να μιλήσει γι’ αυτήν. Η ευθύνη να την αντιμετωπίσουμε ανήκει στους μεγάλους.
Ο Φίλιππος είναι ένα παιδί που αγαπά τις ερωτήσεις. Ένα πρωί, στον δρόμο για το σχολείο, ανακαλύπτει ένα μαγικό μονοπάτι και το ακολουθεί ως τη Χώρα των Δικαιωμάτων. Στην Πόλη της Γνώσης συναντά την Άννα έξω από ένα σχολείο. Στην Κοιλάδα της Ασφάλειας γνωρίζει τον Αμίρ, που έφυγε από την πατρίδα του εξαιτίας του πολέμου. Το ταξίδι τον φέρνει κοντά και σε άλλα παιδιά, που του δείχνουν τι σημαίνει να μπορείς να έχεις φροντίδα, να παίζεις και να λες ελεύθερα όσα σκέφτεσαι. Στη διαδρομή, το σακίδιό του αρχίζει να γεμίζει με φωτεινά αστέρια.
Το περιεχόμενο του παραμυθιού σας εστιάζει αρκετά στη σημασία της προσωπικής εξερεύνησης που συμβάλλει με τη σειρά της στη διαμόρφωση της προσωπικής κρίσης. Γιατί όμως θεωρείτε την προσωπική εξερεύνηση τόσο σημαντική;
Η προσωπική εξερεύνηση δίνει στο παιδί την ευκαιρία να διαμορφώσει τη δική του κρίση. Ο Φίλιππος ξεκινά με μια απορία για το σχολείο και, ακούγοντας τις ιστορίες των παιδιών που συναντά, ανακαλύπτει πόσα πράγματα που θεωρεί αυτονόητα λείπουν από τη ζωή τους. Η στιγμή που ένα παιδί λέει «εγώ το είχα φανταστεί αλλιώς» έχει αξία. Δείχνει ότι άκουσε κάποιον άλλο και είναι έτοιμο να ξανασκεφτεί αυτό που πίστευε.
Ο κόσμος μας δεν είναι αγγελικά πλασμένος. Η αδικία πολλές φορές υπερτερεί της δικαιοσύνης, όπως επίσης και οι δοκιμασίες είναι πολύ περισσότερες από τις χαρές. Ο άνθρωπος ωστόσο δεν το βάζει κάτω. Προσπαθεί και παλεύει κόντρα στις κακουχίες του κι ελπίζει πάντα σε ένα καλύτερο μέλλον. Αυτό επιχειρήσατε να παρουσιάσετε κι εσείς μέσα από το παραμύθι σας;
Ναι, ήθελα η ιστορία να χωρά και τη δυσκολία και την ελπίδα. Ο Αμίρ λέει πως το μόνο που θέλει είναι να μη φοβάται. Με αυτή τη μικρή φράση ένα παιδί μπορεί να καταλάβει κάτι από την εμπειρία του ήρωα. Για μένα η ελπίδα βρίσκεται στην απόφαση του Φίλιππου να μιλήσει για όσα έμαθε όταν γυρίζει σπίτι. Το επόμενο βήμα αφορά εμάς τους μεγάλους και το πώς φροντίζουμε ώστε ένα παιδί σαν τον Αμίρ να μπορεί πράγματι να ζει με ασφάλεια.
Η απόσταση φαίνεται σε καθημερινά πράγματα. Ένα παιδί μπορεί να είναι εγγεγραμμένο στο σχολείο και να δυσκολεύεται να συμμετάσχει, επειδή ο χώρος δεν είναι προσβάσιμος ή επειδή χρειάζεται στήριξη που δεν έχει. Ως εκπαιδευτικός, εκεί βλέπω να δοκιμάζεται η αρχή της ισότητας. Με ενδιαφέρει αν κάθε παιδί μπορεί να μπει στην τάξη, να πάρει μέρος στο παιχνίδι και να ακουστεί. Για να έχουν όλα τα παιδιά αυτές τις δυνατότητες, κάποια χρειάζονται διαφορετική υποστήριξη.
Τα πάντα μπορούν να βελτιωθούν αρκεί να υπάρξει ενσυναίσθηση. Πιστεύετε σ’ αυτήν; Γιατί όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος απομακρύνεται από αυτό που τον συμβουλεύει η ψυχή του να κάνει και γιατί υπακούει τυφλά στο μυαλό και τη λογική του;
Πιστεύω στην ενσυναίσθηση. Μερικές φορές αρχίζει από μια μικρή παύση πριν βγάλουμε συμπέρασμα για τον άλλον. Μεγαλώνοντας, συχνά βιαζόμαστε να ερμηνεύσουμε αυτό που βλέπουμε, επειδή νομίζουμε πως το έχουμε ξαναδεί. Η λογική μπορεί να μας βοηθήσει να σκεφτούμε πώς θα ανταποκριθούμε. Χρειάζεται πρώτα να δώσουμε χώρο στον άλλο να μας πει τι νιώθει. Στην ιστορία ο Αμίρ το λέει ο ίδιος και ο Φίλιππος τον ακούει. Αυτή η απλή στιγμή έχει για μένα μεγάλη σημασία.
Μήπως τα παραμύθια είναι ο τρόπος για να παραμείνει ο άνθρωπος παιδί στη ζωή του, επομένως περισσότερο ευαίσθητος, φιλεύσπλαχνος και δίκαιος;
Τα παραμύθια μάς ξαναφέρνουν κοντά στην περιέργεια με την οποία κοιτούσαμε τον κόσμο παιδιά. Διαβάζοντας μια ιστορία μαζί με ένα παιδί, μπορεί να μας σταματήσει σε μια σελίδα που εμείς θα προσπερνούσαμε. Μια ερώτησή του για την Άννα, για παράδειγμα, μπορεί να μας κάνει να σκεφτούμε πόσο δεδομένο θεωρούμε ότι ένα σχολείο είναι ανοιχτό για όλους. Μου αρέσει πολύ αυτή η στιγμή στην κοινή ανάγνωση, όταν το παιδί γίνεται εκείνο που μας δείχνει πού να κοιτάξουμε.
Ποια υπήρξε η αφορμή για τη συγγραφή του παραμυθιού σας αυτού;
Η δουλειά μου στο νηπιαγωγείο βρίσκεται πολύ κοντά στην αφετηρία αυτού του βιβλίου. Στην προσχολική ηλικία τα παιδιά μιλούν συχνά για το δίκαιο μέσα από πολύ συγκεκριμένες απορίες. «Γιατί δεν παίζει κι εκείνος μαζί μας;» είναι μια ερώτηση που μπορεί να ανοίξει μεγάλη συζήτηση. Ήθελα λοιπόν να γράψω μια ιστορία όπου ένα παιδί θα έβρισκε τον δρόμο προς μια τόσο μεγάλη έννοια, όπως τα δικαιώματα, ακολουθώντας τις δικές του απορίες. Και το όνομα του ήρωα έχει για μένα μια ιδιαίτερη τρυφερότητα, γιατί είναι το όνομα του γιου μου.
Θεωρείτε ότι τα παιδιά θα λάβουν τα μηνύματα που με τόση συγγραφική μαεστρία περνάτε στο βιβλίο σας;
Σας ευχαριστώ για τα λόγια σας. Πιστεύω ότι κάθε παιδί θα κρατήσει κάτι διαφορετικό. Κάποιο θα θυμηθεί το σακίδιο με τα αστέρια, κάποιο άλλο θα θελήσει να μάθει γιατί η Άννα έμεινε έξω από το σχολείο. Ακόμα κι αν ένα μικρό παιδί δυσκολεύεται να εξηγήσει τη λέξη «δικαίωμα», μπορεί να καταλάβει αμέσως τι σημαίνει να μη σε αφήνουν να παίξεις. Θα χαρώ αν η ιστορία γίνει αφορμή για μια τέτοια κουβέντα, στο σπίτι ή στην τάξη.
Η εικονογράφηση του βιβλίου σας εστιάζει κυρίως στις εκφράσεις των προσώπων των ηρώων σας. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό; Τι επιχειρεί ο εικονογράφος να καταφέρει πέρα από την παρουσίαση της διαφορετικότητας που φαίνεται ξεκάθαρα σ’ αυτές;
Στις εικόνες του Γεράσιμου Μαρκέτου με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η στιγμή που ο Φίλιππος συναντά την Άννα έξω από το σχολείο. Τα δυο παιδιά κοιτάζονται, ενώ στο βάθος άλλα παιδιά περνούν την πόρτα. Ακόμη και ένας μικρός αναγνώστης που δεν διαβάζει μόνος του μπορεί να παρατηρήσει τα βλέμματα και να αναρωτηθεί τι λένε μεταξύ τους. Έτσι, η εικόνα δίνει στο παιδί χρόνο να μείνει λίγο περισσότερο στη σκηνή και να φανταστεί πώς νιώθει ο καθένας.
Είναι η πρώτη φορά που συνεργάζεστε με τις εκδόσεις «Ηλιαχτίδα». Μιλήστε μας για τη νέα σας εκδοτική οικογένεια.
Χαίρομαι που η πρώτη μου συνεργασία με τις εκδόσεις «Ηλιαχτίδα» συνδέθηκε με αυτό το παραμύθι. Τους ευχαριστώ που έδωσαν στην ιστορία τη δυνατότητα να φτάσει στα παιδιά. Ως συγγραφέας, χαίρομαι ιδιαίτερα όταν βλέπω πώς συναντιούνται στο τυπωμένο βιβλίο το κείμενο και οι εικόνες. Εύχομαι τώρα ο Φίλιππος να βρει τη θέση του σε οικογενειακές αναγνώσεις και σε σχολικές τάξεις.
Δεν θα μπορούσαμε να κλείσουμε τη συνέντευξή μας χωρίς μια νέα ευχή σας για το μέλλον. Τι εύχεστε αυτή τη φορά;
Εύχομαι κάθε παιδί να έχει έναν μεγάλο που θα το ακούσει με προσοχή, ακόμα κι όταν δυσκολεύεται να βρει τις λέξεις. Κι εύχομαι, όταν βρίσκει το θάρρος να πει τι χρειάζεται ή τι το φοβίζει, να συναντά ανθρώπους που θα παίρνουν τα λόγια του στα σοβαρά και θα το στηρίζουν.
Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο σας.
Σας ευχαριστώ πολύ, κυρία Πετρίδου, για τη συζήτηση και για τις ευχές σας. Θα χαρώ αν, όταν κλείσει το βιβλίο, μείνει στα παιδιά κάποια από τις ερωτήσεις του Φίλιππου ή γεννηθεί μια καινούργια, δική τους.
Βιογραφικό:
0 Σχόλια