Βιβλιοκριτική: "Το έγκλημα του Κονγκό" του Arthur Conan Doyle

Το έγκλημα του Κονγκό
Η μεγαλύτερη φρίκη της αποικιοκρατίας ζωντανεύει
Συγγραφέας: Arthur Conan Doyle
Μετάφραση: Άννα Βάντη
Ημερομηνία έκδοσης: 10/2025
ISBN: 978-960-626-903-5
Σελίδες: 226

Εκδόσεις: Πηγή

Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Οι σφαγές του βασιλιά Λεοπόλδου Β΄ στο Κονγκό άφησαν πίσω τους 10 έως 15 εκατομμύρια νεκρούς ιθαγενείς, με τους περισσότερους να πεθαίνουν ύστερα από απερίγραπτα βασανιστήρια.

Στα χρονικά της ιστορίας, ορισμένα γεγονότα αποτελούν συγκλονιστικές μαρτυρίες για τα βάθη της ανθρώπινης απληστίας και σκληρότητας. Μεταξύ αυτών, ο αποικισμός της Αφρικής κατέχει εξέχουσα θέση – ένα έπος εκμετάλλευσης, βίας και αχαλίνωτης φιλαργυρίας. Στο επίκεντρο αυτής της ζοφερής αφήγησης βρίσκεται το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό, μια τεράστια έκταση γης στην κεντρική Αφρική, που κάποτε βρισκόταν υπό την αδίστακτη κυριαρχία του βασιλιά Λεοπόλδου Β΄ του Βελγίου. Εδώ, στην καρδιά του σκότους, ο διάσημος συγγραφέας των μυστηρίων του Σέρλοκ Χολμς ξεδιπλώνει τα διαβόητα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, κρυμμένα από τον κόσμο υπό το πρόσχημα του πολιτισμού και της προόδου.

Το βιβλίο αυτό του Άρθουρ Κόναλ Ντόιλ δημοσιεύτηκε το 1909, εν μέσω της σφοδρής παγκόσμιας συζήτησης για την ηθική του ιμπεριαλισμού, το διεισδυτικό, αποκαλυπτικό έργο του λειτουργεί ως φάρος της αλήθειας, διαπερνώντας το πέπλο της προπαγάνδας και αποκαλύπτοντας τις ανατριχιαστικές φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στον όνομα της ευρωπαϊκής επέκτασης.

Καθώς οι αναγνώστες ξεκινούν αυτό το οδυνηρό ταξίδι στην καρδιά της Αφρικής, ο συγγραφέας μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε τη σκληρή πραγματικότητα της αποικιακής εκμετάλλευσης. Με σχολαστικές λεπτομέρειες, απεικονίζει τη συστηματική λεηλασία των τεράστιων φυσικών πόρων του Κονγκό - ελεφαντόδοντο, καουτσούκ και ορυκτά - από πράκτορες την ευρωπαϊκών αποικιοκρατικών δυνάμεων. Μέσα από μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, επίσημα έγγραφα και ιστορική ανάλυση, αποκαλύπτει τους ύπουλους μηχανισμούς εκμετάλλευσης που πλούτισαν τα αποικιακά ταμεία εις βάρος των Κογκολέζων.

Στο επίκεντρο της αφήγησής του βρίσκεται η μορφή του βασιλιά Λεοπόλδου Β΄ του Βελγίου, του οποίου η ακόρεστη απληστία και οι μεγαλομανείς φιλοδοξίες έριξαν τη σκιά τους πάνω από το Κονγκό. Κάτω από το προσωπείο της φιλανθρωπίας και του καλοπροαίρετου πατερναλισμού, το καθεστώς του Λεοπόλδου εξαπέλυσε μια βασιλεία τρόμου που χαρακτηρίστηκε από καταναγκαστική εργασία, ακρωτηριασμούς και μαζικές δολοφονίες.

Μέσα από συγκλονιστικές μαρτυρίες ο συγγραφέας, αποτυπώνει τον ανθρώπινο φόρο της αποικιοκρατικής κατάκτησης - τις κατεστραμμένες ζωές, τις διαλυμένες οικογένειες και τις σβησμένες ελπίδες γενεών του λαού του Κονγκό. Ωστόσο, μέσα στο σκοτάδι, βρίσκει αναλαμπές ανθεκτικότητας και αντίστασης απέναντι στην καταπίεση. Μέσα από τις φωνές Κονγκολέζων ακτιβιστών, ιεραποστόλων και των ίδιων των κατοίκων, εξυμνεί το πνεύμα της προκλητικότητας και της αλληλεγγύης που εμψύχωσε τον αγώνα για ελευθερία και δικαιοσύνη.

Στο βιβλίο του «Το έγκλημα του Κονγκό», ο Ντόιλ φέρνει τους αναγνώστες αντιμέτωπους με άβολες αλήθειες και ηθικούς απολογισμούς που αντηχούν πολύ πέρα από τα σύνορα της Αφρικής. Μας προκαλεί να αντιμετωπίσουμε τη συνενοχή μας στα συστήματα εκμετάλλευσης και να λάβουμε υπόψη μας τα διδάγματα της ιστορίας για τη διαμόρφωση ενός πιο δίκαιου και ισότιμου κόσμου.

«Το έγκλημα του Κονγκό» αποτελεί μια απόδειξη της κληρονομιάς του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ ως υπέρμαχου της δικαιοσύνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μέσα από την αμείλικτη ματιά του και την ακλόνητη δέσμευσή του στην αλήθεια, καλεί τους αναγνώστες να γίνουν μάρτυρες των ανείπωτων ιστοριών του Κονγκό και να συμμετάσχουν μαζί του στην επιδίωξη ενός πιο δίκαιου και συμπονετικού κόσμου.

Το βιβλίο του Ντόιλ είναι σκληρό γιατί είναι αληθινό. Και γι’ αυτό συγκλονίζει. Ο ίδιος ο συγγραφέας το χαρακτήρισε: «Το μεγαλύτερο έγκλημα που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα», ένα βιβλίο - ντοκουμέντο που συγκλόνισε τον κόσμο τότε. Ένα βιβλίο που παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρο σήμερα.

Ο Σερ Άρθουρ Ιγνάτιος Κόναν Ντόιλ ήταν Σκωτσέζος συγγραφέας, ιδιαίτερα γνωστός για τα αστυνομικά του μυθιστορήματα που περιλαμβάνουν τον χαρακτήρα του Σέρλοκ Χολμς. Αρχικά ιατρός, το 1887 δημοσίευσε τη Σπουδή στο Κόκκινο, το πρώτο από τα τέσσερα μυθιστορήματα με τον Χολμς και τον Δρα Γουάτσον. Έγραψε διηγήματα και μυθιστορήματα ιστορικά, αστυνομικά, μυστηρίου και αγωνίας, επιστημονικής φαντασίας, ιστορικές μελέτες, καθώς επίσης και ένα δίτομο έργο για τον πνευματισμό. Ήταν όμως ο περίφημος Σέρλοκ Χολμς, που πρωτοεμφανίστηκε στο μυθιστόρημά του "Σπουδή στο κόκκινο", το 1887, που τον έκανε ευρύτερα γνωστό. Ο Ντόιλ επηρεάστηκε από τον Έντγκαρ Άλαν Πόε και τον Γουίλκι Κόλινς, χρησιμοποίησε όμως επιστημονική μεθοδολογία και τεχνογνωσία για να δημιουργήσει μυθιστορήματα που ικανοποιούν πλήρως τους αναγνώστες, οι οποίοι επιζητούν αληθοφάνεια και δικαίωση του καλού. Το 1902 χρίστηκε ιππότης (λαμβάνοντας τον τίτλο του Σερ). Πέθανε στις 7 Ιουλίου 1930.