Βιβλιοκριτική: "Τότε που όλα ήταν ολόκληρα" της Κωνσταντίνας Ζαγάρη | Γράφει η Χρύσα Νικολάκη

Τότε που όλα ήταν ολόκληρα

Συγγραφέας: Κωνσταντίνα Ζαγάρη 
ISBN: 9786188767058

Σελίδες: 142
Ημερομηνία έκδοσης: 01/05/2026

Εκδόσεις: Όμηρος

 

Γράφει η Χρύσα Νικολάκη

Το μυθιστόρημα της Κωνσταντίνας Ζαγάρη κινείται στο χώρο των ανθρωπίνων σχέσεων, εκεί όπου η προδοσία, ή ενοχή, η απώλεια και η αγάπη συγκρούονται και καθορίζουν τη ζωές των ηρώων. Ήδη από το οπισθόφυλλο υπογραμμίζεται ο βασικός άξονας του έργου. Η ζωή δεν επιστρέφει ποτέ στην πρώιμη της αθωότητα, όμως μέσα από τα τραύματα μπορεί να αναδειχθεί μία νέα δυνατότητα ύπαρξης.

Η φράση «μέσα από τις ρωγμές μπαίνει ξανά το φως» παραπέμπει σε μία βαθιά υπαρξιακή αλήθεια. Οι ρωγμές συμβολίζουν τα λάθη της απώλειας και τις διαψεύσεις που μας συνοδεύουν ως το τέλος της ζωής. Οι ρωγμές αυτές αντί να αποτελούν μόνο σημάδια καταστροφής μετατρέπονται σε σημεία από τα οποία εισέρχεται η αυτογνωσία. Η οδύνη δεν παρουσιάζεται ως τέλος αλλά ως ευκαιρία μεταμόρφωσης. 

«Είμαι η Λένα, η μητέρα του Γιώργου. Νομίζω πως δεν θα καταφέρω να σε συγχωρήσω ποτέ, που στέρησες σ’ ένα υπέροχο νέο παιδί, στον γιο μου, την ζωή του. Έχω καταφέρει μόνο, να ελέγξω τον θυμό μου. Ήθελα να το ξέρεις. Για να νιώσω καλύτερα».Δεν ήταν κάτι σπουδαίο. Ένα σημείωμα ήταν, αλλά η Έρση χάρηκε πολύ. Είχε χρόνια ο Θανάσης, να δει το χαμόγελό της. Σ’ όλους μας υπάρχουν κάποιες περιοχές, που φυτρώνει ελπίδα. Περιμένουν να τις εξερευνήσουμε.» 

Παράλληλα το βιβλίο φαίνεται να ερευνά το ζήτημα της ευθύνης. Ένα λάθος μοιραίο δεν μπορεί να επηρεάσει μόνο εκείνον που το διαπράττει αλλά δημιουργεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στη ζωές και άλλων ανθρώπων. Η θεώρηση αυτή θυμίζει την αριστοτελική άποψη ότι ο άνθρωπος είναι ον κοινωνικό και οι πράξεις του δεν είναι ποτέ αποκομμένες από το σύνολο δηλαδή ότι ο άνθρωπος είναι “φύσει πολιτικό ζώον”. 

Κεντρικό φιλοσοφικό ερώτημα της συγγραφέως μας είναι η συγχώρεση. H συγχώρεση εδώ δεν παρουσιάζεται ως άρνηση της αλήθειας αλλά ως υπέρβαση του παρελθόντος. Στο σημείο αυτό, το βιβλίο συναντά τόσο τη χριστιανική παράδοση που βλέπει στην αποδοχή και τη συγχώρεση μία πράξη αγάπης και ελευθερίας όσο και τη σύγχρονη καφκιανή σκέψη σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος έχει πάντα τη δυνατότητα να ξαναδώσει νόημα στη ζωή του.  

Όπως γράφει ο Λάσκιν στο βιβλίο του “Forgive for good” η συγχώρεση είναι η εμπειρία της γαλήνης στο παρόν. Ο Νίτσε υπογραμμίζει ότι «χωρίς τη συγχώρεση δεν υπάρχει ούτε ευτυχία ούτε γαλήνη, ούτε χαρά, ούτε περηφάνια για την παρούσα στιγμή.»  Αλλά όπως λέει και ο Πλάτων στο βιβλίο του «Φαίδων» Αν είσαι θύμα πρέπει να μπορείς να μάθεις να συγχωρείς αν κάτι τέτοιο σου ζητείται επειδή αν δεν μάθεις να συγχωρείς κι εσύ, θα μπεις  με τη δική σου θέληση σε μία προσωπική και ψυχολογική κόλαση.» Όμως όσο εύκολη είναι πράγματι η συγχώρεση;  η συγγραφέας αλληγορικά και με ποιητικότητα γράφει: 

"Σχεδόν διαρκώς είχα την αίσθηση ότι ήμουν κάτω από το νερό πίστευα πώς αν άνοιγα το στόμα μου να μιλήσω θα πνιγόμουν."

Γεμάτο αντιθέσεις και πάλη ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι είναι το βιβλίο της Κωνσταντίνας. Γράφει "όταν το πιάτο είναι γεμάτο από αγάπη σκέφτομαι, δεν είναι δύσκολο να γέρνεις προς τη μεριά της καλοσύνης". 

Η συγγραφέας μέσα από την κεντρική της ηρωίδα τη Λένα κατορθώνει να αναλύσει τα διαφορετικά κομμάτια της προσωπικότητάς . Όπως λέει ο μέγας ψυχαναλυτής Robert  De Board στο καταιγιστικό του βιβλίο Ο βάτραχος στο ντιβάνι «Η λύτρωση και η καλοσύνη έρχονται όταν ο ενήλικας εαυτός μας παίρνει τον έλεγχο. Όταν δηλαδή φερόμαστε με συμπόνια και φροντίδα τόσο στους άλλους όσο και σε εμάς!» 

Η Κωνσταντίνα το γνωρίζει βαθιά της αυτό, για αυτό και υπογραμμίζει "ο άνθρωπος ό,τι μπορεί και ο Θεός ό,τι θέλει!" 

Γράφει "υπάρχουν τραύματα που γιατρεύονται εύκολα, άλλα που χρειάζονται πολύ χρόνο για να επουλωθούν και κείνα που κουβαλάς μέχρι το θάνατό σου". Που μόνο η υπομονή η αγάπη και η αληθινή συγχώρεση μπορεί ουσιαστικά να αποφέρει.  Αλλού πάλι σημειώνει «οι άνθρωποι είναι καλοί αρκεί να έχεις υπομονή μαζί τους.» 

Η συγγραφέας δεν μας μιλά για τον τέλειο άνθρωπο αλλά για εκείνον τον άνθρωπο που μπορεί να φτάσει στην αυθεντική του φύση όπως γράφει ο Ρουσώ. Εφόσον θεμελιωθεί στην υπομονή και στην εμπιστοσύνη. Η συγγραφέας, υπέρμαχος του  ανθρωποκεντρισμού αναγνωρίζει ότι όλοι οι άνθρωποι κουβαλάνε τις δικές τους ρωγμές αλλά μπορούν να γίνουν ολόκληροι με προϋποθέσεις.  Όταν δηλαδή φανερωθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Καθαρά Ντοστογιέφσκικη η σκέψη της Κωνσταντίνας Ζαγάρη στηρίζεται στην υπέρβαση, δηλαδή στη δυνατότητα της μεταστροφής και κατά συνέπεια της λύτρωσης.  

Η Κωνσταντίνα εκτός από μία εξαιρετική συγγραφέας είναι και  μητέρα τεσσάρων παιδιών,  έχει εκπαιδεύσει τον εαυτό της στην καθημερινή άσκηση αγάπης όπου η προσφορά γίνεται τρόπος ζωής. Μια μάνα μαθαίνει να συγχωρεί και να αγκαλιάζει τα παιδιά της, γιατί βλέπει πίσω από τα λάθη την ανάγκη τους για αποδοχή. Ίσως γι αυτό η αγάπη, η καλοσύνη και η συγχώρεση αποτελούν τις θεμέλιες λίθους της μητρικής καρδιάς.  

Συνολικά το έργο της Κωνσταντίνας Zαγάρη είναι μία βαθιά φιλοσοφική ματιά για τη δύναμή της αναγέννησης. Μας θυμίζει ότι οι πληγές δεν εξαφανίζονται αλλά μπορούν να μετατραπούν σε σοφία και εσωτερική ωρίμανση. Ο λόγος όμως που η Κωνσταντίνα Ζαγάρη  είναι θαυμάσια συγγραφέας  είναι η δομή, η υφολογία και η ποιητική της γλώσσα. Μία γλώσσα που υφαίνει με τρυφερότητα την καλοσύνη, ποτίζει με αγάπη τις ανθρώπινες σχέσεις και ανοίγει δρόμους συγχώρεσης, όπως ακριβώς η μητρική καρδιά αγκαλιάζει θεραπεύει και κατανοεί.

 «Η ηλεκτρική εκκένωση από τον φλοιό του εγκεφάλου, ως τις απολήξεις των νεύρων στα δάχτυλα. Το μούδιασμα στο στομάχι, με χιλιάδες πεταλούδες να φτεροκοπούν στο στήθος. Και η αίσθηση του ιλίγγου καθώς την άγγιζε, τρυφερά, σαν κάτι πολύτιμο.» 

 

*Οι νέες εκδόσεις Όμηρος, αγκάλιασαν και επιμελήθηκαν εξαίσια το βιβλίο της Κωνσταντίνας Ζαγάρη, με υπεύθυνο έκδοσης τον συγγραφέα και εκδότη Θεοφάνη Παναγιωτόπουλο.