Βιβλιοκριτική: "Η τέχνη της Γοτθικής εκδίκησης" του Γιάννη Καψάλη

Η τέχνη της Γοτθικής εκδίκησης
Όταν οι μεγάλοι δημιουργοί της Γοτθικής λογοτεχνίας έδωσαν μορφή στους εφιάλτες
Συλλογή Διηγημάτων
Μετάφραση: Άννα Βάντη
ISBN: 978-960-626-988-2
Σελίδες: 318
Έτος έκδοσης: 2026
Εκδόσεις: Πηγή

Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

Υπάρχει η εκδίκηση που γεννιέται από την οργή. Υπάρχει η Γοτθική εκδίκηση. Εκείνη που περιμένει υπομονετικά μέσα στη σιωπή ενός εγκαταλελειμμένου σπιτιού, στο βλέμμα ενός πορτρέτου, στο άγγιγμα μιας νεκρής ερωμένης ή στη σκιά ενός δέντρου που δεν έπρεπε ποτέ να κοπεί.

Σε αυτή τη μοναδική ανθολογία, οι σημαντικότεροι δημιουργοί της γοτθικής λογοτεχνίας –από τον Edgar Allan Poe και τον M. R. James μέχρι τον J. Sheridan Le Fanu, τον Théophile Gautier και τον John William Polidori– υφαίνουν ιστορίες όπου το υπερφυσικό εισβάλλει αθόρυβα στην καθημερινότητα και η μοίρα επιστρέφει πάντοτε για να ζητήσει το τίμημά της…

«...έμοιαζε με ζωντανή ενσάρκωση ενός παρανοϊκού δαίμονα…»

«…έβγαλε μια κραυγή φρίκης και έπεσε από τη σκάλα…»

«…είμαι ένας καταραμένος Βουρδούλακας που θα έχει γυρίσει για να σας ρουφήξει το αίμα…»

«…βρικόλακες θεωρούνται οι νεκροί που σηκώνονται απ΄ τους τάφους τους για να ρουφήξουν το αίμα των ζωντανών…»

«…κάτι το απερίγραπτα παράξενο, σχεδόν φρικιαστικό σε κάθε του κίνηση - κάτι απροσδιόριστο, αφύσικο, μη ανθρώπινο…»

«…οι νεκροί και οι ζωντανοί δεν μπορούν ποτέ να είναι ένα-ο Θεός το έχει απαγορεύσει…»

«…ακολούθησε μια σιγή παγερή, σχεδόν σιγή θανάτου…»

«…μια κραυγή υπέρτατου, απόλυτου τρόμου και απελπισίας…»

«…ξέθαψαν το πτώμα και το βρήκαν φρέσκο, άθικτο από τη φθορά, και να εκκρίνει καθαρό, ζωηρόχρωμο αίμα από το στόμα, τη μύτη και τα αυτιά…»

«…τώρα όμως γύρισα από τους νεκρούς για να σου μιλήσω…»

Δεν πρόκειται για τις γνωστές ιστορίες τρόμου με τους βρυχηθμούς, τα αίματα και τις θεαματικές ανατροπές. Εδώ, το υπερφυσικό γλιστράει σιωπηλά. Δεν κάνει θόρυβο, προκαλεί ρίγος. Δεν αναλύεται εύκολα, αφήνει πίσω του σκιές, και μερικές φορές ένα δάκρυ που δεν ξέρουμε από πού προήλθε. Αυτή είναι η παράδοση του γοτθικού διηγήματος - όχι ως λογοτεχνικό είδος, αλλά ως κατάσταση ύπαρξης.

Ο λεγόμενος «γοτθικός τρόμος» δεν προέκυψε από τη φαντασία, αλλά από την απουσία: από το κενό που αφήνει ο θάνατος, από τη σιωπή μετά από μια τελευταία λέξη που δεν ειπώθηκε, από το βλέμμα που στράφηκε αλλού λίγο πριν την παραδοχή. Γι΄ αυτό και οι νεκροί σε αυτές τις ιστορίες δεν επιστρέφουν μόνο για εκδίκηση, επιστρέφουν για κάτι που έμεινε στη μέση. Μια συγνώμη, μια προσευχή, μια αγκαλιά, ένα φιλί που χάθηκε για πάντα. Κι ο ζωντανός -όσο κι αν φοβάται- ίσως είναι αυτός που κάποτε γύρισε την πλάτη. Τώρα, το φάντασμα στέκεται πίσω του όχι για να τον τιμωρήσει, αλλά για να του θυμίσει ότι δεν είναι ποτέ πολύ αργά, μέχρι που να είναι.

Στον κόσμο αυτών των διηγημάτων, το σπίτι είναι πάντα λίγο πιο άδειο απ΄ όσο πρέπει. Ο καθρέφτης πάντα δείχνει κάτι παραπάνω απ΄ αυτό που βρίσκεται μπροστά του. Η πόρτα αργεί λίγο περισσότερο να ανοίξει. Και η φωνή που «σ΄ αγαπώ» - συνήθως-δεν ακούγεται στην ώρα της. Το υπερφυσικό εδώ δεν είναι εισβολή. Είναι επιστροφή. Είναι η ζωή που επιμένει να γυρίζει, ακόμα κι όταν έχει χαθεί. Είναι ο έρωτας που δεν δέχτηκε να θαφτεί μαζί με το σώμα. Είναι η ενοχή που ξέρει ότι δεν συγχωρέθηκε. Είναι το πάθος που δεν χώρεσε στον κόσμο των ζωντανών και ζητάει ακόμα ένα βράδυ.

Ορισμένοι από τους συγγραφείς αυτής της συλλογής αμφιταλαντεύτηκαν μεταξύ της θρησκεία και του αισθησιασμού, άλλοι μεταξύ της λογικής και της εσωτερικής παράδοσης, κι άλλοι μεταξύ της ζωής και μιας μορφής θανάτου που δεν τελειώνει ποτέ - γιατί είναι άρρηκτα δεμένη με τον έρωτα. Κάποιοι υποτάχθηκαν, κάποιοι πάλεψαν, κάποιοι παραδόθηκαν. Κι όλοι τους, ανεξαιρέτως, έγραψαν σαν να μην μπορούσαν να κάνουν αλλιώς. Σαν κάτι μέσα τους να ήξερε ότι υπήρχε μια σκιά που έπρεπε να ειπωθεί-όχι για να φύγει, αλλά για να μην ξεχαστεί.

Η νύχτα, έλεγαν παλιά, είναι το βασίλειο των νεκρών… αλλά στην πραγματικότητα, είναι το βασίλειο εκείνων των ζωντανών που δεν τολμούν να κοιμηθούν. Όσοι διαβάσουν αυτές τις ιστορίες ίσως νιώσουν αυτή τη σκιά να περνά μέσα τους. Όχι απαραίτητα σκιά φόβου, ίσως κάτι πιο λεπτό, πιο επίμονο. Μια ανάμνηση που δεν τους ανήκει, μια φωνή που μοιάζει γνώριμη, ένα άγγιγμα που ξεχάστηκε αλλά επέστρεψε. Αν συμβεί αυτό, μην την αγνοήσετε. Μπορεί να είναι κάποιος που σας αγάπησε. Μπορεί να είναι κάποιος που περιμένει από εσάς ακόμα ένα «σ΄ αγαπώ».

Κι έτσι, εδώ δε θα βρείτε «πλοκή» με την κοινή έννοια. Θα βρείτε εξομολογήσεις, επιστολές, χειρόγραφα που δεν προορίζονταν να δημοσιευθούν, λόγια που γράφτηκαν για να ειπωθούν μονάχα μια φορά - και μάλιστα όταν πια είναι πολύ αργά. Αν σας φανούν παράξενα, διαβάστε με τις αισθήσεις σας, μη διαβάζετε απλώς τις λέξεις. Αν σας φανούν πεπερασμένα, σκεφτείτε τι μένει όταν περνούν τα χρόνια: Η σκιά στο παράθυρο. Το χέρι που δεν κρατήσατε. Η συγχώρεση που ήρθε όταν δεν μπορούσε πια να ακουστεί.

Διαβάστε προσεκτικά. Όχι μόνο με τον νου, αλλά με την καρδιά. Και αν κάποια στιγμή νιώσετε ένα ρίγος, μην προσπεράσετε…

Ίσως είναι κάποιος που ακόμη περιμένει να τον θυμηθείτε.

Μια συλλογή διηγημάτων που συγκεντρώνει τα σημαντικότερα έργα της κλασικής γοτθικής λογοτεχνίας, προσφέροντας μια ατμοσφαιρική διαδρομή στον κόσμο του μυστηρίου, του υπερφυσικού και του διαχρονικού τρόμου…

Συγγραφείς: M. R. James, Washington Irving, Alexei Tolstoy, Joseph Sheridan Le Fanu, Rudyard Kipling, E. F. Benson, John William Polidori, Edith Nesbit, Théophile Gautier, Edgar Allan Poe.