Δέσποινα Τσίτουρα: Στο πρώτο μου βιβλίο αισθάνθηκα ότι βρήκα τη δική μου φωνή

Συνέντευξη στη Στέλλα Πετρίδου

Σημερινή καλεσμένη των Τεχνών είναι η φιλόλογος και πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Δέσποινα Τσίτουρα. Το πρώτο της προσωπικό βιβλίο, με το οποίο συστήνεται στο αναγνωστικό κοινό, κυκλοφόρησε λίγους μήνες πριν από τις εκδόσεις «Βακχικόν» και φέρει τον τίτλο «Μύγα οικιακή». Θα μας μιλήσει γι' αυτό αναλυτικά στη συνέντευξη που ακολουθεί.

Κυρία Τσίτουρα, αρκετά πρόσφατα εισήλθατε στον χώρο του βιβλίου ως πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας. Διαβάζοντας το βιογραφικό σας, διαπιστώνουμε ότι είστε ένας αρκετά δραστήριος άνθρωπος που εστιάζει το ενδιαφέρον του στη γλώσσα, στη λογοτεχνία και τη δημιουργική γραφή. Καθώς πρώτη φορά φιλοξενείστε στις Τέχνες, πείτε μας δυο λόγια για εσάς και τη μέχρι τώρα συγγραφική σας δραστηριότητα.

Η γραφή υπήρξε πάντοτε για εμένα κάτι περισσότερο από δημιουργική ενασχόληση. Είναι ένας τρόπος να κατανοώ τον κόσμο και να ανακαλύπτω νέους τρόπους έκφρασης. Γι’ αυτό και από νωρίς ένιωσα την ανάγκη να πειραματιστώ με διαφορετικές μορφές αφήγησης, από την ποίηση και την πεζογραφία έως το κινηματογραφικό σενάριο. Το Μεταπτυχιακό μου στη Δημιουργική Γραφή και η βράβευσή μου σε διαγωνισμό της Ένωσης Σεναριογράφων Ελλάδος ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο αυτή την αναζήτηση, ενώ το ίδιο ενδιαφέρον με οδήγησε στην ολοκλήρωση διδακτορικής διατριβής με αντικείμενο την κινηματογραφική αφήγηση. Όλες αυτές οι διαδρομές, πολύ διαφορετικές μεταξύ τους αλλά ταυτόχρονα στενά συνδεδεμένες, διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζω σήμερα τη συγγραφή.

Σε αυτή την πορεία η «Μύγα Οικιακή» αποτελεί την πρώτη μου πραγματικά ολοκληρωμένη και συνειδητή λογοτεχνική απόπειρα· το πρώτο βιβλίο στο οποίο αισθάνθηκα ότι βρήκα τη δική μου φωνή.

Τι είναι αυτό που σας συναρπάζει στη λογοτεχνία, είτε ως αναγνώστρια είτε ως συγγραφέας; Πώς μπορεί ένας κόσμος μυθοπλαστικός να αποτελέσει διέξοδο για τον αναγνώστη και τι καλό του προσφέρει επί της ουσίας; Σε εσάς συγκεκριμένα, πόσο ευεργετικά λειτουργεί η φυγή σας από την πραγματικότητα, έστω κι αν αυτή η φυγή είναι απλά μόνο για λίγο και μόνο νοητή;

Αυτό που με συναρπάζει στη λογοτεχνία είναι η δυνατότητα να ζεις, έστω και για λίγο, μια ζωή που δεν είναι η δική σου. Να κατοικείς τη σκέψη, τους φόβους και τις επιθυμίες ενός άλλου ανθρώπου και, επιστρέφοντας στη δική σου πραγματικότητα, να την κατανοείς διαφορετικά. Δε βλέπω λοιπόν τη μυθοπλασία ως απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά περισσότερο ως έναν διαφορετικό τρόπο να επιστρέφουμε σε αυτήν λίγο πιο συνειδητοί και ίσως λίγο πιο ανθρώπινοι.

Ως αναγνώστρια αναζητώ αυτή την εμπειρία· ως συγγραφέας προσπαθώ να τη δημιουργήσω.

Το συγγραφικό σας ενδιαφέρον στρέφεται προς την πεζογραφία. Ποια θέματα σας απασχολούν κυρίως στα έργα σας και από πού είναι εμπνευσμένα;

Με ενδιαφέρουν κυρίως οι αθέατες διαδρομές του ανθρώπου. Οι στιγμές που έρχεται αντιμέτωπος με όσα τον διαμόρφωσαν, με τις επιλογές του, τις απώλειες, τις σιωπές και όσα δεν τόλμησε ποτέ να αντικρίσει. Με απασχολούν οι εσωτερικές μεταμορφώσεις, οι σχέσεις, η μοναξιά, αλλά και οι μικρές ρωγμές της καθημερινότητας μέσα από τις οποίες μπορεί να αποκαλυφθεί κάτι βαθύτερο.

Η έμπνευση συνήθως γεννιέται από μικρές παρατηρήσεις, εικόνες, συναισθήματα ή ερωτήματα που επιστρέφουν επίμονα και ζητούν να εξερευνηθούν. Αρκεί μια φαινομενικά ασήμαντη λεπτομέρεια - μια κίνηση, μια φράση, μια εικόνα της καθημερινότητας – για να γεννηθεί μία ιστορία που θεωρώ ότι αξίζει να ειπωθεί.

Υπάρχουν συγγραφείς που έχουν επηρεάσει κατά κάποιον τρόπο το ύφος και τη νοοτροπία της γραφής σας; Αν ναι, ποιοι είναι αυτοί και για ποιο λόγο σας έχουν επηρεάσει; Θεωρείτε καλό να υπάρχουν πρότυπα και πώς μπορούν να αξιοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ώστε να μη θεωρηθεί πως επιχειρείται μια κακή αντιγραφή του έργου τους;

Κανένας συγγραφέας δεν γράφει σε κενό. Όλοι κουβαλάμε μέσα μας τα βιβλία που διαβάσαμε και συνομιλούμε μαζί τους. Προσωπικά νιώθω πιο κοντά σε δημιουργούς που δοκιμάζουν τα όρια της αφήγησης και στρέφουν το βλέμμα τους στις πιο αθέατες, εύθραυστες και αντιφατικές πλευρές του ανθρώπου. Ανάμεσά τους θα ξεχώριζα τον Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ, για την ικανότητά του να συνδέει το προσωπικό με το συλλογικό και το οικείο με το παράδοξο, αλλά και τον Πολ Λιντς, για τη δύναμη της ατμόσφαιρας και τη βαθιά ανθρωποκεντρική ματιά του.

Δεν πιστεύω ότι τα πρότυπα λειτουργούν ως καλούπια. Θεωρώ ότι λειτουργούν ως αφετηρίες. Μας δείχνουν δρόμους που μπορούμε να ακολουθήσουμε, αλλά και δρόμους από τους οποίους ίσως θέλουμε να απομακρυνθούμε. Στόχος σε κάθε περίπτωση δεν είναι η μίμηση κάποιας συγκεκριμένης φωνής, αλλά η γόνιμη συνομιλία μαζί της προκειμένου να αναδυθεί σταδιακά μία αυτόνομη και προσωπική συγγραφική φωνή.

Πώς νιώσατε όταν για πρώτη φορά πιάσατε στα χέρια σας το βιβλίο με το οποίο συστήνεστε επίσημα πλέον ως συγγραφέας στο αναγνωστικό σας κοινό;

Η πρώτη φορά που κράτησα τη «Μύγα Οικιακή» στα χέρια μου ήταν μια ιδιαίτερη στιγμή. Υπήρξε συγκίνηση, αλλά και μια παράξενη αίσθηση αποχωρισμού. Ένα κείμενο που για μεγάλο διάστημα υπήρχε μόνο στον δικό μου κόσμο - ως σκέψη, λέξεις και σελίδες - είχε πλέον αποκτήσει τη δική του αυτόνομη υπόσταση. Έπαψε να ανήκει μόνο σε εμένα και ξεκίνησε τη δική του διαδρομή μέσα από τις αναγνώσεις και τις ερμηνείες των άλλων. Αυτή ήταν και η πιο όμορφη συνειδητοποίηση. Μία ιστορία που ξεκίνησε ως κάτι απολύτως προσωπικό μπορούσε πλέον να συναντήσει ανθρώπους άγνωστους σε μένα και να δημιουργήσει μαζί τους έναν νέο χώρο επικοινωνίας.

Το βιβλίο σας κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2026 από τις εκδόσεις «Βακχικόν». Είναι νουβέλα και φέρει τον πολύ ιδιαίτερο τίτλο «Μύγα οικιακή». Εξηγείστε μας τον τίτλο αυτόν. Ποια είναι αυτή η πολύ ενοχλητική μύγα, η οποία κοσμεί και το εξώφυλλο του βιβλίου σας; Γιατί την επιλέξατε ως τίτλο;

Ένας τίτλος, όπως και μια ιστορία αποκτά την πλήρη σημασία του μέσα από το βλέμμα εκείνου με τον οποίο κάθε φορά συναντιέται. Αυτό που μπορώ εγώ να πω για τον τίτλο «Μύγα οικιακή», είναι ότι με ενδιέφερε η παράξενη συνύπαρξη οικειότητας και ενόχλησης που τον χαρακτηρίζει. Η μύγα είναι ένα πλάσμα που συνήθως περνά απαρατήρητο μέχρι τη στιγμή που η παρουσία της γίνεται έντονη, σχεδόν επίμονη. Κινείται μέσα στον πιο προσωπικό μας χώρο, εμφανίζεται απρόσμενα, στέκεται κάπου τυχαία και, για μια κάποια στιγμή, γίνεται μάρτυρας της καθημερινότητάς μας. Μπορεί να εισβάλλει στον χώρο μας ή να εγκλωβίζεται σε αυτόν, να μας παρατηρεί αλλά και να γίνεται αντικείμενο παρατήρησης. Αυτή η αμφισημία - το αν τελικά την κοιτάζουμε ή αν μας κοιτάζει εκείνη - ήταν κάτι που με ενδιέφερε να υπάρχει ήδη από την πρώτη επαφή με το βιβλίο.

Η ίδια αίσθηση υπάρχει και στο εξώφυλλο. Η μύγα δεν λειτουργεί ως ένα απλό σύμβολο, αλλά ως ένα στοιχείο που εισβάλλει διακριτικά στην εικόνα σαν να ακούμπησε εκεί τυχαία. Μάλιστα κάποιοι αναγνώστες μου ανέφεραν χαμογελώντας ότι, όταν πήραν το βιβλίο στο σπίτι τους, μια άλλη μύγα του δικού τους χώρου έκατσε με τον ίδιο τρόπο σε κάποιο διαφορετικό σημείο του βιβλίου, σαν μια μικρή συνέχεια της ιστορίας έξω από τις σελίδες της.

Ένα προσωπικό ημερολόγιο αποτελεί στην ουσία το έργο σας, μιας ηρωίδας που επιχειρεί να εκτονωθεί, βρίσκοντας τρόπο διαφυγής από τα προβλήματά της και από την αφόρητη πίεση που νιώθει κλεισμένη στο σπίτι της - όχι από επιλογή, αλλά σύμφωνα με το ιατρικό πρωτόκολλο. Μοναξιά, ψυχολογική φθορά, εγκατάλειψη, απομόνωση, μα και μια πολύ καλή ευκαιρία για να οδηγηθεί στην προσωπική της ελευθερία, στην ανακάλυψη του εαυτού της δηλαδή, και στην αυτογνωσία. Μιλήστε μας περισσότερο για την ηρωίδα σας. Γιατί βασανίζεται και πώς τελικά θα απαλλαγεί από το βάρος των όσων κατακλύζουν το μέσα της και τη ζωή της γενικότερα;

Η ηρωίδα της νουβέλας βρίσκεται σε οριακή κατάσταση. Ο εγκλεισμός της δεν σχετίζεται τόσο με την επιβαλλόμενη εξωτερική συνθήκη, όσο με τις εσωτερικές διεργασίες που αυτή ενεργοποιεί. Η απομόνωση φέρνει την ηρωίδα αντιμέτωπη με σκέψεις και αλήθειες που για χρόνια παρέμεναν επιμελώς στο περιθώριο ενώ την αναγκάζει να επανεξετάσει την ταυτότητά της πέρα από τους ρόλους που έχει συνηθίσει να υπηρετεί. Η γραφή γίνεται ο τρόπος με τον οποίο προσπαθεί να ακούσει ξανά τη δική της φωνή.

Σε αυτό το πλαίσιο η απελευθέρωσή της ίσως να μην βρίσκεται στην έξοδο από τον χώρο, αλλά στην ικανότητα να δει διαφορετικά όσα μέχρι τότε θεωρούσε δεδομένα. Μερικές φορές εξάλλου οι πιο δύσκολες πόρτες δεν είναι αυτές που χρειάζονται ένα κλειδί για να ανοίξουν, αλλά εκείνες αλλά εκείνες που αρνιόμασταν να αναγνωρίσουμε ότι υπήρχαν.

Τι σας ενέπνευσε για τη συγγραφή του συγκεκριμένου έργου;

Η έμπνευση για τη «Μύγα Οικιακή» ξεκίνησε από μια φαινομενικά απλή αφετηρία ⋅ ένα παιχνίδι γραφής στο πλαίσιο μίας ομάδας φίλων που μοιράζονται την αγάπη τους για τη συγγραφή και την έκδοση βιβλίων. Στην πορεία όμως η αρχική ιδέα άρχισε να αποκτά μεγαλύτερο βάθος καθώς συνάντησε και προσωπικά βιώματα που με έφεραν αντιμέτωπη με ερωτήματα γύρω από την απομόνωση και τη μνήμη. Σταδιακά με ενδιέφερε να εξερευνήσω αυτό που συμβαίνει όταν η καθημερινότητα διαταράσσεται και ο άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με τον ίδιο του τον εαυτό.

Ποια μηνύματα θα λάβει ο αναγνώστης διαβάζοντας την ιστορία του βιβλίου σας; Οπωσδήποτε η θεματολογία του είναι αρκετά μελαγχολική. Μήπως, όμως, μέσα από τα δύσκολα προκύπτει πάντα κάτι καλό στο τέλος;

Θα ήθελα να αποφύγω να υποδείξω στον αναγνώστη ένα συγκεκριμένο μήνυμα ή μια μοναδική ερμηνεία. Πιστεύω ότι κάθε βιβλίο ολοκληρώνεται διαφορετικά μέσα στον καθένα που το διαβάζει. Σίγουρα η ιστορία κινείται σε ένα τοπίο μοναξιάς, απώλειας και εσωτερικής αναζήτησης. Όμως η δυσκολία δεν σημαίνει απαραίτητα αδιέξοδο. Κάποιες φορές οι ρωγμές που δημιουργούνται στη ζωή μας είναι εκείνες μέσα από τις οποίες μπορεί να περάσει ένα διαφορετικό φως. Αν μέσα από αυτή τη διαδρομή προκύπτει μια μορφή ελευθερίας, αποδοχής ή αλλαγής, αφήνω τον αναγνώστη να το ανακαλύψει με τον δικό του τρόπο.

Είστε ευχαριστημένη από την πρώτη συνεργασία σας με τις εκδόσεις «Βακχικόν»; Μιλήστε μας γι’ αυτήν.

Η συνεργασία μου με τις εκδόσεις «Βακχικόν» υπήρξε απολύτως θετική εκδοτική εμπειρία. Από την αρχή ένιωσα ότι το βιβλίο μου αντιμετωπίστηκε με ενδιαφέρον και σεβασμό, όχι μόνο ως ένα ακόμα εκδοτικό προϊόν, αλλά ως έργο που έχει τη δική του ιδιαίτερη ταυτότητα.

Εκτίμησα ιδιαίτερα την επικοινωνία και τη στήριξη σε όλα τα στάδια της έκδοσης, από την επιμέλεια μέχρι την τελική μορφή του. Για έναν νέο συγγραφέα η πρώτη επαφή με έναν εκδοτικό οίκο είναι μια σημαντική στιγμή και χαίρομαι που αυτή η διαδρομή ξεκίνησε με τις εκδόσεις «Βακχικόν».

Ποιοι είναι οι επόμενοί σας συγγραφικοί στόχοι; Να περιμένουμε σύντομα ένα νέο σας βιβλίο;

Η «Μύγα Οικιακή» άνοιξε για μένα έναν νέο δημιουργικό δρόμο και με έμαθε ότι κάθε ιστορία χρειάζεται τον δικό της χρόνο για να βρει τη φωνή της.

Υπάρχει κάτι καινούριο που βρίσκεται σε εξέλιξη, μια καινούργια διαδρομή που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται. Θα αφήσω όμως αυτή τη νέα ιστορία να βρει μόνη της τον ρυθμό και τη μορφή της. Αυτό που σίγουρα γνωρίζω είναι ότι η συγγραφή παραμένει για μένα μια βαθιά ανάγκη· ένας τρόπος να παρατηρώ τον κόσμο, να επεξεργάζομαι όσα με απασχολούν και να αναζητώ νέες αφηγηματικές διαδρομές.

Πείτε μας μια ευχή σας που θα θέλατε να πραγματοποιηθεί στο μέλλον.

Η μεγαλύτερη ευχή μου είναι να συνεχίσω να γράφω με την ίδια ελευθερία και την ίδια ανάγκη που με οδήγησαν στη «Μύγα Οικιακή». Να έχω τον χρόνο και τη δύναμη να δημιουργώ ιστορίες που να βρίσκουν τον δρόμο τους προς τους αναγνώστες και, κυρίως, να μπορούν να τους αγγίξουν με κάποιον τρόπο.

Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα απόσπασμα από το βιβλίο σας.

ΗΜΕΡΑ ΤΡΙΤΗ

Ο μήνας ξεκίνησε άσχημα κι όχι πως είμαι προληπτική αλλά πιστεύω πως κάτι τέτοιες περιόδους καλύτερα να μην παιδεύω πολύ το μυαλό μου και το σώμα αφήστε που στην προκειμένη περίπτωση αυτό αποτελεί και σαφή οδηγία γιατρού.

Θα με βοηθούσε είπε ο γιατρός να καθαρίσω σώμα και μυαλό αυτό με το μυαλό ήταν συμπλήρωση δική μου θα βοηθούσε πολύ κάποιος περίπατος αρκεί να μην άφηνα τους άλλους που περπατούν γύρω μου να πλησιάσουν πάνω από δύο μέτρα έτσι είπε ο γιατρός και η αλήθεια είναι ότι τίποτα δε με πιέζει τόσο πολύ όσο ένας περίπατος που τον συστήνει ένας γιατρός στα πλαίσια οποιασδήποτε θεραπείας.

Μία ηλιόλουστη μέρα σαν κι αυτήν πριν από μία εβδομάδα βρισκόμουν στο μικρό δωμάτιο ενός νοσοκομείου με μία τηλεόραση ένα παράθυρο και δύο μεγάλες συρόμενες πόρτες να με χωρίζουν από τον έξω κόσμο. Τις πόρτες αυτές θα μπορούσα εύκολα να τις ανοίξω ήταν καλολαδωμένες και εύκολες στη χρήση ωστόσο η παραμικρή τέτοια κίνηση θα ενεργοποιούσε συναγερμό που θα κινητοποιούσε το νοσοκομείο καθώς θα σήμαινε ότι ένας επικίνδυνος για την υγεία των άλλων ασθενής είχε αποφασίσει αυθαίρετα και παράτυπα να κυκλοφορεί ανάμεσά τους.

Ποτέ δεν είχα καταφέρει να ενοχλήσω άνθρωπο έτσι κι αλλιώς πενήντα χρόνια τώρα αλλά η σκέψη και μόνο ότι θα μπορούσα να το κάνω μου προκαλούσε ένα γαργαλητό που το ένιωθα πιο έντονα στο σημείο της τομής μου.

Όλα πλέον τα νιώθω καλύτερα εκεί.

Το κομμάτι που λείπει έχει αποκτήσει μία ζωή πιο βαθιά και διαισθητική έχει αναπτύξει ικανότητες που κανένα άλλο σημείο του κορμιού μου δε διαθέτει πλέον.

Στο δωμάτιο μπήκε ένας κύριος με ειδική φόρμα κρατώντας δύο βαριά κουτιά που μέσα είχαν από μία μικρή κάψουλα ραδιενεργού ιωδίου σαν σε ταινία επιστημονικής φαντασίας. Μου χαμογέλασε μου είπε περαστικά και έφυγε όπως ήρθε. Γύρισε πίσω στον πλανήτη του. Σε αυτόν που υπήρχε πίσω από την κλειστή πόρτα και λειτουργούσε παράλληλα με το δικό μου σύμπαν.

Στον ίδιο πλανήτη που ζεις κι εσύ.

Ο γιατρός πήρε τηλέφωνο. Ήρθε η ώρα να πάρω τα μικροσκοπικά χάπια που βρίσκονται σε κάθε κουτί και να τον διαβεβαιώσω τηλεφωνικά πως όλα πήγαν καλά. Το έκανα. Μου ευχήθηκε καλή ξεκούραση και το έκανα κι αυτό. Δε θα μπορούσα παρά να δείξω εμπιστοσύνη στη διαδικασία το είχα ξανακάνει στη ζωή μου για πολλά πράγματα με αμφιβόλου ποιότητας αποτελέσματα.

Χτυπάει το τηλέφωνο είσαι εσύ αλλά δε το σηκώνω. Δε θα επέμενες με είχες διαβεβαιώσει ότι θα μου άφηνες το χώρο και τον χρόνο των τριών αυτών εβδομάδων για να ησυχάσω και να σκεφτώ. Με το βλέμμα μου ακολουθώ μια μύγα που χτυπάει συνεχώς το κεφάλι της στο παράθυρο του δωματίου κάνοντας έναν χαρακτηριστικό και ενοχλητικά υπνωτιστικό ήχο.

Ξαναχτυπάει το τηλέφωνο και είσαι πάλι εσύ.

Κυρία Τσίτουρα, σας ευχαριστώ πολύ για την παραχώρηση αυτής της συνέντευξης. Καλοτάξιδο το βιβλίο σας και πάντα να έχετε όμορφες εμπνεύσεις.

Σας ευχαριστώ εγώ για την πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη.

Βιογραφικό:

Η Δέσποινα Τσίτουρα είναι φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Δημιουργική Γραφή και υποψήφια διδακτόρισσα στο πεδίο της Κινηματογραφικής Αφήγησης (Πανεπιστήμιο Αιγαίου). Έχει τιμηθεί με βραβείο σεναρίου από την Ένωση Σεναριογράφων Ελλάδος. Κείμενά της έχουν συμπεριληφθεί σε δύο συλλογικά έργα.

Η νουβέλα Μύγα οικιακή είναι το πρώτο της βιβλίο.