Βιβλιοκριτική: "Αναποδογεννημένη" της Rita Petro | Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Αναποδογεννημένη
Lindur së prapthi (τίτλος πρωτοτύπου)
Συγγραφέας: Rita Petro
Μετάφραση: Νίκος Κατσαλίδας
ISBN: 978-618-86631-7-6

Ημερομηνία έκδοσης: 6/2025

Σελίδες: 304
Εκδόσεις: By the Book 

Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Η Rita Petro είναι βραβευμένη Αλβανίδα συγγραφέας και ποιήτρια, της οποίας μικρό τμήμα του πολύ αξιόλογου έργου της έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά. Η «Αναποδογεννημένη» είναι ένα από τα μεταφρασμένα βιβλία της και μάλιστα το πρώτο της μυθιστόρημα με το οποίο συστήνεται ως πεζογράφος, καθώς μέχρι το 2022 που το βιβλίο αυτό πρωτοκυκλοφόρησε στη χώρα της, η ίδια ήταν ιδιαίτερα γνωστή, αγαπητή και δημοφιλής ως μια προκλητική και ανατρεπτική για τη θεματολογία της αναγνωρισμένη και διακεκριμένη ποιήτρια.

Η «Αναποδογεννημένη» ή «Lindur së prapthi» όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος του βιβλίου στα αλβανικά («Born Backwards», όπως είναι ο μεταφρασμένος τίτλος του στα αγγλικά), όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Αλβανία, γνώρισε μεγάλη επιτυχία και αποδοχή από το αναγνωστικό κοινό, ενώ υπήρξε παράλληλα υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας 2024. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2025 από τις εκδόσεις «By the Book», σε μετάφραση του Νίκου Κατσαλίδα και ήδη είναι αρκετά δημοφιλές και αγαπητό στον Έλληνα αναγνώστη.

Επί της ουσίας, πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Αφηγήτρια είναι η ίδια η συγγραφέας, η οποία στρέφεται συνειδητά στο παρελθόν της για να βρει ξανά το μικρό κοριτσάκι που ήταν κάποτε και που είχε την ιδιαιτερότητα να γεννηθεί ανάποδα, δηλαδή με τα πόδια της προς τα κάτω και όχι με το κεφάλι της. Το γεγονός αυτό, θα αποκαλύψει σχεδόν από την αρχή του βιβλίου της η συγγραφέας, επηρέασε και την κίνησή της, αφού ξεκίνησε να περπατά πρώτα με τα χέρια της, βλέποντας και ανακαλύπτοντας ανάποδα τον κόσμο γύρω της, ενώ πολύ αργότερα όλο αυτό διορθώθηκε για να περπατήσει κανονικά και με τα πόδια της. Ο τίτλος του βιβλίου, κατόπιν αυτής της πολύτιμης αποκάλυψης, φαίνεται ότι δεν είναι καθόλου συμβολικός, απεναντίας καθρεφτίζει μια αλήθεια υπαρκτή και πραγματική για τον εαυτό της γράφουσας, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο γεννήθηκε, αλλά και το πρώτο προσωνύμιο που της δόθηκε από τη γιαγιά της (από την πλευρά της μητέρας της).

Ο τρόπος αφήγησης της συγγραφέα είναι άκρως παραστατικός, ανεπιτήδευτος και εσκεμμένα αφιλτράριστος. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται από μέρους της είναι απλή και σχεδόν ωμή, καθώς στόχο έχει να αποτυπώσει ολόκληρη την αλήθεια των νηπιακών, παιδικών, εφηβικών και νεανικών της χρόνων με απόλυτη ειλικρίνεια και καθαρότητα, μια επιλογή που πολλές φορές φαίνεται προκλητική και ανατρεπτική, ακριβώς επειδή στηρίζεται στην αμεσότητα και στην αυθεντικότητα των όσων καταγράφονται αυτούσια στο χαρτί. Φυσικά, η συγγραφέας σε πολλά σημεία γίνεται περισσότερο ρομαντική, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην πεζογραφία και την ποίηση, την οποία και υπεραγαπά. Το γεγονός αυτό οφείλεται ξεκάθαρα στη συνειδητή εξομολογητική κατάθεση της ψυχής της, που από μόνη της προκαλεί μια έντονη συναισθηματική φόρτιση τόσο στην ίδια όσο και στον αναγνώστη του βιβλίου της, που είναι και ο τελικός αποδέκτης του.

Ωστόσο, το βιβλίο αυτό δεν είναι απλά μια αληθινή προσωπική ιστορία, στην οποία παρεμβάλλονται συνεχώς κι άλλες πολλές ξεχωριστές και διαφορετικές μεταξύ τους σύντομες ιστορίες ζωής συγγενικών και φιλικών προσώπων της αφηγήτριας ή ακόμα και απλών γνωστών της, που συνδέθηκαν με κάποιον τρόπο μαζί της και επηρέασαν τον συναισθηματικό της κόσμο, την προσωπική της πορεία, αλλά και τον τρόπο αντίληψής της για την κοινωνία, τους ανθρώπους της, την πατρίδα, την εξουσία, τη θρησκεία, τον έρωτα, την εκμετάλλευση, την αυτοθυσία, τον ηρωισμό, τη ζωή και τον θάνατο. Το βιβλίο επιχειρεί να καθρεφτίσει, να περιγράψει και να εξηγήσει μια ολόκληρη εποχή, μια ολόκληρη κοινωνία ταλαιπωρημένων ανθρώπων, συγκεκριμένα μιας ολόκληρης γενιάς, της δικής της, που βίωσε και άντεξε τη σκληρή και άκρως απειλητική πραγματικότητα της κομμουνιστικής Αλβανίας, στην οποία πρωταγωνιστούσαν οι περιορισμοί, οι απαγορεύσεις, οι πολλές προκαταλήψεις, η φτώχεια και οι στερήσεις, τα αυστηρά μέτρα και οι γεωγραφικοί αποκλεισμοί, η αδικία και η αγωνία για το παρόν και το μέλλον, η ανταγωνιστικότητα και η φθορά ενός πολιτικού συστήματος, που λειτουργούσε πάντα εις βάρος των αδύναμων κοινωνικών ομάδων και φυσικά πάντα προς όφελος των λίγων και εκλεκτών.

Όλες οι ανησυχίες, οι φιλοδοξίες, οι αδυναμίες, οι μάταιες προσδοκίες, οι απογοητεύσεις, οι προσωπικές εντυπώσεις και οι αλήθειες, όλοι οι φόβοι, οι δισταγμοί, οι προσωπικές συγκρούσεις και οι ερωτικοί πειραματισμοί αποτυπώνονται με απόλυτη σαφήνεια, με ειλικρίνεια και προκλητική γύμνια σε αυτό το βιβλίο ως ένας ελάχιστος φόρος τιμής σε μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων, τη γενιά της συγγραφέα, που κατάφερε να σταθεί όρθια και να αντέξει ένα δύσκολο παρελθόν που βίωσε, μα που όμως επέδρασε πάνω της καταλυτικά και διαμόρφωσε τη στάση και τον χαρακτήρα της στο σήμερα.

Τα μηνύματα του βιβλίου είναι πολλά. Το σημαντικότερο όλων: Κανείς δεν μπορεί να αισθανθεί και να οικειοποιηθεί την αξία της ελεύθερης βούλησης, της σκέψης και της δράσης, αν δεν τολμήσει πρώτα να αφήσει πίσω του όλα τα κατάλοιπα ενός τραυματικού χθες που βίωσε και που επιχείρησε με βίαιο τρόπο να τον υπονομεύσει και να τον συντρίψει ολοκληρωτικά.

Η συγγραφέας επιδιώκει να καταστήσει κατανοητό ότι δεν είναι προκλητικό ούτε και μεμπτό το να επιθυμεί κάποιος να γνωρίσει εις βάθος τον εαυτό του, να κατανοήσει τις ανάγκες του, ακόμα και τις πιο προσωπικές, καθώς αυτό αποτελεί μια φυσική του εξέλιξη και συμβάλλει στην αποδοχή του ως μια ξεχωριστή και αυτόνομη ανθρώπινη ύπαρξη. Το γεγονός ότι και η ίδια τολμά να μιλήσει για όλα αυτά, καθώς και για την προσπάθειά της να διεκδικήσει την αυτονομία του δικού της σώματος και την προσωπική ελευθερία της γενικότερα, αντιστεκόμενη στις συνεχείς και επαναλαμβανόμενες προκλήσεις του θρασύτατου πολλές φορές αντρικού φύλου, είναι αξιοθαύμαστο. Παράλληλα, καθρεφτίζει και την αγωνία όλων των γυναικών, που ακόμα και σήμερα βρίσκονται σε έναν διαρκή αγώνα για την επίτευξη του σκοπού αυτού.

Το βιβλίο παρά τις τριακόσιες τέσσερις σελίδες του και την απλή γραφή του δε συνιστάται για μια γρήγορη και επιδερμική ανάγνωση. Κι αυτό, φυσικά, καθιστά την αξία του ακόμα μεγαλύτερη. Εντός του αποτυπώνονται αλήθειες που δύσκολα καταγράφονται, ωστόσο είναι διαχρονικές και απευθύνονται σε όλους. Γι’ αυτό, άλλωστε, διεισδύουν αμέσως στη σκέψη του αναγνώστη, επιδιώκοντας τη βαθύτερη ανάλυση και επεξεργασία τους, με πρωταρχικό στόχο την ευαισθητοποίησή του.

Στο βιβλίο, τέλος, διακρίνεται και μια έντονη μελαγχολική διάθεση, η οποία προκαλείται αναπόφευκτα από την ενεργοποίηση της μνήμης, που επιστρέφει τη σκέψη στο μακρινό τραυματικό παρελθόν. Ωστόσο, κλείνει με μια αισιόδοξη ματιά της συγγραφέα για το παρόν και το μέλλον, για τη δυνατότητα όλων για τη διεκδίκηση μιας πιο ποιοτικής, όμορφης και ισορροπημένης ζωής, στην οποία οι ειλικρινείς και αγνές ανθρώπινες σχέσεις, καθώς και η προσωπική ελευθερία του καθενός αποτελούν το απαραίτητο και αναπόσπαστο κομμάτι της.

Ας είναι καλοτάξιδο!

 Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο, θα βρείτε εδώ.