Βιβλιοκριτική: "Σταφύλι στο στόμα" της Χριστίνας Λαμπούση

Σταφύλι στο στόμα
Συγγραφέας: Χριστίνα Λαμπούση
Ημερομηνία έκδοσης: 05/2026
ISBN: 978-618-5963-19-4
Σελίδες: 82

Εκδόσεις: Μετρονόμος

Γράφει η Στέλλα Πετρίδου

Είναι φορές που οι λέξεις αγάπη και φροντίδα συγχέονται με τις λέξεις υποχρέωση, κούραση και αγανάκτηση. Στο όνομα της αγάπης εκπληρώνονται υποχρεώσεις ρουτίνας, με αποτέλεσμα η φροντίδα να συνοδέυεται με απροθυμία, προϊόν της κούρασης και της αγανάκτησης για την εσαεί επαναλαμβανόμενη διαδικασία. Καμία αίσθηση χαράς και ενθουσιασμού δεν παρατηρείται στο προσκήνιο, καθώς η ατμόσφαιρα που δημιουργείται γύρω του είναι αρκετά τεταμένη, ανυπόφορη οπωσδήποτε και φυσικά καταθληπτική. Η ανάγκη όμως της επανάληψης, απόροια της ευθύνης που μεσολαβεί, αυξάνει τις φορές της έντασης οδηγώντας τις ήδη προβληματικές καταστάσεις, σχέσεις και συμπεριφορές στο απροχώρητο.

Μια τέτοια περίπτωση θα αναπτύξει στο νέο της βιβλίο η συγγραφέας Χριστίνα Λαμπούση προκαλώντας συναισθηματική αναστάτωση στον αναγνώστη της και όχι αδικαιολόγητα. Το βιβλίο της φέρει τον τίτλο «Σταφύλι στο στόμα», είναι θεατρικό έργο και κυκλοφορεί (από τον Μάιο του 2026) από τις εκδόσεις «Μετρονόμος».

Η θεματολογία του έργου αφορά τη σεξουαλικότητα των ανθρώπων με αναπηρία, αλλά όχι μόνο αυτό. Η συγγραφέας εστιάζει αρχικά στη διαχείρηση της σχέσης των εξαρτημένων ανθρώπων με το οικογενειακό τους περιβάλλον και στο πώς αυτή η σχέση επιδρά στην ψυχολογία τους. Σε αυτό ακριβώς το σημείο επιμένει η συγγραφέας την αναφορά της για να επισημάνει το γεγονός ότι τα άτομα με αναπηρτία δεν είναι απλά σώματα. Φέρουν εντός τους και ψυχή, την οποία πολλές φορές ξεχνούν να τη φροντίσουν εκείνοι που έχουν αναλάβει θελημένα ή μη κηδεμόνες τους. Δίνοντας έμφαση στις καθημερινές σωματικές τους ανάγκες, παραβλέπουν το γεγονός ότι οι ανάγκες της ψυχής είναι εξίσου σημαντικές κι ίσως πολύ περισσότερες σε αριθμό, παρότι αθέατες, για τον λόγο αυτό και εύκολα προσπελάσιμες, εφόσον αδιαφορούν ή απλά αρνούνται να τις δώσουν τη δέουσα σημασία και προσοχή.

Τι συμβαίνει όμως όταν η κατάσταση φτάσει στο απροχώρητο; Όταν η υπομονή εξαντληθεί και η επιθυμία για την ικανοποίηση των πραγματικών θέλω της ψυχής αποτελέσει επιτακτική ανάγκη; Όταν διεκδικήσει και απαιτήσει ξεκάθαρα ό,τι μέχρι πρότινος παρακαλούσε και ικέτευε σιωπηλά; Τι συμβαίνει όταν τα αφτιά των γύρω παραμένουν ερμητικά κλειστά, αρνούμενα να κατανοήσουν ότι ακόμα και τα άτομα με αναπηρία είναι άνθρωποι κανονικοί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται;

Κεντρική ηρωίδα του έργου είναι η Ευγενία, η οποία βρίσκεται εκ γεννετής καθηλωμένη σε αναπηρική καρέκλα, εξαιτίας σοβαρών κινητικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει στα πόδια και τα χέρια της. Η αδυναμία της να κινηθεί από μόνη της την καθιστά απόλυτα εξαρτημένη από την άκαμπτη μητέρα της. Μόνο που εκείνη πλέον αδυνατεί ή αποφεύγει συνειδητά να αποδεχτεί το γεγονός ότι το παιδί της μεγάλωσε και ότι πλέον οι ανάγκες του είναι πολύ περισσότερες από τις βασικές και συνηθισμένες ανάγκες. Μα κι αυτές δεν ικανοποιούνται με χαρά, αγάπη και τρυφερότητα. Η υπομονή φαίνεται να έχει εξαντληθεί από μέρους της. Φωνές, κατηγορίες και έντονες προσβλητικές συμπεριφορές καθρεφτίζουν το αγανακτησμένο πρόσωπο της μάνας που αρνείται πλέον τον συμβιβασμό στη ζωή της και επιθυμεί την απότομη αλλαγή, ακόμα κι αν αυτή επιβαρρύνει περισσότερο την ψυχική κατάσταση του παιδιού της.

Όταν η Ευγενία βρίσκει τελικά τον τρόπο για να απολαύσει την ενηλικίωσή της και τη γυναικεία της φύση μέσω του έρωτα, την αποκλειστικότητα δηλαδή, το χάδι, το φιλί και την πραγματική φροντίδα, μια νέα ένταση δημιουργείται ανάμεσα στην ίδια και τη μητέρα της κι ο λόγος είναι προφανής. Όλα αυτά τα ζει στο πλευρό κάποιου με νοητική υστέρηση, κάποιου που όμως έχει το προνόμιο να βλέπει τον άνθρωπο στην ουσία του, αφήνοντας στην άκρη το φαίνεσθαι και τα σωματικά του προβλήματα. Και εδώ ακριβώς τίθενται οι προβληματισμοί που η συγγραφέας περνά με συγγραφική μαεστρία στον αναγνώστη.

Τελικά, τι είναι σημαντικο στη ζωή, να νιώθει ο άνθρωπος ευτυχισμένος ή να είναι ευτυχισμένος πραγματικά; Να αγαπά ή να αρνείται την αγάπη, γιατί αυτό του επιβάλλουν οι άλλοι; Να αφήνει την ψυχή του ελεύθερη ή να την εγκλωβίζει στους κανόνες και τα πρέπει, γιατί αυτό είναι το τυπικά σωστό; Έχουν δικαίωμα τα άτομα με αναπηρία στον έρωτα και την προσωπική ζωή; Ποιοι πρέπει να αποφασίζουν για το δικαίωμά τους στην ελευθερία της βούλησης;

Η γραφή της συγγραφέα είναι απόλυτα ρεαλιστική, παρότι σκληρή και ωμή. Ίσως, γιατί έτσι πρέπει να είναι στην αποτύπωσή της, προκειμένου να περιγράψει την πραγματικότητα των ανθρώπων με αναπηρία και την καθημερινότητά τους. Μόνο έτσι καθιστά σαφές ότι προσεγγίζονται οι άνθρωποι που εξαρτώνται από τους άλλους, μα που όμως έχουν μεγάλη ανάγκη για επικοινωνία, για αποδοχή, για κατανόηση, για φροντίδα και για μοίρασμα. Οι άνθρωποι που αποζητούν το χάδι και την αγκαλιά, γιατί κι αυτοί έχουν ψυχή και αισθήματα. Οι άνθρωποι που έχουν το χάρισμα να αναγνωρίζουν την ουσία στον άνθρωπο, αποβάλλοντας από πάνω του το φαίνεσθαι, το τυπικό και το ανούσιο, το ψεύτικο και το υποκριτικό. Οι άνθρωποι που επιδιώκουν την ελευθερία στη ζωή τους, γιατί έτσι μονάχα ολοκληρώνονται συναισθηματικά και απολαμβάνουν το δώρο της ύπαρξής τους.

Η Ευγενία επέλεξε τη δική της ελευθερία στο έργο, το δικαίωμα να ζήσει όπως η ίδια το θέλησε πληρώνοντας το ανάλογο τίμημα. Η επιλογή της, ωστόσο, δίνει ένα σημαντικό μάθημα στη μητέρα της και μία νέα ευκαιρία, να αναθεωρήσει τα όσα μέχρι πρότινος πίστευε για τα άτομα με αναπηρία. Γιατί, τελικά, τα άτομα με αναπηρία είναι κανονικοί άνθρωποι και δεν πρέπει ποτέ και κανείς αυτό να το ξεχνάει. Αξίζουν τον σεβασμό όλων, όπως όλοι άλλωστε, γι’ αυτό και πάντα πρέπει να έχουν φωνή και να ακούγονται.

Εν ολίγοις, το έργο αυτό είναι ένα τρυφερό και ταυτόχρονα σκληρό έργο, με βαθιά ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, που έχει ως κεντρικό πηρύνα του την κατανόηση και την αποδοχή της σεξουαλικότητας των ανθρώπων με αναπηρία. Συγκλονιστικό από κάθε άποψη και απόλυτα καθηλωτικό, προσφέρει άφθονη τροφή για περαιτέρω σκέψη και προβληματισμό. Με μια απλή αλλά εξαιρετικά καλογραμμένη γραφή και έναν μεστό ρεαλιστικό λόγο που ρέει αβίαστα και στις έξι σκηνές που το απαρτίζουν, το «Σταφύλι στο στόμα» καθρεφτίζει με επιτυχία το άγγιγμα εκείνο που έχει τη δύναμη και την αγνότητα να τραπεί σε ηδονή για τον άνθρωπο που το επιζητά και που το έχει πραγματικά ανάγκη για να αισθανθεί ανθρώπινος, αποδεκτός, αληθινός.

Συνίσταται ανεπιφύλακτα προς ανάγνωση.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: εδώ