Σήμερα στις Τέχνες φιλοξενείται ο καθηγητής γερμανικών και νέος συγγραφέας πλέον Θάνος Ρόμπος. Το πρώτο του βιβλίο κυκλοφόρησε λίγους μήνες πριν από τις εκδόσεις «Διάνοια» και φέρει τον τίτλο «22+2 βήματα προς την αυτογνωσία». Θα μας μιλήσει γι' αυτό αναλυτικά στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Κύριε Ρόμπο, η αγάπη σας για τη συγγραφή σας οδήγησε πρόσφατα στην έκδοση του πρώτου σας βιβλίου. Κι ενώ θεωρείστε πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας, στο βιογραφικό σας διαβάζουμε ότι γράφετε από τα εφηβικά σας χρόνια. Όχι όμως από φιλοδοξία αλλά από εσωτερική ανάγκη. Ποια ανάγκη συγκεκριμένα είναι αυτή που παρακινεί την πένα σας στη δημιουργία και την έκφραση και γιατί συγκεκριμένα τώρα θεωρήσατε κατάλληλη τη στιγμή να κυκλοφορήσετε το πρώτο σας βιβλίο;
Είναι αλήθεια ότι η πένα μου δεν κινήθηκε ποτέ με γνώμονα την προβολή -για αυτό και δεν είχε παρθεί νωρίτερα η απόφαση για έκδοση των ποιημάτων μου-, αλλά ως ένα εργαλείο χαρτογράφησης του εσωτερικού μου κόσμου. Από τα νεανικά μου χρόνια το χαρτί έχει αποτελέσει τον πιο έμπιστο φίλο μου, στον οποίο εξομολογούμαι κάθε σκέψη, κάθε επιθυμία, κάθε λάθος μου και κάθε τραύμα. Και δεν με έχει «προδώσει» ποτέ.
Η ανάγκη που με παρακινεί είναι η ανάγκη για αλήθεια και ειλικρινή σύνδεση με τον εαυτό μου. Γράφω για να βάλω τάξη στις σκέψεις μου, να κατευνάσω τα συναισθήματά μου, να βγάλω από πάνω μου το βάρος που συσσωρεύεται από τα καθημερινά γεγονότα της ζωής και πλέον, για να επικοινωνήσω και με τον αναγνώστη σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Η έκδοση των "22+2 Βημάτων προς την Αυτογνωσία" είναι ουσιαστικά το μοίρασμα αυτού του εσωτερικού ταξιδιού, με την ελπίδα ότι οι δικοί μου σταθμοί ίσως βοηθήσουν και κάποιον άλλον να βρει τις δικές του απαντήσεις.
Πείτε μας δυο λόγια για τον εαυτό σας προκειμένου να σας γνωρίσουμε καλύτερα. Ποιος είναι ο συγγραφέας Θάνος Ρόμπος που σήμερα φιλοξενούμε στις Τέχνες;
Γεννήθηκα τον Απρίλιο του 1984 στα Τρίκαλα Θεσσαλίας, σπούδασα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης Γερμανική Γλώσσα και Φιλολογία κι από το 2011 επέστρεψα στη γενέθλια πόλη μου κι ασχολούμαι με τη διδασκαλία της γερμανικής γλώσσας.
Η προτίμησή σας εστιάζει στην ποίηση. Θεωρείτε πως το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος καταγράφει καλύτερα και αποδοτικότερα τις προσωπικές στιγμές, σκέψεις και εσωτερικές διαδρομές που, ενώ όλοι κάνουν, λίγοι τολμούν να αποτυπώσουν στο χαρτί;
Σύμφωνα με τις ανάγκες του δικού μου εσωτερικού κόσμου, ναι. Η ποίηση έχει τη μοναδική ικανότητα να φωτογραφίζει το "αόρατο" και να συμπυκνώνει το άπειρο σε λίγες μόνο σειρές. Εκεί που ένα μυθιστόρημα χρειάζεται σελίδες για να περιγράψει ένα συναίσθημα, η ποίηση το καταφέρνει με μια μεταφορά, με μια λέξη, με μια παύση. Το να τολμήσεις να βάλεις αυτές τις σκέψεις στο χαρτί είναι το πρώτο βήμα. Το δεύτερο, και ίσως το πιο μαγικό, είναι όταν ο αναγνώστης διαβάζει έναν στίχο σου και νιώθει ότι γράφτηκε γι' αυτόν. Η ποίηση λοιπόν, δεν καταγράφει απλώς τις προσωπικές στιγμές του ποιητή· γίνεται ο καθρέφτης των εσωτερικών διαδρομών του καθενός μας. Γι' αυτό τη θεωρώ το πιο βαθιά ενωτικό λογοτεχνικό είδος.
Οι σπουδές σας στη γερμανική φιλολογία και οι δύο μεταπτυχιακοί τίτλοι σπουδών σας πόσο πολύ ή λίγο επηρεάζουν τη σκέψη σας και τη διάθεσή σας να προβείτε σε μια προσωπική εξομολογητική κατάθεση ψυχής;
Στο πανεπιστήμιο ήρθα σε επαφή με τα ρεύματα και τους ποιητές της γερμανόφωνης παράδοσης και περισσότερο με κέρδισε ο Ρομαντισμός κι η Φύση. Στη γερμανική παράδοση, η φύση δεν είναι απλώς ένα διακοσμητικό σκηνικό, αλλά γίνεται η προέκταση του εσωτερικού κόσμου του ποιητή κι επειδή έχω μεγάλη αδυναμία στη φύση, νιώθω πως το ρεύμα αυτό έχει αφήσει το αποτύπωμά του μέσα μου.
Τι είναι αυτό που παρακινεί κυρίως την πένα σας στη δημιουργία; Ένα τυχαίο ερέθισμα, μια επίμονη σκέψη, η ίδια η ανάγκη που νιώθετε να ξεγυμνωθείτε ώστε να νιώσετε την απόλυτη αίσθηση ελευθερίας με την οποία αυτή συνεπάγεται;
Θα έλεγα ότι είναι ένας συνδυασμός όλων αυτών, που λειτουργούν σαν αλυσίδα. Κρατώ όμως τη λέξη "ελευθερία" που χρησιμοποιήσατε, γιατί αυτή είναι ο τελικός προορισμός. Για να φτάσεις βέβαια εκεί, πρέπει πρώτα να τολμήσεις να ξεγυμνωθείς απέναντι στο λευκό χαρτί. Η πένα μου δεν κινείται από μια απλή επιθυμία να περιγράψει τον κόσμο, αλλά από την ανάγκη να αποβάλει ό,τι περιττό κουβαλάμε στην καθημερινότητα. Τα τυχαία ερεθίσματα ή οι επίμονες σκέψεις είναι απλώς η αφορμή, το έναυσμα. Η πραγματική κινητήριος δύναμη είναι η αναζήτηση αυτής της απόλυτης, σχεδόν θεραπευτικής αίσθησης ελευθερίας που νιώθεις όταν έχεις καταθέσει την αλήθεια σου χωρίς φίλτρα.
Πέρα από την ποίηση υπάρχει κάποιο άλλο λογοτεχνικό είδος με το οποίο έχετε καταπιαστεί και που θα θέλατε να επανέλθετε συγγραφικά στο μέλλον;
Είναι μια παραίνεση και των δικό μου ανθρώπων, να «μετρήσω τις δυνάμεις μου» και σε κάποιο άλλο λογοτεχνικό είδος, όμως -αν και τρέφω βαθύ σεβασμό για όλα τα λογοτεχνικά είδη και απολαμβάνω να τα διαβάζω ως αναγνώστης- συγγραφικά νιώθω ότι η καρδιά μου ανήκει αποκλειστικά στην ποίηση.
Ποιο λογοτεχνικό είδος σας ελκύει περισσότερο και γιατί; Είναι το διήγημα, είναι η ποίηση ή κάποιο άλλο είδος με το οποίο ενδεχομένως προσδοκάτε να καταπιαστείτε στο μέλλον;
Θα σας απαντήσω με απόλυτη ειλικρίνεια: δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να υπηρετήσω κάποιο άλλο είδος πέρα από την ποίηση. Για μένα, η συγγραφή δεν είναι ζήτημα δοκιμής διαφορετικών φορμών, αλλά ζήτημα αυθεντικής έκφρασης. Ο πεζός λόγος έχει τους δικούς του όμορφους κανόνες, όμως μέσα από τους στίχους, την οικονομία των λέξεων και τον ρυθμό της ποίησης καταφέρνω να εξωτερικεύω αυτό που πραγματικά είμαι. Εκεί νιώθω ελεύθερος, οπότε το συγγραφικό μου μέλλον είναι –και θα παραμείνει– στενά δεμένο με την ποίηση.
Σας προβληματίζει το γεγονός ότι ελάχιστοι στις μέρες μας διαβάζουν ποίηση;
Με προβληματίζει ως άνθρωπο της εποχής μας, αλλά όχι ως δημιουργό. Είναι αλήθεια ότι ζούμε σε μια εποχή της ταχύτητας και της εικόνας, όπου ο χρόνος για εσωτερική παύση είναι περιορισμένος, και γι' αυτό η ποίηση φαντάζει λιγότερο δημοφιλής. Ωστόσο, η ποίηση δεν είχε ποτέ ανάγκη τα μεγάλα πλήθη για να επιβιώσει. Ακόμα κι αν οι αναγνώστες της είναι λιγότεροι, η σχέση που αναπτύσσουν με το ποίημα είναι πολύ ισχυρή και ουσιαστική. Ας προτιμήσουμε, λοιπόν, να εστιάσουμε στη δύναμη αυτής της σύνδεσης παρά στους αριθμούς.
Ποια είναι η προσδοκία σας γενικότερα ως νέος δημιουργός;
Αν το βιβλίο μου γίνει η αφορμή για να ξεκινήσει έστω και ένας άνθρωπος το δικό του εσωτερικό ταξίδι, η προσδοκία μου θα έχει εκπληρωθεί στο έπακρο. Θα νιώσω απόλυτα δικαιωμένος αν κάποιος, διαβάζοντας τα "22+2 Βήματα προς την Αυτογνωσία", σταματήσει έστω σε έναν στίχο, νιώσει ότι αυτός ο στίχος μιλάει για τη δική του ζωή και πει μέσα του: "Δεν είμαι μόνος σε αυτό που αισθάνομαι".
Τον Απρίλιο του 2026 κυκλοφόρησε η πρώτη σας ποιητική συλλογή από τις εκδόσεις «Διάνοια», με τίτλο «22+2 βήματα προς την αυτογνωσία». Πόσα ποιήματα την απαρτίζουν και ποιο είναι το περιεχόμενό τους με δυο λόγια; Τι θα διαβάσει ο αναγνώστης πιάνοντας το βιβλίο σας στα χέρια του;
Η ποιητική μου συλλογή αποτελείται από 22 ομοιοκατάληκτα + 2 ελεύθερα ποιήματα, τα οποία μας ταξιδεύουν από τα εφηβικά και μετεφηβικά μου χρόνια μέχρι και τη μέση ηλικία που βρίσκομαι σήμερα. Τα ποιήματα θέλουν να φωτίσουν τους προσωπικούς μας φόβους, τις ανθρώπινες σχέσεις και τα τραύματα που αυτές γεννούν, τα κρυφά όνειρα και τις σιωπηλές αλήθειες που συχνά αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε τόσο στην εφηβική όσο και στην ενήλικη ζωή μας και μας οδηγούν στην αποδοχή του εαυτού μας και τη συμφιλίωση μαζί του.
Ο τίτλος του βιβλίου σας, επομένως, αντιστοιχεί στον αριθμό των ποιημάτων που φιλοξενεί στις εσωτερικές του σελίδες. Ποιος είναι ο κοινός τους παρονομαστής και πώς επιτυγχάνεται η αυτογνωσία κατά τη δική σας γνώμη και άποψη;
Ο κοινός παρονομαστής των στίχων μου, είναι πως μπορούν να λειτουργήσουν σαν καθρέφτης, να προσκαλέσουν δηλαδή τον αναγνώστη να κοιτάξει βαθύτερα μέσα του και να σχεδιάσει τη δική του πορεία προς την αυτογνωσία.
Για να συμβεί όμως κάτι τέτοιο, θα χρειαστεί ο αναγνώστης να αφεθεί, θα χρειαστεί να σταθεί απέναντι από αυτόν τον καθρέφτη «καθαρός» κι έτοιμος να κοιτάξει τον εαυτό του κατάματα με διάθεση ειλικρινή και εξομολογητική.
Αυτός είναι κι ο τρόπος για να επιτευχθεί η αυτογνωσία. Να σταματήσουμε δηλαδή να φιλτράρουμε τα «θέλω» μας μέσα από τα «θέλω» των άλλων και να ακούσουμε τον εαυτό μας και τις επιθυμίες του απαλλαγμένοι από τα «πρέπει» των άλλων, ελεύθεροι από τα στερεότυπα που ορισμένες φορές έχουν γίνει δεύτερο δέρμα μας.
Τα ποιήματα της συλλογής σας είναι διάχυτα από λυρισμό και βαθιά εξομολογητική διάθεση. Υπηρετούν την έμμετρη παραδοσιακή ομοιοκατάληκτη ποίηση, πλην του προλόγου και των δύο τελευταίων. Για ποιο λόγο κάνετε αυτή την εξαίρεση στην αρχή, αλλά και στο τέλος του βιβλίου σας;
Ήθελα ο πρόλογος να υπηρετήσει τον σκοπό του, να προετοιμάσει δηλαδή τον αναγνώστη για το κυρίως μέρος κι έτσι να επιτευχθεί μια όσο το δυνατόν πιο ήπια εισαγωγή για το κυρίως μέρος του βιβλίου. Αντίστοιχα και στο τέλος του βιβλίου, ο αναγνώστης μετά την ένταση της εξομολόγησης και τον διαρκή ρυθμό τα οποία του «επιβάλλονται» μέσω της ομοιοκαταληξίας των 22 πρώτων ποιημάτων, του δίνεται ο χρόνος κι ο χώρος να κατευνάσει τα συναισθήματά του, να «αναπνεύσει βαθιά» και να αισθανθεί την ανακούφιση που του προσφέρει το αριβάρισμα στην προσωπική του «Ιθάκη».
Ποια στάθηκε η αφορμή για να γράψετε το βιβλίο σας αυτό; Τι σας ενέπνευσε δηλαδή και γιατί;
Είχα αποδεχθεί απολύτως το παρελθόν μου, είχα συμφιλιωθεί με τον εαυτό μου και ταυτόχρονα «ωρίμασε» μέσα μου η ανάγκη να επικοινωνήσω, πρώτα από όλα στους δικούς μου ανθρώπους, κι αυτή μου την πλευρά, καθώς τα δεσμά της ανασφάλειας και της συστολής μου τα είχα σπάσει. Παράλληλα, ήθελα να προσφέρω μια «στάση για σκέψη» – μια αφορμή, δηλαδή, ώστε ο αναγνώστης να σταματήσει να τρέχει, να κοιτάξει βαθύτερα μέσα του και να ξεκινήσει το δικό του ταξίδι προς τον ίδιο του τον εαυτό.
Υπάρχουν συγκεκριμένα μηνύματα που θέλετε να περάσετε μέσα από τα ποιήματά σας στον αναγνώστη;
Το βασικό μήνυμα είναι κρυμμένο στον ίδιο τον τίτλο: η αυτογνωσία δεν είναι ένας στατικός προορισμός, δεν είναι μια εφάπαξ γνωριμία με τον εαυτό μας, αλλά ένα διαρκές ταξίδι. Όποιο σκοτάδι κι αν βιώνουμε στην ψυχή μας, υπάρχει πάντα ο δρόμος και ο χρόνος της επιστροφής προς το φως. Τα ποιήματά μου δεν ωραιοποιούν την πραγματικότητα· μιλούν για τις εσωτερικές μάχες, για τις στιγμές που νιώθεις να λυγίζεις. Όμως, το μήνυμα είναι ότι μέσα από αυτά τα "βήματα", μέσα από την ανασκαφή του εαυτού μας, μπορούμε να βρούμε την απόλυτη ελευθερία και τη λύτρωση. Θέλω ο αναγνώστης, κλείνοντας το βιβλίο, να νιώσει μια γλυκιά παρηγοριά, μια γαλήνη και να συνειδητοποιήσει ότι κρατάει ο ίδιος τα κλειδιά για την προσωπική του ηρεμία κι εξέλιξη.
Το βιβλίο σας απευθύνεται αποκλειστικά σε ενήλικες ή μπορεί να αποτελέσει ανάγνωσμα και για το εφηβικό κοινό;
Κάθε άλλο. Το βιβλίο δεν περιορίζεται στους ενήλικες. Οι έφηβοι όχι μόνο μπορούν να το διαβάσουν, αλλά πιστεύω ότι έχουν την ανάγκη να ακούσουν τα μηνύματά του. Ειδικά στην εποχή μας καταλαβαίνουμε πως οι έφηβοι αντιμετωπίζουν αρκετές συναισθηματικές προκλήσεις. Είχα έρθει κι εγώ αντιμέτωπος με τις δικές μου προκλήσεις γύρω από την ψυχική υγεία -προκλήσεις που είχαν τη ρίζα τους στην εφηβική ηλικία- και η γραφή ήταν το δικό μου καταφύγιο. Αυτή ακριβώς την εμπειρία θέλω να μεταδώσω. Σχεδιάζω και ετοιμάζω λοιπόν μια πρωτοβουλία για την παρουσίαση του βιβλίου σε σχολεία της χώρας. Μέσα από αυτά τα "22+2 Βήματα", θέλω να ανοίξουμε μια συζήτηση με τους μαθητές για την ψυχική υγεία, την αποδοχή του εαυτού μας και τη διαχείριση των συναισθημάτων. Βλέποντας τα ποιήματα μέσα από το πρίσμα της ψυχικής υγείας των νέων, θέλω να μιλήσω στα παιδιά ανοιχτά και να τους δείξω ότι η τέχνη και η αυτογνωσία μπορούν να γίνουν η δική τους σανίδα σωτηρίας.
Είστε ευχαριστημένος από τη μέχρι τώρα συνεργασία σας με το πρώτο σας εκδοτικό σπίτι, τις εκδόσεις «Διάνοια»;
Για κάθε πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, το να βρει έναν εκδοτικό οίκο που θα πιστέψει στο όραμά του και θα του ανοίξει την πόρτα είναι καθοριστικής σημασίας. Οι εκδόσεις "Διάνοια" αγκάλιασαν τα "22+2 Βήματα προς την Αυτογνωσία" από την πρώτη στιγμή με σεβασμό και επαγγελματισμό. Η έκδοση ενός βιβλίου είναι μια ομαδική προσπάθεια και η μέχρι τώρα συνεργασία μας έχει δείξει ότι υπάρχει κοινός κώδικας επικοινωνίας και διάθεση για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Τους ευχαριστώ θερμά που έγιναν οι συνοδοιπόροι μου σε αυτό το πρώτο συγγραφικό ταξίδι.
Ποια είναι τα επόμενα συγγραφικά σχέδια που κάνετε; Να περιμένουμε σύντομα ένα νέο σας βιβλίο;
Θα ήθελα να απολαύσω καταρχάς το ταξίδι αυτού του βιβλίου στο έπακρο, καθώς είναι η πρώτη μου ποιητική συλλογή που παίρνει σάρκα και οστά. Η ποίηση χρειάζεται χρόνο για να αναπνεύσει. Δεν έχω πάψει βέβαια να γράφω. Είναι άλλωστε η δική μου βαλβίδα αποσυμπίεσης, αλλά θέλω να δώσω σε αυτή την πρώτη μου συλλογή τον χώρο και τον χρόνο που της αξίζει πριν περάσω επίσημα στο επόμενο εκδοτικό βήμα.
Πείτε μας μια ευχή σας για το μέλλον που θα θέλατε να πραγματοποιηθεί.
Σε προσωπικό επίπεδο, εύχομαι τα χρόνια που βρίσκονται μπροστά μου να είναι παραγωγικά και να μη σταματάω να θέτω νέους στόχους, γιατί αυτοί αποτελούν «το καύσιμο» της ζωής, μας κινητοποιούν και μας κρατάνε σε μια διαρκή εγρήγορση. Όσον αφορά για τους αναγνώστες μας, εύχομαι τα "22+2 Βήματα προς την Αυτογνωσία" να είναι μόνο η αφορμή για να ξεκινήσουν το δικό τους, μοναδικό και φωτεινό ταξίδι.
Πριν κλείσουμε τη συζήτηση θα ήθελα να μας παραθέσετε ένα ποίημα από το βιβλίο σας.
Με μεγάλη μου χαρά. Θα επιλέξω το δεύτερο ποίημα του βιβλίου με τίτλο
«Στιγμή στο άπειρο» που σκοπό έχει να μας θυμίσει τα λόγια του μεγάλου Νίκου Καζαντζάκη «Μια αστραπή η ζωή μας… μα προλαβαίνουμε»:
Πάνω σε άστρο στον ατέρμονο ουρανό
Είσ’ ένας κόκκος στο αιώνιο μονοπάτι
Κι εσύ νομίζεις πως σου φτάνει μια ζωή
Της γνώσης να βρεις και να πιείς το κατακάθι
Είναι το διάβα σου μικρό, δυο δρασκελιές
Κι εσύ καυχιέσαι πως σεργιάνισες ηπείρους
Πως είδες πέλαγα, ανέβηκες κορφές
Τίποτα δεν το ανακάλυψες οψίμως
Μόνος διαβαίνεις τα στενά, μόνος γελάς
Μόνος στο κλάμα, στον χαμό και στην οδύνη
Σαν να μη θέλεις σε κανέναν να χρωστάς
Οι άλλοι κυκλώνας κι εσύ στέκεις μες στη δίνη
Θα ‘ρθει μια μέρα που δε θα δεις πια το φως
Δεν θα χαϊδέψει το κορμί σου ο αέρας
Γίνε λοιπόν κάθε αυγή και πιο σοφός
Μάθε απ’ τη γνώση της πολύπαθης παρέας
Μπες στον αέρα με φτερά σαν του πουλιού
Να αισθανθείς τον άνεμο μες στα μαλλιά σου
Να σ’ αγκαλιάσει ο φόβος όλος του κενού
Για να υψωθείς πιο πάνω κι απ’ τα όνειρά σου
Κύριε Ρόμπο, σας ευχαριστώ πολύ για την όμορφη συζήτηση που κάναμε και σας εύχομαι πάντα όμορφες εμπνεύσεις. Καλή επιτυχία στο έργο σας, και καλή πορεία προσωπική, επαγγελματική και συγγραφική.
Κυρία Πετρίδου, σας ευχαριστώ θερμά για τις όμορφες ευχές σας και για τη φιλοξενία. Ήταν μια πραγματικά ουσιαστική συζήτηση, που μου έδωσε την ευκαιρία να φωτίσω πτυχές της πρώτης μου ποιητικής συλλογής. Εύχομαι κι εγώ σε εσάς κάθε επιτυχία στο δικό σας έργο και στο μέσο σας. Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω από καρδιάς τους αναγνώστες μας κι ελπίζω τα "22+2 βήματα" να αποτελέσουν μια όμορφη συντροφιά για όσους αποφασίσουν να τα περπατήσουν. Καλή συνέχεια και πάντα όμορφες δημιουργίες και σε εσάς!
Βιογραφικό:
Ο Θάνος Ρόμπος γεννήθηκε το 1984 στα Τρίκαλα Θεσσαλίας. Σπούδασε Γερμανική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης κι είναι κάτοχος δύο μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών. Από το 2011 έχει επιστρέψει κι εργάζεται ως καθηγητής γερμανικών στη γενέτειρά του.
Γράφει από τα εφηβικά του χρόνια - όχι από φιλοδοξία, αλλά από εσωτερική ανάγκη. Μια ανάγκη που δεν χώρεσε στη σιωπή κι έγινε λέξεις.
Το «22+2 βήματα προς την αυτογνωσία» δεν είναι απλώς η πρώτη του ποιητική συλλογή. Είναι μια διαδρομή. Μια προσωπική καταγραφή στιγμών, σκέψεων και εσωτερικών βημάτων που όλοι κάνουμε, αλλά λίγοι τολμούν να αποτυπώσουν.
Διαβάστε την κριτική μας για το βιβλίο: εδώ
0 Σχόλια